Na mapach: 50°15′38.09″N 19°01′21.97″E / 50.2605817, 19.0227681

Muzeum Śląskie w Katowicach zostało powołane do życia uchwałą Sejmu Śląskiego z 23 stycznia 1929 i działało do wybuchu wojny w 1939. Ponownie otwarte w 1984, w 2006 wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów.

Najważniejsze eksponaty muzeum prezentowane są na stałej wystawie „Galeria Malarstwa Polskiego”, znajdują się tam prace m.in.: Józefa Chełmońskiego, Artura Grottgera, Tadeusza Makowskiego, Jacka Malczewskiego, Jana Matejki, Józefa Mehoffera i Stanisława Wyspiańskiego.

Muzeum Śląskie prowadzi badania:

Historia Muzeum Śląskiego

Tablica pamiątkowa przy Obelisku Orłów Śląskich na placu Bolesława Chrobrego – tu przed II wojną światową wznoszono siedzibę Muzeum Śląskiego

Formalnie Muzeum Śląskie w Katowicach powołano do życia ustawą Sejmu Śląskiego z 23 stycznia 1929, ale jego historia rozpoczęła się już w 1924. Wówczas utworzono Towarzystwo Muzeum Ziemi Śląskiej, którego zadaniem było gromadzenie pamiątek kultury materialnej i duchowej wytworzonych na Śląsku. Eksponaty prezentowano w gmachu Urzędu Wojewódzkiego i Sejmu Śląskiego. W 1933 podjęto decyzję o budowie nowego gmachu muzeum. Rozpisany konkurs nie przyniósł spodziewanych rezultatów i ostatecznie Wydział Komunikacyjno-Budowlany Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego zlecił wykonanie projektu katowickiemu architektowi Karolowi Schayerowi. Budowę rozpoczęto w 1936, a w sierpniu 1939 prowadzono już roboty wykończeniowe i przygotowywano się do otwarcia nowego gmachu muzeum. Budynek wzniesiony według projektu Karola Schayera był jednym z najnowocześniejszych tego typu obiektów w Europie. Posiadał windy osobowe i towarowe, ruchome schody, korzystne oświetlenie, świetliki w salach ekspozycji malarstwa, centralne ogrzewanie funkcjonujące za pomocą radiatorów umieszczonych w suficie i równomiernie ogrzewających pomieszczenia (system cristall), a także klimatyzację wytwarzającą ciśnienie wyższe od atmosferycznego, co zapobiegało przedostawaniu się pyłu przez okna i drzwi.

W czasie II wojny światowej budynek, jako symbol polskości Katowic, został rozebrany (obecnie w jego miejscu mieści się gmach Urzędu Marszałkowskiego). Zniszczeniu oraz grabieży uległa także znaczna część zbiorów. Całość zbiorów została w październiku 1939 przewieziona do niemieckiego Oberschlesisches Landesmuseum (obecnie Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu). Jedynie część kolekcji przetrwała chaos ewakuacji w głąb Śląska (1944-1945) oraz zniszczenia i grabieże, jakie miały miejsce w Bytomiu w pierwszych miesiącach 1945, po wkroczeniu do miasta Armii Czerwonej.

W 1945 polskie władze zdecydowały o restytucji Muzeum Śląskiego w gmachu byłego muzeum niemieckiego w Bytomiu. W 1950 Muzeum to upaństwowiono i przemianowano na Muzeum Górnośląskie, zaś nazwę Muzeum Śląskie przydzielono czołowemu muzeum na Śląsku we Wrocławiu (obecne Muzeum Narodowe we Wrocławiu). Brak środków finansowych przez wiele lat wstrzymywał odbudowę Muzeum w Katowicach. Wobec braku placówki muzealnej w stolicy województwa utworzono Muzeum Historii Katowic, które miało zapełnić istniejącą lukę na mapie kulturalnej miasta.

Restytucja

Stara pocztówka Katowic przedstawiająca widok na aleję Wojciecha Korfantego i gmach Muzeum Śląskiego (dawniej Grand Hotel, niem. Kattowitz – Schlossstrasse und Grand-Hotel)

Restytucja Muzeum miała miejsce w grudniu 1984 roku. Na tymczasową siedzibę wybrano budynek dawnego hotelu „Grand Hotelu” z przełomu XIX i XX wieku, przy al. W. Korfantego (dawniej al. Armii Czerwonej 3). Pracowano początkowo w jednym pokoju na III piętrze. Kilka lat trwała adaptacja poszczególnych pomieszczeń – ostatnie sale ekspozycyjne otwarto w 1992 roku. Plany budowy nowego gmachu Muzeum Śląskiego po licznych perturbacjach skoncentrowały się obecnie na terenie dawnej kopalni węgla kamiennego „Katowice” Do tego celu zostaną również zaadoptowane w części dawne budynki kopalni. Odpowiednie projekty są dopiero w fazie przygotowań (2005 r.).

W ciągu ostatnich 20 lat w Muzeum Śląskim w Katowicach zgromadzono ponad 75 tys. eksponatów. Najcenniejsza kolekcja to odzyskana z Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu Galeria Malarstwa Polskiego (233 obrazy) z przełomu XIX i XX wieku (większość przedwojennych kolekcji katowickich znajduje się nadal w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu). Poszczególne działy merytoryczne (archeologii, etnografii, historii, naukowo – oświatowy, sztuki oraz sztuki nieprofesjonalnej) także oddział Muzeum Śląskiego – Centrum Scenografii Polskiej, przygotowują rocznie nawet do 30 wystaw. Łącznie, w ciągu ostatnich 20 lat, zorganizowano ponad 500 ekspozycji z czego nagrodzono 27. Pracowało w muzeum prawie 350 osób, z tego w chwili obecnej – 105. Ważną sferą działalności muzeum jest także edytorstwo. Oprócz folderów i katalogów towarzyszących wystawom, muzeum wydaje publikacje naukowe i popularnonaukowe w postaci monografii oraz serii wydawniczych. Rok 2004 był dla Muzeum Śląskiego datą szczególną. Instytucja obchodziła Jubileusz 80-lecia początków, 75-lecia powołania przez Sejm Śląski oraz 20-lecia restytucji. Uroczystość jubileuszowa miała miejsce 29 listopada. W 2004 roku Muzeum Śląskie zostało wyróżnione Złotą Odznaką Honorową za Zasługi dla województwa śląskiego. Uroczystość wręczenia nagród odbyła się 14 grudnia w Operze Śląskiej w Bytomiu. To samo wyróżnienie przyznano również dyrektorowi Muzeum Śląskiego dr. Lechowi Szarańcowi.