Muzeum Ameryki - Polski Serwis Naukowy

Muzeum Ameryki (hiszp. Museo de América) – placówka muzealna w Madrycie, uznawana za najbogatsze europejskie muzeum prezentujące dzieła prekolumbijskiej sztuki obu Ameryk.

Historia kolekcji i muzeum

Najwcześniej do hiszpańskiej kolekcji dzieł sztuki prekolumbijskiej, będącej zaczątkiem kolekcji późniejszego Muzeum Ameryki, trafiły przedmioty przywożone na dwór królewski przez Krzysztofa Kolumba i konkwistadorów. Umieszczono je w XVIII wieku w Królewskim Gabinecie Historii Naturalnej. Później do kolekcji weszły materiały pozyskane w czasie pierwszych wykopalisk prowadzonych na terenie Peru i Meksyku jeszcze w XVIII wieku, kolekcja złotych przedmiotów kultury Quimbaya przekazana Koronie Hiszpańskiej przez rząd Kolumbii z okazji 400-lecia odkrycia Ameryki w 1893 oraz kolekcja inkaska Juana Larrea, ofiarowana w 1937.

Mezoameryka – region obejmujący terytoria zamieszkane przez członków wielkich środkowoamerykańskich kultur prekolumbijskich oraz ich wpływu kulturalnego, ekonomicznego i politycznego. Rozciąga się w przybliżeniu od środkowego Meksyku po Przesmyk Panamski.

Madryt (hiszp. Madrid) – stolica i największe miasto Hiszpanii, położony w środkowej części kraju u podnóża Sierra de Guadarrama (Wyżyna Kastylijska) nad rzeką Manzanares.

Muzeum oficjalnie zostało założone na podstawie specjalnego dekretu z 19 kwietnia 1941. Na czas zaprojektowania i budowy odpowiedniego budynku dla przechowywania zbiorów kolekcja amerykańska znajdowała się w kilku salach Narodowego Muzeum Archeologicznego w Madrycie. Stan ten trwał do 1962, kiedy to zbiory znalazły się w nowym, specjalnie zbudowanym dla potrzeb placówki budynku, otwartym w 1965, przebudowanym od 1981 i ponownie otwartym w 1994.

Majowie – grupa ludów indiańskich mówiących językami z rodziny maja, zamieszkujących południowo-wschodni Meksyk (półwysep Jukatan i stan Chiapas), Gwatemalę, Belize i zach. Honduras; w węższym znaczeniu nazwa „Majowie” odnosi się wyłącznie do grupy zamieszkującej półwysep Jukatan (tzw. Majowie jukatańscy).

Przed dotarciem Krzysztofa Kolumba do Ameryki i podbojem tego kontynentu dokonanym przez hiszpańskich konkwistadorów była to ziemia zamieszkana przez autochtoniczne ludy, które wytworzyły własne cywilizacje. Najstarsze ślady pobytu człowieka na terenach Ameryki odnaleziono w Tepexpan i Tlapacoya w Meksyku oraz w jaskini Pikimachay koło Ayacucho. Są to ślady datowane na 20 tysięcy lat p.n.e. Zazwyczaj przyjmuje się, że pierwsi ludzie na tereny Ameryki przybyli z Azji, przez Cieśninę Beringa, około 25-30 tysięcy lat temu. Rozwój różnych kultur tego obszaru uważa się za niezależny od rozwoju kultur Eurazji. Jednak nasza wiedza o początkach i źródłach rozwoju nadal jest niewielka. Pewnym jest, że zapoczątkowała ją chwila przejścia z koczowniczego trybu życia na osiadły, podjęcie uprawy kukurydzy oraz ziemniaka (Peru). Najstarsze cywilizacje obszaru Ameryki związane są z rytmem uprawy kukurydzy. Kalendarz świąt, odprawianych rytuałów, składania ofiar opiekuńczym bogom, podporządkowane były różnym etapom wzrostu tej rośliny. Mity interpretowały rzeczywistość, wyjaśniały zdarzenia towarzyszące życiu człowieka. Sztuka obrazująca mity miała za zadanie stworzyć wyobrażenie bogów, potrzebne przedmioty kultu. Jej twórcami byli przedstawiciele stanu kapłańskiego. Dzieła tworzone były w izolacji, przy zachowaniu niezbędnych rytuałów. Tkwiła w nich magiczna siła symbolu, wyrażona przez kolor, użyty materiał (np. jadeit był kamieniem przynoszącym szczęście, z niego wykonywano symboliczne serce posągów; kolor czerwony należał do boga deszczu Tlaloca a czarny do Tezcatlipoki, użycie czarnego i czerwonego razem znaczyło wiedzę).

Zbiory

W placówce gromadzone są zbiory obrazujące historię, kulturę i sztukę obu Ameryk od czasów prehistorycznych do współczesnych ze szczególnym uwzględnieniem archeologii kultur prekolumbijskich, etnografii i sztuki kolonialnej.

Według Encyklopedii sztuki starożytnej (wyd. 1998) w zbiorach Muzeum Ameryki znajdowało się około 9500 zabytków archeologicznych z obszaru Nowego Świata (w tym 6500 ceramicznych naczyń i figurek z Mezoameryki, Obszaru Przejściowego i Andów, 800 narzędzi i rzeźb kamiennych, 700 zabytków sztuki złotniczej i metalurgii, 300 tkanin i 1200 przedmiotów z drewna i innych materiałów). Obecnie (2010) placówka na swojej stronie internetowej przyznaje się do posiadania 25 tysięcy eksponatów muzealnych.

Codex Tudela lub "Codice del Museo de América" – dokument średniowieczny opisujący aztecką i meksykańską religię, typy kalendarza, rytuałów związanych z chorobami i śmiercią, oraz święta religijne.

Odkrycie kultury Mochica zostało dokonane przez Maxa Uhle w 1899 r. nad brzegami rzeki Moche i Chima, w okolicy miasta Trujillo. Odkrycia datowane są na okres I w. p.n.e. - VIII w. Prowadzone wykopaliska odsłoniły dwie piramidy schodkowe postawione na platformach z suszonych cegieł adobe. Są to Sanktuarium Słońca i Sanktuarium Księżyca. Piramida Słońca postawiona została na platformie o wysokości 18,0 m i wymiarach podstawy 342,0 x 159,0 m. Wysokość samej piramidy wynosi 45,0 m. Na najwyższej platformie piramidy najprawdopodobniej stała drewniana świątynia. Piramida Księżyca jest mniejsza, jej wysokość wynosi 21,0 m, a podstawa ma rozmiary 80,0 x 60,0 m. W niej zachowały się fragmenty fryzu przedstawiające przedmioty codziennego użytku atakujące ludzi. (Wątek zagłady człowieka z drewna, który zapomniał o stwórcy, znany jest w mitologii Majów i Inków. Jest to historia, w której przedmioty, takie jak: misy, garnki, żarna itp., podpuszczone przez bogów, powstają przeciwko człowiekowi. Wraz z tym buntem następują liczne trzęsienia ziemi, burze i powodzie. Stary świat ulega zagładzie, a z powstałego chaosu bogowie tworzą nowy świat z doskonalszym człowiekiem). W pobliżu piramid znaleziono miejsca zbiorowych i indywidualnych pochówków. Z kulturą Mochica związany jest też system kanałów nawadniających, akweduktów prowadzących wodę z rzek na tereny pustynne. Te przedsięwzięcia inżynieryjne dały podstawę do wysokiego rozwoju kultury i osiągnięcia dobrobytu materialnego. Świadczą o doskonałej organizacji opartej o podział na klasy panujących kapłanów i rolników.

Do najważniejszych zabytków znajdujących się w zbiorach muzeum należy zaliczyć tzw. Stelę Madrycką, kodeksy: Trocortesiano i Tudela oraz wymienioną kolekcję kolumbijskiego złota.

Galeria

Stela Madrycka, kultura Majów, Palenque, Meksyk, 600-800 n.e.

Kodeks Trocortesiano, kultura Majów

Kodeks Tudela, fragment, połowa XVI wieku

Urna grobowa Majów, Meksyk, 600-900 n.e.

Złota statuetka, kultura Quimbaya, Kolumbia, 200-1000 n.e.

Maska i naszyjnik kultury Tlingit, Alaska, XVIII wiek

Kamienna rzeźba przedstawiająca aztecką boginię Chalchiuhtlicue, Meksyk, 1350-1521 n.e.

Ceramiczna figurka mężczyzny, kultura Colima, Meksyk, 400 p.n.e. -100 n.e.

Ceramiczna figurka kobiety, kultura El Tajín, Meksyk, 700-900 n.e.

Naczynie ceramiczne w kształcie kajmana, kultura Chimú, Peru, 1400–1533 n.e.

Naczynie ceramiczne kultury Nazca, Peru, 100 p.n.e.-700 n.e.

Naczynie ceramiczne w kształcie jaguara, kultura Mochica, Peru, 100 p.n.e. -700 n.e.

Naczynie ceramiczne w kształcie mężczyzny o kocich cechach, kultura Zapoteków, Meksyk, 100-700 n.e.

Przykrywka kadzielnicy, ceramika malowana, kultura Teotihuacán, Meksyk, 400-700 n.e.

Bibliografia

Praca zbiorowa, Encyklopedia sztuki starożytnej, WaiF i Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 412, ISBN 83-01-12466-0 (PWN), ISBN 83-221-0684-X (WaiF).

Oficjalna strona muzeum, [dostęp 2010-02-21].