Muzeum Towarzystwa Naukowego w Toruniu założonego w 1875

Muzeum Okręgowe w Toruniu – placówka muzealna zlokalizowana w Toruniu.

Historia

Ratusz Staromiejski w Toruniu, główna siedziba toruńskiego Muzeum Okręgowego

Piwnica Gdańska pod skrzydłem wschodnim Ratusza Staromiejskiego w Toruniu

Dawne ławy chlebowe ratusza, obecnie Galeria Sztuki Gotyckiej w Muzeum Okręgowym w Toruniu

Siedziba założonego w 1875 Towarzystwa Naukowego w Toruniu

Muzeum Miejskie w Toruniu ma długą historię. Początki gromadzenia zbiorów muzealnych w Toruniu sięgają końca XVI wieku i wiążą się z otwarciem Gimnazjum Akademickiego w Toruniu, jednej z najstarszych uczelni w kraju (od 1564 jako szkoła półwyższa, od 1594 jako szkoła wyższa). Gimnazjum Akademickie promieniowało z Torunia na całą północną Polskę, szerząc nowoczesną renesansową naukę, wiedzę i kulturę.

W 1594 założono popularne w renesansie muzeum, tzw. Musaeum i tę datę można przyjąć jako początek działalności muzealnej w Toruniu.

Musaeum gromadziło szkielety zwierząt, szczątki kopalne, duża była kolekcja globusów. Posiadało obrazy, w tym portrety sławnych torunian (Marcina Mochingera, Henryka Strobanda i inne). Było placówką publiczną, utrzymywaną przez samorząd Torunia. W 1825 na mocy układu między Toruniem a rządem pruskim Gimnazjum i Muzeum stało się placówką państwowo-miejską, a od 1880 – państwową.

Idea kolekcjonowania różnorodnych pamiątek przeszłości w Toruniu ulegała różnorodnym przeobrażeniom na przestrzeni wieków. Znacznego rozmachu nabrała w połowie XIX wieku. Powstały wówczas dwa niezależne stowarzyszenia naukowe, a przy nich muzea. Instytucje te w sposób systematyczny i uporządkowany, wg nowoczesnych na ówczesne czasy metod naukowych, gromadziły i porządkowały kolejne zbiory muzealne.

W 1854 zorganizowano stowarzyszenie Coppernicus Verein fur Wissenschaft und Kunst, niemieckie towarzystwo naukowe. Gromadziło ono zbiory dotyczące historii miasta i regionu. Sprawowało opiekę nad zabytkami i pomnikami. W 1861 przeniosło się do ratusza, zmieniając nazwę na Stadtisches Museum.

W 1875 z inicjatywy Zygmunta Działowskiego, polskiego ziemianina i archeologa, zawiązano drugie, niezależne Towarzystwo Naukowe w Toruniu. Było typowo polską instytucją o charakterze patriotycznym, i pierwszym polskim Towarzystwem Naukowym na Pomorzu. Gromadzenie zbiorów muzealnych było jego podstawowym celem działania. W latach 1875-1883 Towarzystwo i Muzeum mieściło się przy ulicy Żeglarskiej. Do 1881 Towarzystwo Naukowe z własnych składek wybudowało nową reprezentacyjną siedzibę przy ul. Wysokiej 16 na toruńskiej Starówce, dokąd przeprowadziło się w 1883.

W 1920 Stadtisches Museum, ponownie w swych dziejach, przemianowano – na Muzeum Miejskie. Przez dziesięć lat czyniono starania o włączenie zbiorów z Towarzystwa Naukowego, ale brak było odpowiedniego lokalu. 1 lipca 1929 Starostwo Krajowe Pomorskie utworzyło stanowisko kustosza Muzeum Miejskiego, które objął dr Gwido Chmarzyński. W 1930 zbiory Towarzystwa Naukowego przekazano w depozyt, powiększając Muzeum Miejskie.

Uroczyste otwarcie nowego budynku Muzeum, w Ratuszu Staromiejskim przy Rynku Staromiejskim odbyło się 19 lutego 1931, w rocznicę urodzin Kopernika. Eksponaty podzielono na sześć działów:

W okresie międzywojennym muzeum znacznie się wzbogaciło, przejmując m.in. dary mieszkańców Torunia, Sopotu (m.in. od znanego numizmatyka Walerego Amrogowicza) i z całego Pomorza.

W 1935 rozpoczęto budowę nowego gmachu dla planowanego Muzeum Narodowego pod nazwą Muzeum Ziemi Pomorskiej (nazwa od 1935) przy ul. Chopina (obecnie Instytut Matematyki UMK). Gmach był w 1939 praktycznie gotowy, niestety wybuch wojny przerwał te plany. Hitlerowcy ograniczyli zbiory, by mogły świadczyć o niemieckości Pomorza, umieszczając je przy Rynku Staromiejskim nr 7. Organizowali propagandowe wystawy o potędze III Rzeszy, a w 1945 część zbiorów wywieźli.

W 1945 reaktywowało się pod nazwą Muzeum Miejskie, odszukując znaczną część zagubionych i wywiezionych zbiorów, dzięki dużemu zaangażowaniu Haliny Załęskiej. W 1946 zabrano Muzeum część ratusza na potrzeby Archiwum Miejskiego, ograniczając ekspozycję aż do 1957. W 1949 wydzielono działy:

1 stycznia 1950 muzeum upaństwowiono i nazwano Muzeum Pomorskie w Toruniu, muzeum zgodnie z przedwojennymi planami awansowało do rangi placówki ministerialnej. Muzeum zaczęło sprawowac nadzór nad zbiorami całego województwa bydgoskiego. Jednak na skutek nacisków politycznych, 21 grudnia 1955 obniżono jego rangę z rządowej na regionalną, przekazując we władanie Wojewódzkiej Radzie Narodowej w Bydgoszczy, która 25 sierpnia osłabiła jego rolę i zmieniła nazwę na Muzeum w Toruniu.

Od 1965 nosi nazwę Muzeum Okręgowe w Toruniu. W 1975 Muzeum przeszło we władanie nowo utworzonego województwa toruńskiego, a 1 stycznia 1999 przekazano je we władanie samorządu toruńskiego powiatu grodzkiego.

czytaj dalej: [2], [3]