Muzeum Kolejnictwa w Warszawie - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 52°13′32.6″N 20°59′07.55″E / 52.225722, 20.9854306

Warszawa Główna - siedziba muzeum od 1972

Muzeum Kolejnictwa w Warszawie mieści się w budynku byłego Dworca PKP Warszawa Główna Osobowa, nieopodal stacji PKP Warszawa Ochota. Do zwiedzania oferuje ekspozycje stałe (historyczne) i czasowe, dużą ekspozycję modeli kolejowych w salach wystawowych oraz wystawę zabytkowego taboru normalnotorowego na wydzielonych torach w skansenie.

Paweł Romocki (ur. 19 kwietnia 1880 w Woli Marzeńskiej, zm. 28 czerwca 1940 w Warszawie) – inżynier technolog, major Wojska Polskiego, poseł na Sejm I kadencji w II RP.
Warszawa Ochota - przystanek kolejowy położony na terenie warszawskiej Ochoty przy pl. Artura Zawiszy, tworzący węzeł przesiadkowy na warszawskiej linii średnicowej.

Poza prowadzoną na szeroką skalę działalnością naukową, we współpracy z wieloma instytucjami, organizowane są tu liczne imprezy okolicznościowe, oraz wernisaże. Muzeum dysponuje licznym zbiorem bibliotecznym.

Historia

Eksponaty Muzeum Kolejnictwa

EP02

Początki muzeum

Myśl o utworzeniu Muzeum Kolejnictwa zrodziła się wśród kolejarzy wraz z odzyskaniem niepodległości w 1918. Ogrom pracy i trudności, na jakie napotykano przy uruchamianiu bardzo zniszczonego transportu kolejowego, oddaliły realizację tego zamiaru na dalsze lata. Okolicznością, która przyspieszyła powołanie Muzeum Kolejnictwa były Targi Wschodnie we Lwowie w 1927, na których urządzono pawilon komunikacji.

Luxtorpeda - popularne określenie wagonu spalinowego o aerodynamicznych kształtach konstrukcji austriackiej (zakłady Austro-Daimler, produkowanego także na licencji w Chrzanowie), stosowanego w szybkich kolejowych połączeniach międzymiastowych w latach 30. XX wieku w Polsce. Oryginał posiadał austriackie oznaczenie VT63, w PKP uzyskały one oznaczenie SAx.
Województwo mazowieckie – jednostka podziału administracyjnego Polski, największe pod względem powierzchni i ludności województwo. Obejmuje obszar o powierzchni 22 892,48 km². Według danych z 2010 r. miało 5,24 mln mieszkańców. Siedzibą władz województwa jest Warszawa. Województwo zostało utworzone 1 stycznia 1999 r.

Muzeum Kolejnictwa powstało 18 lutego 1928. W tym dniu minister komunikacji inż. Paweł Romocki w obecności otworzył Muzeum Kolejowe w tymczasowej siedzibie, zlokalizowanej w zachodnim skrzydle ówczesnego Dworca Głównego - Wiedeńskiego. Z 1928 pochodzi również rozporządzenie ministra komunikacji Alfonsa Kuehna w sprawie zatwierdzenia Regulaminu tymczasowego Muzeum Kolejowego (Nr IV 6031/11/28, z dnia 21 maja 1928 roku, opublikowane w Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Komunikacji Nr 16 z 1928 roku, poz. 171, s.190).

Warszawa Główna Osobowa – dawna stacja kolejowa Polskich Kolei Państwowych położona na terenie warszawskiej Woli przy ul. Towarowej. Obecnie dworzec nie jest wykorzystywany przez pasażerów; znajduje się tu Muzeum Kolejnictwa, które oferuje ekspozycje stałe (historyczne) i czasowe w salach wystawowych oraz wystawę zabytkowego taboru normalnotorowego na wydzielonych torach.
Muzeum Kolei Wąskotorowej w Sochaczewie jest oddziałem Muzeum Kolejnictwa w Warszawie i uzyskało status muzeum w 1984, ekspozycję otwarto w 1986. Muzeum mieści się w siedzibie dawnej Powiatowej Kolei Sochaczewskiej uruchomionej w 1922. Zbiory zaczęto gromadzić 10 lat wcześniej, a obecnie liczą one ponad 230 jednostek z czego około stu znajduje się na ekspozycji.

Budowa linii średnicowej spowodowała konieczność rozbiórki zachodniego skrzydła Dworca Głównego. W 1931 podjęto decyzję o przeniesieniu Muzeum Kolejowego do kolejnej, wciąż tymczasowej, siedziby. W prywatnym budynku należącym do firmy Schicht przy ul. Nowy Zjazd 1 wynajęto 20 pomieszczeń. Na powierzchni około 900 m², w 19 działach zaprezentowano dokumenty, fotografie, książki, wiele modeli i makiet. 15 grudnia 1938 Muzeum Kolejowe przekształcono w Muzeum Komunikacji wzbogacając jego ekspozycje o dwa działy: dróg kołowych i dróg wodnych. Do 1939 Muzeum zgromadziło ponad 4 tysiące eksponatów, w tym blisko 400 modeli, 250 tablic i wykresów, ponad 550 fotografii oraz 8 tysięcy książek. Nieprzystosowany do tego typu działalności budynek nie pozwalał na eksponowanie większych i cięższych maszyn i urządzeń, które gromadzono w magazynach dworcowych. Dlatego w planach przewidywano budowę docelowej siedziby w miejscu obecnego Stadionu Narodowego.

Dworzec Wiedeński – nieistniejący dworzec kolejowy w Warszawie. Był budowany od 14 lipca 1844 do 14 czerwca 1845 dla Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, według projektu Henryka Marconiego. Był położony na rogu Alei Jerozolimskich i ulicy Marszałkowskiej. 14 czerwca 1845 dokonano otwarcia drogi dworca i pierwszego odcinka linii kolejowej.
Px48 - parowóz przeznaczony do pracy na liniach wąskotorowych. Został zbudowany na podstawie dokumentacji technicznej parowozu Wp29 (Px29), odnalezionej w 1943 przez pracownika Fabloku inż. K. Sieleckiego. Dla potrzeb PKP wyprodukowano 101 tych maszyn. Na początku lat 50. XX wieku ZNTK w Nowym Sączu przebudowały 17 tych maszyn do jazdy po torze o szerokości 1000 mm. Zapas 4 t węgla i 6 m³ wody umożliwiał prowadzenie składu o masie 300 t na trasie długości 65 km, bez potrzeby uzupełniania paliwa.

Okres powojenny

W okresie powojennym próbę ponownego zorganizowania Muzeum podjęto w 1946. Początkowo zaczęto gromadzić dokumenty i eksponaty w Pilawie. Pozyskaną, niewielką ilość zbiorów, przeniesiono do Bytomia. Na przełomie lat 1956-57 działalność Muzeum ustała.

Decyzję o kolejnym powołaniu Muzeum Kolejnictwa podjął Minister Komunikacji w 1972, wyznaczając na jego siedzibę Dworzec Warszawa Główna Osobowa. 1 stycznia 1995 Muzeum zostało wyłączone organizacyjnie ze struktury PKP i włączone bezpośrednio do Ministerstwa Transportu. 1 stycznia 1999, na mocy ustawy, Muzeum Kolejnictwa przekazano do Samorządu Województwa Mazowieckiego. W okresie od 1972, tj. od powołania Muzeum Kolejnictwa, systematycznie powiększano zbiory i rozszerzano działalność merytoryczną, głównie związaną z historią kolejnictwa na Ziemiach Polskich. W Warszawie - wraz ze zmniejszającą się rolą Dworca Głównego przybywało powierzchni wystawienniczych i zaplecza. Po udostępnieniu Muzeum niewielkiej powierzchni (ok. 250 m²) w pomieszczeniach jeszcze czynnego dworca Warszawa Główna, zaczęto gromadzić i równocześnie eksponować pamiątki związane z historią kolejnictwa w Polsce.

Ferdynand B. Ruszczyc (ur. 1959) - historyk sztuki, wnuk prof. Ferdynanda Ruszczyca. Magister historii sztuki (Uniwersytet Warszawski, 1983). W latach 1991-1995 dyrektor Muzeum Karykatury, od kwietnia 1995 do 5 października 2007 dyrektor Muzeum Narodowego w Warszawie.
Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Finalnie Muzeum otrzymało dwie sale wystawowe o powierzchni ok. 800 m² oraz wydzielono tory stacyjne gdzie zgromadzono zabytkowe pojazdy. W salach na wystawach stałych prezentowane są: historia kolei na Ziemiach Polskich od 1845 do okresu obecnego, początki kolei na świecie oraz wybrane eksponaty ze zbiorów Muzeum. Oprócz informacji fotograficzno-tekstowej, związanej z tymi tematami, na ekspozycji można obejrzeć wiele modeli taboru kolejowego, sztandary pracowników kolejowych z okresu międzywojennego, zegary i zegarki, lampy, telefony i mundury kolejowe, dokumenty i wiele innych związanych z historią kolejnictwa. Oprócz wystaw stałych Muzeum organizuje wystawy czasowe, najczęściej związane z wydarzeniami rocznicowymi na kolei, jak również o innej tematyce, np. obrazy oraz fotografie związane z funkcjonowaniem kolei.

Praga – centralna część prawobrzeżnej Warszawy (leżąca na wschód od Wisły), stanowiąca przed 1791 oddzielne miasto. Potocznie nazwą tą określa się znacznie większy obszar, a niekiedy nawet całą prawobrzeżną część stolicy, co zdaniem varsavianistów nie jest prawidłowe.

Muzeum współcześnie

Obecnie muzeum boryka się z nie do końca uregulowanym stanem prawnym dworca Warszawa Główna i jego otoczenia. Od co najmniej 2004 roku PKP próbuje sprzedać teren muzeum. Propozycja przeniesienia muzeum na Pragę nie spotkała się z pozytywnym odzewem muzealników i do dziś dnia muzeum nie zmieniło siedziby.

W 2012 roku PKP zdecydowało o wystawieniu w przetargu nieruchomość po dawnym Dworcu Głównym przy ul. Towarowej 1, dając prawo pierwokupu tego budynku poza przetargiem samorządowi Mazowsza, któremu podlega mieszczące się dziś w tym miejscu Muzeum Kolejnictwa.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)