Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży

Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży to muzeum powstałe 14 marca 1948 z inicjatywy polskiego etnografa Adama Chętnika. Obecnym dyrektorem placówki jest Jerzy Jastrzębski.

Historia

Pierwsze starania Adama Chętnika w celu utworzenia placówki miały miejsce w 1946 roku, kiedy to powstał pod jego kierownictwem Instytut Północno-Mazowiecki. W instytucie funkcjonowały trzy główne działy: zniszczeń wojennych ziemi łomżyńskiej po II wojnie światowej, geologiczno-paleontologiczny oraz dział etnografii i kultury ludowej, organizowany w Nowogrodzie w muzeum typu skansenowskiego.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Nowogród – miasto w woj. podlaskim, w powiecie łomżyńskim, nad Narwią, ok. 15 km od Łomży. Jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Nowogród. Wprawdzie dzisiejszy Nowogród położony jest na wzgórzu, jednak pierwotnie miasto zlokalizowane było u zbiegu rzek Narwi i Pisy, które dziś stanowią szlaki spływów kajakowych, łącząc dorzecze Wisły z Wielkimi Jeziorami Mazurskimi.

Muzeum rozpoczęło swoją działalność dwa lata później w swojej pierwszej siedzibie, przy alei Legionów 18 (obecnie 26), o łącznej powierzchni użytkowej 108 m. 15 marca 1948 o godzinie 15.00 odbyło się uroczyste otwarcie muzeum, które już od 20 listopada wystawiło swoją pierwszą stałą ekspozycję "Kultura i przyroda Północno-Wschodniego Mazowsza". Do 1957 roku muzeum zaprezentowało 12 czasowych wystaw.

Jerzy Jastrzębski (ur. 2 czerwca 1956 r. w Dobrym Mieście) – doktor nauk weterynaryjnych, dyrektor Muzeum Północno-Mazowieckiego w Łomży. Syn Wacława i Hanny z domu Zaczek. Jest żonaty i ma trójkę dzieci.
Szyszka – spotykane u roślin nagonasiennych skupienie sporofili, czyli liści zarodnionośnych. Szyszka może być prosta (sporofile osadzone na osi) lub złożona (sporofile wyrastają na odgałęzieniach odchodzących od osi).

W 1958 roku muzeum przeniosło się na 3. piętro budynku Powiatowego, a następie Wojewódzkiego Domu Kultury, przy ulicy Sadowej 5. Od tej pory muzeum dysponowało łączną powierzchnią użytkowej 278 m, która pozwalała na udostępnienie zwiedzającym aż trzech stałych ekspozycji: "Rękodzieło i sztuka ludowa", "Jantar - bursztyn w Dorzeczu Narwi Środkowej" oraz "Fauna i flora miejscowa". Do 1980 roku muzeum zaprezentowało 122 czasowe wystawy.

Kultura ludowa – kultura niższych warstw społeczeństw narodowych istniejąca od średniowiecza aż do połowy XX wieku, kiedy zakończył się proces jej stopniowego zaniku. W węższym znaczeniu pojęcie to oznacza sumę wytworów wiejskich społeczności lokalnych.
Kurpie – nazwa ludności zamieszkującej tereny dwóch puszcz mazowieckich: Puszczy Zielonej (zwanej też: Puszczą Kurpiowską lub Zagajnicą) i Puszczy Białej, funkcjonująca również jako określenie regionu kurpiowskiego (inaczej: Kurpiowszczyzna). Granica oddzielająca obie puszcze dzieli region na Kurpie Zielone i Kurpie Białe.

Od 1981 roku muzeum prowadziło swoją działalność w nowej siedzibie, przy ulicy Krzywe Koło 1, będącej dawną XIX-wieczną plebanią parafii ewangelicko-augsburskiej, zwanej "Domem Pastora". Odtąd muzeum dysponowało łączną powierzchnią użytkową 544 m, jednak zwiedzającym udostępniono tylko jedną stałą ekspozycję "Bursztyn dorzecza Narwi Środkowej" ze względu na niedogodne warunki lokalowe. Pomimo wspomnianych uciążliwości, muzeum zdołało zaprezentować do roku 2005 aż 197 czasowych wystaw.

Geologia (z grec. gê - Ziemia, logos - słowo, nauka) – jedna z nauk o Ziemi, zajmuje się budową, własnościami i historią Ziemi oraz procesami zachodzącymi w jej wnętrzu i na jej powierzchni, dzięki którym ulega ona przeobrażeniom. W szerszym znaczeniu geologia dotyczy również innych planet skalistych.
Folklor (ang. folk-lore "wiedza ludu") – symboliczno-artystyczna dziedzina kultury ludowej, mająca charakter wieloskładnikowy, niejednolity i synkretyczny.

W 2006 roku muzeum przeniosło się do obecnej siedziby, przy ulicy Dwornej 22 (na rogu ulic Dwornej i Giełczyńskiej), o łącznej powierzchni użytkowej 1550 m. Od tego czasu budynek muzeum przechodził kapitalny remont i nie była prowadzona działalność kulturowa, poza wystawieniem skromnej ekspozycji tymczasowej i sprzedażą publikacji muzealnych.

Adam Chętnik (ur. 20 grudnia 1885 w Nowogrodzie, zm. 29 maja 1967 w Warszawie) – etnograf, muzealnik, działacz społeczny i polityczny. Miłośnik i badacz kultury kurpiowskiej, autor książek poświęconych Kurpiom Puszczy Zielonej, założyciel Skansenu Kurpiowskiego. Jego dorobek naukowy liczy ponad 100 prac. Był posłem na Sejm I kadencji w II RP, należał do Polskiej Akademii Umiejętności. Tworzył również poezję, był muzykiem amatorem grającym na wielu instrumentach, twórcą i reżyserem zespołu pieśni i tańca oraz lutnikiem.
Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

W lipcu 2009 roku rozpoczęła się modernizacja zabytkowego budynku muzeum, która jest współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podlaskiego na lata 2007-2013. Całkowity koszt modernizacji wyniesie 5,2 mln zł. Po zakończeniu modernizacji budynek będzie miał 4 kondygnacje nadziemne, a muzeum uzyska nową powierzchnię wystawienniczą, tj. sale wystaw czasowych - 216 m (dotychczas 90 m), sale wystaw stałych - 245 m (dotychczas 40 m). Po remoncie budynek muzeum będzie przystosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych i zostanie wznowiona działalność wystawienniczą.

Sztuka ludowa – całokształt działalności artystycznej społeczności lokalnej, na ogół wiejskiej. Obok twórczości, którą nazywa się plastyką do sztuki ludowej zalicza się też muzykę, tańce, legendy, bajki, poezję ludową oraz całą artystyczną stronę zwyczajów i obrzędów ludowych. Wszystkie te zjawiska były nierozerwalnie związane ze sobą oraz z życiem wsi i tworzyły kulturę ludową. Wytwory sztuki ludowej nie są samodzielnymi dziełami sztuki, lecz zawsze pełnią określoną funkcję w życiu wsi, a ich wartość artystyczna idzie w parze ze znaczeniem użytkowym. Sztuka ludowa zaspokajała istotne potrzeby wsi, a chłopi w ramach gospodarki samowystarczalnej, zdani byli na własną wytwórczość we wszystkich dziedzinach życia.
Etnografia – dyscyplina naukowa zajmująca się całościowym opisem i analizą kultur ludowych różnych społeczności i grup etnicznych. Jej zakres obejmuje teorię kultury ludowej jak i badanie poszczególnych jej dziedzin i wytworów materialnych. W zależności od tradycji naukowej, pod pojęciem etnografia rozumie się wszystkie nauki etnologiczne, bądź też jedną z tych nauk.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)