Muzeum Katedralne im. Jana Pawła II na Wawelu

Muzeum Katedralne imienia Jana Pawła II – prywatna instytucja kultury powstała w 1978 roku. Jest własnością parafii archikatedralnej świętego Stanisława Biskupa Męczennika i świętego Wacława. Siedzibą muzeum jest Dom Katedralny na wzgórzu wawelskim w Krakowie.

Sutanna (z franc. i wł., łac. - rewerenda) - długa szata do kostek, lekko wcięta w pasie, z niskim stojącym kołnierzykiem, zapinana z przodu na rząd małych guziczków, noszona przez duchownych różnych wyznań chrześcijańskich, w tym katolickich, prawosławnych, starokatolickich, anglikańskich, ewangelickich i prezbiteriańskich.

Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie) – wielki książę litewski w latach 1440–1492, król Polski w latach 1447–1492. Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Prusy Królewskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie. Zdecydowany przeciwnik magnaterii przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.

Historia

Od 1906 roku w Domu Katedralnym działało Muzeum Archidiecezjalne, przeniesione w 1975 roku decyzją kardynała Karola Wojtyły do budynku klasztoru augustianów na Kazimierzu, a obecnie mieszczące się przy ulicy Kanoniczej. Opuszczone pomieszczenia przeznaczono na siedzibę nowopowołanego przez kardynała Wojtyłę Muzeum Katedralnego, służącemu ekspozycji obiektów związanych z Katedrą Wawelską.

Parafia Archikatedralna św. Stanisława i Wacława w Krakowie - parafia należąca do dekanatu Kraków-Centrum archidiecezji krakowskiej. Została utworzona w 1000. Kościół parafialny (archikatedra) wybudowany w latach 1320-1364, konsekrowany w 1364. Mieści się na Wawelu.

Monstrancja (z łac. Ostensorium) – przedmiot liturgiczny w chrześcijaństwie do umieszczania w nim konsekrowanej Hostii, używany podczas nabożeństw do wystawiania Najświętszego Sakramentu, adoracji, błogosławieństwa Najświętszym Sakramentem oraz w czasie procesji eucharystycznych. Przykładową procesją eucharystyczną jest procesja Bożego Ciała.

Uroczystego aktu otwarcia Muzeum dokonał 28 września 1978 roku kardynał Karol Wojtyła. Przekazał wówczas do jego zbiorów wykonany ze skorupy orzecha kokosowego i srebra pucharek, według legendy należący do królowej Jadwigi. Pucharek ten do dziś oglądać można w stałej ekspozycji Muzeum.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Kielich mszalny (Calix sacrificus) - w Kościele katolickim, obok pateny, podstawowe naczynie liturgiczne używane w czasie mszy i służące do spożywania konsekrowanego wina (Krwi Pańskiej).

Od czasu powołania Muzeum Katedralne stale powiększa ekspozycję, prezentując głównie niedostępne wcześniej dla zwiedzających przedmioty pochodzące ze Skarbca Katedralnego, parametry liturgiczne, działa sztuki i pamiątki historyczne. Organizuje również wystawy czasowe, prezentujące m.in. unikatowe dokumenty i starodruki przechowywane w Archiwum Kapituły Katedralnej, a także uczestniczy w licznych projektach, jak wystawa "Wawel 1000 - 2000", prezentująca ponadtysiącletnią historię wzgórza wawelskiego.

Złota Róża – przedmiot w kształcie róży lub bukietu róż, wykonany ze złota, poświęcony przez papieża. Złote róże przekazywane są kościołom, sanktuariom, władcom lub innym osobistościom jako wyraz szacunku i uznania. Zwyczaj ten sięga X wieku. Początkowo papież poświęcał zwykłą różę w kościele pw. Świętego Krzyża Jerozolimskiego w niedzielę Laetare, jako jeden z symboli Jezusa. W 1049 papież Leon IX fundując klasztor Świętego Krzyża w Eguisheim zlecił jego kanoniczkom przysyłanie złotej róży o wadze 2 uncji rzymskich lub złota potrzebnego na jej wykonanie. Wręczenie pierwszej Złotej Róży wiąże się z I wyprawą krzyżową (1096). Z kolei pierwszą osobą, o której wiadomo, że ją otrzymała jest Fulko IV – hrabia Andegawenii. Pierwszą Złotą Różę papież ofiarował Polsce na pamiątkę śmierci Władysława Warneńczyka. Wśród sanktuariów, którym ofiarowano Złotą Różę znajdują się: sanktuarium w Loreto, sanktuarium w Fatimie, sanktuarium Matki Bożej z Guadalupe, sanktuarium w Goa, sanktuarium w Lourdes, sanktuarium w Pistoi, Bazylika św. Piotra na Watykanie, Bazylika św. Marka w Wenecji, sanktuarium w Nazarecie. Sanktuarium na Jasnej Górze otrzymało dwie złote róże. Pierwszą od Pawła VI, któremu jednak władze PRL nie pozwoliły przyjechać do Polski, więc przywiózł ją dopiero Benedykt XVI. W międzyczasie podczas pierwszej pielgrzymki do Polski w 1979 r. Jan Paweł II ofiarował Matce Boskiej Częstochowskiej własną Złotą Różę, a w 1987 r. na krakowskich Błoniach wręczył Różę dla Sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej.

Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), sługa Boży Kościoła katolickiego, kawaler Orderu Orła Białego.

Ekspozycje

Zbiory muzeum mieszczą się w salach dwóch kondygnacji Domu Katedralnego i stanowią jedną z najcenniejszych pod względem historycznym i artystycznym kolekcji w Polsce. Ekspozycja stała obejmuje przedmioty z różnych epok, prezentowane nie w sposób chronologiczny, lecz w zależności od pochodzenia i wykorzystania w jednej z czterech sal:

Adam Stefan Stanisław Bonifacy Józef Sapieha herbu Lis, oficjalnie Adam Stefan Sapieha (urodzony 14 maja 1867 w Krasiczynie, zmarły 23 lipca 1951 w Krakowie) – arcybiskup metropolita krakowski, kardynał, książę siewierski, senator I kadencji w II Rzeczypospolitej Polskiej. Przez historyków uznawany za jedną z czołowych postaci w dziejach Kościoła polskiego I połowy XX wieku. Nazywany Księciem Niezłomnym.

Andrzej Lipski herbu Grabie (ur. 1572 w Ruskim Rzeplinie koło Lubaczowa, zm. 4 września 1631 w Warszawie), biskup łucki (1617), włocławski (1623) i krakowski (od 2 grudnia 1630). Podkanclerzy koronny od 1618, kanclerz wielki koronny w latach 1620-1623.

sala królewska - obejmująca fundacje królewskie dla Katedry oraz przedmioty związane z koronacjami i pochówkami królewskimi - m.in. włócznia św. Maurycego, racjonał biskupów krakowskich fundacji św. Jadwigi królowej, przedmioty znalezione w grobach królewskich (medalion oraz jabłko Anny Jagiellonki, insygnia grobowe Kazimierza Jagiellończyka, tabliczki trumienne), płaszcz koronacyjny Stanisława Augusta Poniatowskiego, miecz koronacyjny Augusta III oraz miecz grobowy Zygmunta Augusta, korona hełmowa Kazimierza III Wielkiego, złota róża.

sala Skarbca Katedralnego XI-XVI w. - przedmioty pochodzące z darów biskupich, królewskich i magnackich dla Katedry - m.in. przedmioty z grobu biskupa Maurusa, skrzyneczka tzw. sycylijsko-saraceńska, gotycka skrzyneczka z kości słoniowej, kielich zw. świętej Jadwigi Śląskiej, ornat fundacji wojewody Piotra Kmity, a także fragmenty architektoniczne budowli sakralnej z XI wieku, znalezione podczas renowacji katedry.

sala Skarbca Katedralnego XVII-XX w. - m.in. infuła bp. Andrzeja Lipskiego, monstrancja fundacji bp. Stanisława Dąmbskiego, szabla, portret i ordery księcia Józefa Poniatowskiego, portrety biskupów i kanoników krakowskich, pastorał i kielich kardynała Adama Stefana Sapiehy.

sala papieska - pamiątki związane z Ojcem Świętym Janem Pawłem II: rzeczy osobiste - sutanna, biret, piuska, buty, fotel, używany podczas wizyt papieży w katedrze, infuła podarowana przez Ojca Świętego podczas jego wizyty w ojczyźnie, pamiątkowe medale papieskie, księgi z mszy celebrowanych przez papieża Jana Pawła II i Benedykta XVI.

Bibliografia

Kuczman Kazimierz: Wzgórze Wawelskie. Przewodnik. Wydanie 2. Kraków 1988

Informacje o instytucji na oficjalnej stronie Krakowa