Muzeum Powstania Warszawskiego - Polski Serwis Naukowy

Interaktywne elementy wystawy

Muzeum Powstania Warszawskiego, muzeum historyczne w Warszawie, samorządowa instytucja kultury m.st. Warszawy, założone w 1983 jako Muzeum i Archiwum Powstania Warszawskiego, otwarte w 2004, wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów (nr 81) w 2005, dokumentuje historię powstania warszawskiego.

Medal "Milito Pro Christo" (łac. Walczę dla Chrystusa) – polskie odznaczenie kościelne Ordynariatu Polowego WP, przyznawane corocznie dla podkreślenia zasług osób, które dają świadectwo najwyższym wartościom oraz wytrwale służą Najjaśniejszej Rzeczypospolitej, są całkowicie zaangażowane w głoszenie prawdy o losach Narodu Polskiego oraz wspierają duszpasterstwo wojskowe. Odznaczenie może być także przyznawane organizacjom za działalność na rzecz dobra publicznego, upowszechnianie standardów moralnych i działanie zgodne z wartościami chrześcijańskimi, takimi jak sprawiedliwość i prawda.
Armia Ludowa (AL) – zbrojna konspiracyjna organizacja wojskowa Polskiej Partii Robotniczej w okupowanej przez III Rzeszę Polsce, utworzona na mocy dekretu Krajowej Rady Narodowej z 1 stycznia 1944. Jej pierwszym Naczelnym Dowódcą był Michał Żymierski "Rola".

Muzeum mieści się w dawnej Elektrowni Tramwajów Miejskich w Warszawie, na Woli.

Muzeum zostało otwarte w przeddzień 60. rocznicy wybuchu powstania, 31 lipca 2004. Jest wyrazem hołdu warszawiaków wobec tych, którzy walczyli i ginęli za wolną Polskę i jej stolicę. Ekspozycja przedstawia walkę i codzienność powstania na tle okupacji, poprzez ukazanie złożonej sytuacji międzynarodowej, aż po powojenny terror komunistyczny i losy powstańców w PRL.

Czerniaków – rejon warszawskiego Mokotowa leżąca między Skarpą Wiślaną a korytem Wisły (Dolny Mokotów). Od północy graniczy z Powiślem, od południa z Sadybą. Na przedwojennych mapach lokalizowany był w okolicach placu Bernardyńskiego, z czasem jednak przyjęło się określać tym mianem także tereny na wschód od ulicy Czerniakowskiej - obszar przyporządkowywany do tej pory Siekierkom - uwzględniono to w podziale MSI - niemniej północna część włączona została do rejonu MSI Ujazdow i częściowo Solec (północny fragment Cypla Czerniakowskiego).
Elektrownia Tramwajów Miejskich w Warszawie, elektrownia tramwajowa w Warszawie, na Woli, neoromańska, wzniesiona w latach 1905–1909, wpisana do rejestru zabytków w 2001; od 2004 mieści Muzeum Powstania Warszawskiego.

Muzeum prowadzi działalność naukowo-badawczą oraz edukacyjną poświęconą dziejom powstania warszawskiego oraz historii i dorobku Polskiego Państwa Podziemnego. Gromadzi zbiory poświęcone tym zagadnieniom. Inicjatywą Muzeum jest również utworzenie Archiwum Historii Mówionej gromadzącego nagrania wspomnień uczestników powstania.

Wolontariat (łac. volontarius - dobrowolny) dobrowolna, bezpłatna, świadoma praca na rzecz innych lub całego społeczeństwa, wykraczająca poza związki rodzinno-koleżeńsko-przyjacielskie.
Śródmieście – dzielnica Warszawy o granicach ustalonych w 1960 roku. 135 tys. mieszkańców. Obejmuje najstarszą część miasta (Stare Miasto i Nowe Miasto), a także zabudowę powstałą po II wojnie światowej w miejscu zniszczonych dzielnic.

Ekspozycja w Muzeum została przyjęta przez recenzje i opinię publiczną pozytywnie, jako nowatorska w dziejach muzealnictwa polskiego. Wykorzystuje najnowsze techniki audiowizualne pozwalające na interaktywne uczestniczenie w oglądaniu eksponatów.

Historia Muzeum Powstania Warszawskiego

Historia budowy

Przez wiele lat budowa Muzeum była niemożliwa z powodów politycznych. O potrzebie jego utworzenia dyskutowano już w 1956 roku, w czasie politycznej odwilży po śmierci Stalina, lecz żadne działania nie zostały podjęte aż do 1981 roku. To wtedy powołano Społeczny Komitet Budowy Muzeum Powstania Warszawskiego i rozpoczęto zbiórkę pamiątek z powstania. Wprowadzenie stanu wojennego w grudniu 1981 roku sparaliżowało jednak działania Komitetu.

Masa Powstańcza - organizowany od 2007 roku przejazd rowerzystów i rolkarzy ulicami Warszawy, którego celem jest upamiętnienie uczestników powstania warszawskiego. Inicjatywa powstała przy współudziale Warszawskiej Masy Krytycznej oraz Muzeum Powstania Warszawskiego. Przejazd odbywa się co roku, w okolicach 1 sierpnia.
Lena Dąbkowska-Cichocka (ur. 23 listopada 1973 w Moskwie) – polski polityk, poseł na Sejm RP VI kadencji, była podsekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta Lecha Kaczyńskiego i były doradca prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego.

Dopiero w 1983 ówczesny komisarz Warszawy gen. Mieczysław Dębicki, powołał oddział Muzeum Historycznego m.st. Warszawy - dzisiejszego Muzeum Powstania Warszawskiego.

W latach 1984-1994 trwały przygotowania do budowy Muzeum Powstania Warszawskiego na ruinach Banku Polskiego, powstańczej reduty przy ul. Bielańskiej. W 1984 roku prof. Janusz Durko, w owym czasie dyrektor Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, zainicjował we współpracy ze Stowarzyszeniem Architektów Polskich konkurs na projekt Muzeum Powstania. W 1986 roku zwyciężył pomysł Konrada Kuczy-Kuczyńskiego, Andrzeja Miklaszewskiego i Zbigniewa Pawłowskiego. W 1994 odbyła się uroczystość wmurowania kamienia węgielnego pod budowę Muzeum, jednak z powodu niejasnych stosunków własnościowych gmachu przy Bielańskiej budowa się nie rozpoczęła.

Antresola (półpiętro) – pomieszczenie mieszkalne lub biurowe, jedno- lub kilkupokojowe, wydzielone z przestrzeni parteru, piętra budynku mieszkalnego lub hali przemysłowej. Nie stanowi osobnej kondygnacji.
Państwowy Rejestr Muzeów – spis najistotniejszych polskich muzeów prowadzony przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, oparty na jakości prezentowanych zbiorów jak i na wartościach merytorycznych przedstawianych przez instytucję jako taką.

Jan Ołdakowski podczas 65. rocznicy wybuchu powstania warszawskiego

Sytuacja zmieniła się w 2002 roku, kiedy prezydentem Warszawy został Lech Kaczyński. Obiecał powstańcom, że Muzeum zostanie wybudowane na 60. rocznicę wybuchu powstania warszawskiego. W roku 2003 Jan Ołdakowski wspólnie z Pawłem Kowalem, Leną Dąbkowską-Cichocką i Joanną Bojarską opracowali koncepcję przyszłego Muzeum. W lipcu tego samego roku zapadły najważniejsze decyzje: powołano Pełnomocnika ds. Budowy Muzeum Powstania Warszawskiego (którym został Ołdakowski), przeznaczono na siedzibę Muzeum zabytkowy budynek dawnej Elektrowni Tramwajowej, powołano Radę Honorową i Radę Programową Muzeum Powstania Warszawskiego. W grudniu 2003 Rada Warszawy uchwaliła rezolucję dotyczącą ustanowienia nowej instytucji kultury – Muzeum Powstania Warszawskiego.

Józef Stanek, SAC, pseudonim "Rudy", (ur. 6 grudnia 1916 w Łapszach Niżnych na Spiszu zm. 23 września 1944 w Warszawie) – polski ksiądz pallotyn, błogosławiony Kościoła rzymskokatolickiego, męczennik II wojny światowej, kapelan zgrupowania "Kryska" Armii Krajowej podczas powstania warszawskiego.
Bartek Materka (ur. 1973, Gdańsk) - współczesny malarz polski. W 2004 ukończył Wydział Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Mieszka w Krakowie.

Konkurs koncepcji architektonicznej, ogłoszony w sierpniu 2003, wygrał projekt architekta Wojciecha Obtułowicza, autora m.in. Polskiego Pawilonu Expo 2000 w Hanowerze. W konkursie na opracowanie koncepcji plastycznej ekspozycji zwyciężył zespół w składzie: Jarosław Kłaput, Dariusz Kunowski, Mirosław Nizio. Prace rozpoczęły się w kwietniu 2004 i w ciągu następnych czterech miesięcy prowadzone były na trzy zmiany, 24 godziny na dobę. Dzięki olbrzymiemu wysiłkowi i poświęceniu ludzi zaangażowanych w realizację projektu 31 lipca 2004 - dzień przed 60. rocznicą powstania warszawskiego - ówczesny prezydent Warszawy Lech Kaczyński otworzył Muzeum Powstania Warszawskiego.

Antoni Chruściel ps. Monter, Sokół, Cięciwa, Dozorca, Konar, Madej, Nurt, Ryż, Kaliński, Rzeczyca, Andrzej Smalawski, Adam (ur. 16 czerwca 1895 w Gniewczynie Łańcuckiej, zm. 30 listopada 1960 w Waszyngtonie) – polski dowódca wojskowy, generał brygady Wojska Polskiego, komendant Okręgu Warszawa ZWZ.
Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

8 kwietnia 2011 na fasadzie siedziby muzeum odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą Lechowi Kaczyńskiemu, wykonaną z czarnego, satynowanego granitu, z odlaną z brązu podobizną Lecha Kaczyńskiego, autorstwa Andrzeja Renesa, o wymiarach 100 x 65 cm.

Historia budynku Elektrowni Tramwajów Miejskich

Restauracja budynku dawnej elektrowni

Osobny artykuł: Elektrownia Tramwajów Miejskich w Warszawie.

Decyzją prezydenta Warszawy Lecha Kaczyńskiego przekazano na siedzibę Muzeum Powstania Warszawskiego budynek dawnej Elektrowni Tramwajowej przy ul. Okopowej 28, co przywróciło świetność jednemu z nielicznych już w mieście zabytków architektury przemysłowej.

Bocznica kolejowa – odgałęzienie torów, boczny tor specjalnego przeznaczenia, najczęściej łączący główną linię z przedsiębiorstwem zaopatrywanym drogą kolejową, także jako miejsce postojowe pociągów. Na bocznicach pracują zazwyczaj lokomotywy manewrowe. Często bocznice kolejowe odchodzą od trasy na stacjach kolejowych, gdyż jest to znacznie tańsze i bezpieczniejsze.
Fotoplastykon (gr. plastikós - rzeźbiarski, również fotoplastikon) to automat do prezentacji pojedynczych fotografii (przeźroczy) z całych cykli fotograficznych na jednym stanowisku wizualnym. Jego pierwowzór prezentował monoskopowe obrazki, jednakże późniejsze wersje pokazywały w wizjerach dwie fotografie tego samego tematu zrobione z nieco odmiennej perspektywy sprawiając wrażenie fotografii przestrzennej. Jest to technika stereofotografii.

Historyczną Elektrownię Tramwajową wzniesiono w latach 1904-1908. Na rozległej działce stanął też budynek administracji, powstała bocznica kolejowa, wykopano studnię artezyjską, a w 1917 wybudowano dodatkowo kotłownię. Rok później rozpoczęła się rozbudowa gmachu głównego, trwająca do roku 1923.

Działania wojenne we wrześniu 1939 spowodowały poważne uszkodzenia budynku Elektrowni. 1 sierpnia 1944 grupa żołnierzy "Kedywu" odparła ataki oddziałów niemieckiej żandarmerii i Wehrmachtu. Pracownicy Elektrowni trwali na posterunku do 6 sierpnia – kiedy to wkroczyli Niemcy i rozstrzelali załogę. Podczas powstania warszawskiego w pobliżu toczyły się zaciekłe walki o utrzymanie tzw. "twardego frontu". Wraz z upadkiem powstania Niemcy zbombardowali teren wolskiej Elektrowni, a ocalałe mury wysadzili.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Janusz Durko (ur. w 1915) – historyk, archiwista i muzeolog. Absolwent Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego, autor licznych publikacji o Warszawie i ruchu robotniczym. Uczeń Władysława Tomkiewicza i Wacława Tokarza. W czasie niemieckiej okupacji pracował jako sekretarz i członek zarządu Społecznego Przedsiębiorstwa Budowlanego w Warszawie, gdzie zatrudnionych było wielu Żydów z tzw. „aryjskimi” papierami. Od jesieni 1942 r. do wybuchu Powstania Warszawskiego w mieszkaniu Janiny i Janusza Durków schronienie znalazło około 20 osób - uciekinierów z getta. Na wniosek Ocalonych Instytut Yad Vashem nadał państwu Durko tytuł „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” w 1989 roku. W latach 1952-2004 był dyrektorem Muzeum Historycznego m.st. Warszawy (najdłuższy staż w Polsce). Przez wiele lat związany z Zakładem Historii Partii przy KC PZPR, gdzie był wicedyrektorem, następnie z Centralnym Archiwum KC PZPR. Członek Komitetu Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa. Współzałożyciel i członek Towarzystwa Przyjaciół Warszawy. Odznaczony ponad 30 odznaczeniami polskimi i zagranicznymi za zasługi dla kultury.

Po wojnie uznano, że w wyniku odbudowy Elektrownia powinna zostać przekształcona w ciepłownię, co też się stało. Budynek był wielokrotnie przejmowany przez kolejnych właścicieli. W latach 70. jego ceglaną fasadę pokrywał szary tynk, tzw. baranek. W 2004, dzięki pracy konserwatorów zaangażowanych przez Muzeum, budynek Elektrowni odzyskał dawny wygląd. Wynalazcą nowatorskiej metody czyszczenia ceglanych murów z cementowego tynku jest Bogusław Kornecki, który opracował pomysł podgrzewania tynku palnikiem. W 2006 na 34. Międzynarodowej Wystawie Wynalazczości w Genewie odebrał złoty medal z wyróżnieniem i statuetkę "Geniusza".

Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis" – polski medal nadawany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego osobom lub instytucjom wyróżniającym się w dziedzinie twórczości artystycznej, działalności kulturalnej lub ochronie kultury i dziedzictwa narodowego. Medal nadawany jest w oparciu o ustawę z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej przez Ministra Kultury i Ochrony Dziedzictwa Narodowego.
Józef Glemp (ur. 18 grudnia 1929 w Inowrocławiu) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup diecezjalny warmiński w latach 1979–1981, arcybiskup metropolita warszawski w latach 1981–2006, arcybiskup metropolita gnieźnieński w latach 1981–1992, prymas Polski w latach 1981–2009, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski w latach 1981–2004, kardynał prezbiter od 1983, od 2006 arcybiskup senior archidiecezji warszawskiej, od 2009 prymas senior Polski. Kawaler Orderu Orła Białego.

W połowie kwietnia 2004, po zdemontowaniu kotłów i innych ciężkich elementów, rozpoczęły się trudne, całodobowe prace remontowo-budowlane przygotowujące Muzeum na otwarcie w lipcu.

Budynek muzeum z wieżą z symbolem Polski Walczącej

Zabytkowy budynek jest jednym z nielicznych zachowanych dziś przykładów architektury przemysłowej z początku XX wieku. Nad gmachem Muzeum góruje 32-metrowa wieża, na ścianie której z daleka widać symbol Polski Walczącej. Na szczycie wieży znajduje się taras widokowy, z którego można zobaczyć rozległą panoramę Śródmieścia i bliskiej Woli a także teren walk na linii "twardego frontu".

Parafia św. Wincentego Pallottiego w Warszawie - parafia rzymskokatolicka w Warszawie. Parafia liczy 5 tys. wiernych. Leży na terenie diecezji warszawsko-praskiej, w dekanacie grochowskim. W parafii posługę duszpasterską pełnią księża pallotyni. Duszpasterze tej parafii prowadzą katechezę w Zasadniczej Szkole Specjalnej im. Anny Gotinowej w Warszawie i Prywatnym Zespole Szkół Zawodowych (ul. Chodakowska) w Warszawie.
Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), sługa Boży Kościoła katolickiego, kawaler Orderu Orła Białego.

W 2005 roku Muzeum zaangażowało się w rewitalizację pomnika Piotra Lędziakowskiego, który zginął 13 kwietnia 1917 r. w wyniku wybuchu kotła. Fragmenty kratownic z hali Elektrowni oraz słupki z zabetonowanych tramwajowych szyn posłużyły rewitalizacji grobu pracownika Elektrowni. Prace konserwatorskie przeprowadził Bogusław Kornecki (główny konserwator Społecznego Komitetu Opieki nad Starymi Powązkami) oraz Jerzy Niewiadomski (specjalista od renowacji zabytków z metalu).

Order Virtuti Militari (. Ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 22 czerwca 1792 dla uczczenia zwycięstwa w bitwie pod Zieleńcami, po rozpoczęciu wojny polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej, w obronie Konstytucji 3 Maja.
Twożywo – grupa artystyczna powołana w 1995 roku. W obecnym, dwuosobowym składzie – Krzysztof Sidorek (1976) i Mariusz Libel (1978) – istnieje od 1998 r. Prace grupy cechuje duża doza zaangażowania w społeczne problemy. Twożywo inspiruje się konstruktywizmem, pop artem, futuryzmem, reklamą, poezją konkretną. Swoje prace z zasady prezentują w przestrzeni publicznej, by z przekazem móc dotrzeć do jak najszerszej grupy odbiorców. Tworzą plakaty, billboardy, murale, ilustracje prasowe. Rozwijają intensywnie również projekty internetowe (m.in. "Kapitan Europa" – seria przewrotnych animacji krytykujących niepohamowaną konsumpcję), traktując internet jako równie istotny fragment przestrzeni publicznej co miejska ulica.

Dyrekcja Muzeum

Dyrektorem Muzeum jest Jan Ołdakowski, a jego zastępcami są: dr Dariusz Gawin (Szef Instytutu Stefana Starzyńskiego), Łucja Konopka (Zastępca Dyrektora ds. Ekonomicznych) oraz dr Paweł Ukielski, (Zastępca Dyrektora ds. Merytorycznych).

Ekspozycja Muzeum Powstania Warszawskiego

Ekspozycja broni

Ekspozycja zlokalizowana jest na trzech kondygnacjach (parter, antresola i piętro), na całkowitej powierzchni ponad 3000 m. Składa się na nią blisko 1000 eksponatów, 1500 fotografii, ponad 200 informacji biograficznych i historycznych, a także mapy, tablice, filmy, kroniki, zaaranżowane w porządkach chronologicznym i tematycznym.

Stan wojenny został wprowadzony 13 grudnia 1981 r. na terenie całej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej na mocy uchwały Rady Państwa z dnia 12 grudnia 1981 r., podjętej niejednogłośnie na polecenie Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego (pozakonstytucyjnego tymczasowego organu władzy, faktycznie nadrzędnego wobec konstytucyjnych władz państwowych), poparty przez Sejm PRL uchwałą z dnia 25 stycznia 1982 r.. Został zawieszony 31 grudnia 1982 r., a zniesiono go 22 lipca 1983 r.
Samorząd terytorialny – organizacja społeczności lokalnej (gmina, powiat) lub regionalnej (województwo samorządowe) i jednocześnie forma administracji publicznej, w której mieszkańcy tworzą z mocy prawa wspólnotę i względnie samodzielnie decydują o realizacji zadań administracyjnych, wynikających z potrzeb tej wspólnoty na danym terytorium i dozwolonych samorządowi przez ustawy, pod określonym ustawowo nadzorem administracji rządowej.

Kompozycja ekspozycji muzealnej oddziałuje obrazem, światłem i dźwiękiem. Aranżacja wnętrza i wykorzystanie efektów multimedialnych przybliżają powstańczą rzeczywistość. Centralnym punktem Muzeum jest stalowy monument, przecinający wszystkie poziomy ekspozycji. Jego ściany pokrywają daty kolejnych dni Powstania i ślady po pociskach. W kilkumetrowym Monumencie – "bijącym sercu walczącej Warszawy" – zamknięto odgłosy powstańczej stolicy. Wytyczona trasa przedstawia chronologię wydarzeń i prowadzi przez poszczególne sale tematyczne. Zwiedzający poruszają się w scenerii sprzed ponad 60. lat, chodzą po granitowym bruku wśród gruzów niszczonej Stolicy.

"44" to tytuł pierwszej profesjonalnej i dotychczas największej antologii komiksowej opowiadającej o powstaniu warszawskim. Antologia została wydana 28 sierpnia 2007 r. przez Muzeum Powstania Warszawskiego.
Hanower (niem. Hannover) – miasto w Niemczech, stolica kraju związkowego Dolna Saksonia (niem. Niedersachsen) oraz związku komunalnego Region Hanower. Leży nad rzeką Leine. Rozwinięty przemysł środków transportu (samochody, lokomotywy, wagony), elektrotechniczny (zakłady Telefunken), chemiczny, włókienniczy, gumowy Continental AG i spożywczy (czekolada).

Wystawa przedstawia historię powstania warszawskiego począwszy od niemieckiej i sowieckiej napaści we wrześniu 1939 roku, poprzez okupację, akcję "Burza", przygotowanie do powstania, jego wybuch i przebieg, sytuację na arenie międzynarodowej w 1944 roku, utworzenie nielegalnego, komunistycznego rządu w Lublinie a skończywszy na losach powstańców w PRL.

Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) - oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952-1989. Uprzednio w latach 1945-1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Zwana propagandowo Polską Ludową - był to kolokwialny eufemizm na okres monopartyjnych rządów PPR, a od 1948 PZPR w Polsce.
Rzeź Woli to masowa eksterminacja ludności cywilnej w dzielnicy Wola w dniach 5-7 sierpnia 1944 podczas powstania warszawskiego, kiedy to zamordowanych zostało ok. 59 400 osób. Towarzysząca ofensywnym działaniom sił niemieckich pod dowództwem Heinza Reinefartha, rzeź Woli miała być wykonaniem rozkazu Adolfa Hitlera o stłumieniu powstania i zniszczeniu Warszawy.

Parter

Fragment wystawy

Gry dostępne w Sali Małego Powstańca

Na parterze przedstawiono czas okupacji i sam wybuch powstania – Godzinę "W". W tę część ekspozycji wprowadza kalendarium wydarzeń od 1 września 1939 po 8 maja 1945 Pokazano życie codzienne okupowanej stolicy, niemiecki terror, którego symbolem są Palmiry i więzienie na Pawiaku, a także funkcjonowanie Polskiego Państwa Podziemnego i Akcję "Burza". Najbardziej wymownym symbolem godziny "W" jest zegar ustawiony na godzinę 17.00. Atmosferę warszawskiej ulicy tamtego czasu oddają polskie flagi na replice jednego z niemieckich bunkrów i zdjęcia Eugeniusza Lokajskiego.

Muzeum – instytucja powołana do gromadzenia, badania oraz opieki nad obiektami posiadającymi pewną wartość historyczną bądź artystyczną. W większych muzeach niewielka część z tych obiektów jest udostępniana publiczności w postaci wystaw stałych lub czasowych, natomiast reszta jest przechowywana w specjalnie do tego przystosowanych magazynach.
Tynk - warstwa z zaprawy lub gipsu pokrywająca powierzchnie ścian, sufitów, kolumn, filarów itp. wewnątrz i na zewnątrz budynku. Zadaniem jej jest zabezpieczenie powierzchni przed działaniem czynników atmosferycznych (w przypadku tynków zewnętrznych), ochrona przed działaniem czynników wewnątrz pomieszczeń (np. para wodna), ogniem (elementy drewniane) oraz nadanie estetycznego wyglądu elementom budynku. Tynk stosuje się również jako warstwę podkładową pod elementy wymagające gładkiego podłoża (płyty styropianowe, płytki ceramiczne) - powszechnie stosuje się wówczas tynk cementowy, cementowo-wapienny lub gipsowy.

W oddzielnym pomieszczeniu eksponowane są maszyny drukarskie z lat 40., wszystkie są sprawne i drukują m.in. historyczne obwieszczenie z 3 sierpnia 1944, "Biuletyn Informacyjny" oraz ulotki okolicznościowe.

W przeznaczonej specjalnie dla dzieci Sali Małego Powstańca - jedynej tego typu w Polsce - jasnej i kolorowej, dzieci uczą się historii oglądając teatrzyk powstańczy czy wcielając się w rolę harcerskich listonoszy i sanitariuszek. Najmłodsi goście mają do dyspozycji repliki dawnych zabawek, gry planszowe i puzzle.

Antresola

Replika elementów kanału

Na drugi poziom ekspozycji można wjechać przeszkloną windą, na której widnieją powstańcze opaski. Na antresoli zaprezentowano walki w sierpniu i życie codzienne w powstańczej Warszawie. Pokazano ludobójstwo na Woli, życie religijne i kulturalne, alianckie zrzuty oraz szpital powstańczy. W kinie Palladium wyświetlane są trzy powstańcze kroniki filmowe Biura Informacji i Propagandy AK, pokazywane w czasie powstania. Na trasie zwiedzania znajduje się aranżacja kanału, gdzie identyfikacji z powstańcami służy odpowiednia scenografia, efekty wizualne i dźwiękowe.

Dzwon – instrument muzyczny należący do grupy idiofonów naczyniowych. Dzwon jest instrumentem perkusyjnym, gdyż źródłem dźwięku jest drganie całego instrumentu, pobudzanego uderzeniami serca lub bezpośrednimi uderzeniami za pomocą innego przedmiotu np. belki lub bijaka[1]. Oprócz samodzielnych egzemplarzy, używanych głównie do celów sygnalizacyjnych i religijnych, istnieją również zespoły odpowiednio nastrojonych dzwonów tworzących większe instrumenty – carillony, ich uderzanie w odpowiedniej kolejności pozwala na wygrywanie melodii, wybijanej ręcznie przez carillonistę lub zaprogramowanej odpowiednim mechanizmem.
Nagroda Niptel – przyznawana od 1995 roku ma za zadanie wyróżnienie wybitnych przedsięwzięć medialnych oraz osób których obecność w życiu publicznym zaznaczyła się czymś szczególnym. Zdobyła duże uznanie w środowisku polskich środków masowego przekazu.

Piętro

Kanał i schody prowadzą na piętro. Ten fragment ekspozycji pokazuje walki we wrześniu toczące się na Czerniakowie, Mokotowie i Żoliborzu, udział w powstaniu żołnierzy NSZ i AL, a także cudzoziemców. Przedstawiono upadek powstania i następujące po nim wydarzenia – powstanie i działalność PKWN, decyzje Wielkiej Trójki, kapitulację i exodus ludności Warszawy. Przedstawiono też losy powstańców w PRL. Wyróżnioną częścią jest Miejsce Pamięci, w którym znajdują się powstańcze mogiły. Są także trzy odrębne pomieszczenia: "Radiostacje i łączność", "Poczta polowa" i "Niemcy".

Wojciech Obtułowicz (ur. 1934 w Krakowie) – polski architekt, polityk lokalny. Absolwent Politechniki Krakowskiej, przez szereg lat pełnił funkcję głównego architekta miasta. W latach 1998–2002 radny miasta Krakowa z ramienia AWS, w 2002 kandydat na prezydenta Krakowa z ramienia SKL-RNP, wiceprzewodniczący struktur krakowskich tej partii w latach 2002–2003.
Rzeczpospolita – ogólnopolski dziennik o charakterze informacyjno-publicystycznym i ekonomiczno-prawnym. Wydawany w nakładzie około 157 tys. egzemplarzy. Właścicielami są Mecom Group (51% udziałów) i Skarb Państwa poprzez Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnicze "Rzeczpospolita" SA (49% udziałów).

Na piętrze znajduje się kawiarenka "Pół Czarnej" o wystroju stylizowanym na lata międzywojenne.

Hala z Liberatorem

Hala z Liberatorem (Hala B)

Druga część ekspozycji, zwana Halą z Liberatorem, stanowi całkowicie odmienną przestrzeń. Jest to duża przestronna sala, dawna hala kotłów elektrowni, w której istotną rolę odgrywa gra światła i przestrzeni. Jej centralnym punktem jest replika samolotu Consolidated B-24 Liberator, pilotowanego przez kapitana Zbigniewa Szostaka, zestrzelonego przez myśliwce Luftwaffe w okolicach Bochni. Oryginalne elementy samolotu, odnalezione w rejonie katastrofy, włączono w jego replikę, wykonaną w skali 1:1. Do atrakcji tej części Muzeum można zaliczyć również: odrestaurowany jeden z kotłów elektrowni, wieżę widokową, rekonstrukcję kanału oraz salę kinową.

Galeria Rusz – grupa artystyczna założona w 1999 przez Joannę Górską, Wojciecha KIWI Jaruszewskiego i Rafała Góralskiego, specjalizująca się przede wszystkim w kreowaniu i prezentacji sztuki w przestrzeni miejskiej. Od 1999 roku prowadzi własną galerię billboardową przy Szosie Chełmińskiej 37 w Toruniu (na tablicy udostępnionej bezpłatnie przez AMS). Jest to najdłużej działający projekt tego typu na świecie, prezentujący non-stop sztukę na tym samym nośniku. Grupa prezentowała też swoje prace na tablicy przy ul. Różanej, na słupie ogłoszeniowym firmy Nowa i na przenośnych bilboardach w Toruniu i innych miastach.
Consolidated B-24 Liberator (z ang. wyzwoliciel) – amerykański ciężki samolot bombowy i patrolowy dalekiego zasięgu. Zaprojektowany i zbudowany w amerykańskim koncernie lotniczym Consolidated Aircraft Corporation. Wyprodukowany w liczbie ok. 18 tys. sztuk stał się głównym bombowcem strategicznym aliantów w czasie II wojny światowej. Samolot produkowany był w licznych odmianach i wersjach, m.in. jako Consolidated C-87 Liberator do celów transportowych, których powstało 287 sztuk. 34 z nich służyły do przewożenia osobistości.

Podziemia

Replika ciasnych kanałów kanalizacyjnych, którymi często zmuszeni byli poruszać się powstańcy

W podziemiach Hali z Liberatorem znajduje się sala "Niemcy w okupowanej Warszawie" przedstawiająca historię lat 1939-1944 widzianą oczami tych, przeciwko którym wybuchło powstanie. Chętni mogą przejść przez kanał, udostępniony w tej części ekspozycji - już nie tak przestronny i komfortowy, jak na antresoli.

Brązy – stopy miedzi z cyną lub innymi metalami i ewentualnie innymi pierwiastkami, w których zawartość miedzi zawiera się w granicach 80-90% wagowych. Wyjątkiem są stopy miedzi i cynku, które noszą nazwę mosiądzów. Składy brązów specyfikuje Polska Norma PN-xx/H-87050.
Biuro Informacji i Propagandy Komendy Głównej Związki Walki Zbrojnej - Armii Krajowej (BIP KG ZWZ - AK) – konspiracyjny oddział utworzony na przełomie marca i kwietnia 1940 w okupowanej przez Niemców Polsce i podlegający Związkowi Walki Zbrojnej, a później Komendzie Głównej Armii Krajowej (jako VI Oddział).

Mur Pamięci i Park Wolności

Mur Pamięci

Dzwon w Murze Pamięci

31 lipca 2004 roku, w dniu otwarcia Muzeum, w Parku odbyła się uroczysta msza św. celebrowana przez Prymasa Polski, Kardynała Józefa Glempa. Centralnym elementem Parku Wolności jest Mur Pamięci o długości 156 m, na którym wyryto blisko 11 tysięcy nazwisk żołnierzy Armii Krajowej poległych w powstaniu.

Przemysław Truściński (ur. 1970 r. w Siedlcach) – polski rysownik komiksowy i reklamowy, storyboardzista, absolwent wydziału grafiki łódzkiej ASP. Rysownik podpisuje się pseudonimem Trust.
Luftwaffe (pol. broń powietrzna) - Niemieckie Siły Powietrzne III Rzeszy (1933-1945), powołane 26 lutego 1935 roku rozkazem Hitlera, również oficjalna nazwa powojennych sił powietrznych Republiki Federalnej Niemiec aż do dzisiaj.

Lista ta jest nieustannie uzupełniana, cały czas przyjmowane są nowe zgłoszenia. Nazwiska są weryfikowane na podstawie dokumentów archiwalnych, list Czerwonego Krzyża i innych źródeł. Umieszczane są w tzw. systemie holenderskim, w ponumerowanych kolumnach, w porządku alfabetycznym.

Drukowane listy nazwisk z numerami są dostępne w Muzeum, pełny zestaw nazwisk dostępny jest również za pośrednictwem Internetu.

Narodowe Siły Zbrojne (NSZ)* – polska konspiracyjna organizacja wojskowa obozu narodowego działająca podczas II wojny światowej i w okresie powojennym. Po Armii Krajowej i Batalionach Chłopskich była to największa formacja polityczno-wojskowa podczas okupacji. Narodowe Siły Zbrojne w czasie okupacji liczyły według różnych danych od 80 tys. (w październiku 1943 72,5 tys.) do 100 tys. ludzi.
Szkoła podstawowa – pierwszy etap formalnej edukacji. W większości krajów nauka w szkole podstawowej jest obowiązkowa. Nauczanie poza szkołą tzw. edukacja domowa legalne jest m.in. w krajach anglosaskich, w Chile i na Tajwanie.

W centralnej części Muru zawieszono ważący 230 kg dzwon "Monter", poświęcony gen. bryg. Antoniemu Chruścielowi - dowódcy sił powstania warszawskiego, trzykrotnemu kawalerowi Orderu Virtuti Militari i Krzyża Walecznych. Dzwon bije 1 sierpnia o "godzinie W", czyli o godzinie 17.00 w dzień wybuchu Powstania Warszawskiego.

Włodzimierz Pietrzak, ps. "Balk", "Andrzej Ados", "Juliusz Wolden" (ur. 7 lipca 1913 w Warszawie, zm. 22 sierpnia 1944 tamże) – polski poeta, prozaik i krytyk literacki.
Mieczysław Dębicki (ur. 4 września 1926 w Pikułowicach k. Lwowa, zm. 7 marca 2001 w Warszawie) – polski dowódca wojskowy, generał dywizji Wojska Polskiego, szef Wojsk Ochrony Pogranicza (1965–1971), z-ca sekretarza – szef Sekretariatu Komitetu Obrony Kraju (1971–1983), I zastępca Głównego Inspektora Obrony Terytorialnej – szef Inspektoratu Obrony Terytorialnej i Wojsk Obrony Wewnętrznej (1986–1988), działacz partyjny, doktor nauk historycznych, prezydent Warszawy (1982–1986).

Na tyłach Muru Pamięci zwiedzić można plenerową galerię "Mur Sztuki", gdzie swoje prace prezentują artyści z Polski i z zagranicy. Do tej pory swoje murale namalowali m.in. Edward Dwurnik, Wilhelm Sasnal, Stasys Eidrigevicius, Papcio Chmiel, Andrzej Pągowski, Grupa Twożywo, Bartek Materka, Przemysław Truściński, Galeria Rusz, Rafał Roskowiński, Wojtek Jaruszewski, Jakub Rebelka, Anna Czarnota, Wojciech Jaruszewski oraz Piotr Janowczyk.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.
Winda (dźwig szybowy) – urządzenie podnoszące (dźwignica) zainstalowane na stałe, obudowane szybem (zamkniętym lub częściowo otwartym) w konstrukcji żelbetowej, murowanej lub stalowej przeszklonej lub obudowanej innymi materiałami, obsługujące ustalone poziomy, posiadające kabinę, poruszającą się pomiędzy prowadnicami, których pochylenie w stosunku do pionu wynosi mniej niż 15 stopni, służące do transportu osób lub towarów lub też samochodów.

Kaplica

Patronem kaplicy Muzeum Powstania Warszawskiego jest ks. Józef Stanek, jeden ze 108 błogosławionych, który został schwytany przez SS-manów i zginął na szubienicy 23 września 1944 roku. W 2004 roku jego relikwie, przechowywane dotychczas w świątyni Ojców Pallotynów z Prowincji Chrystusa Króla w Warszawie, zostały uroczyście złożone jako dar Prowincji dla muzealnej kaplicy w mensie ołtarzowej. Ks. Józef Stanek został beatyfikowany w 1999 roku przez Jana Pawła II. Kaplicę, zgodnie z wytycznymi liturgicznymi Kurii, zaprojektował arch. Wojciech Obtułowicz. Ściany wyłożono szarym wapieniem z Hiszpanii, podłogę zaś kostką brzozową. W każdą niedzielę o godz. 12.30 w kaplicy Muzeum Powstania Warszawskiego odprawiana jest msza.

Paweł Ukielski (ur. 1976) – polski historyk, politolog i badacz Europy Środkowej, zastępca dyrektora Muzeum Powstania Warszawskiego, adiunkt w Zakładzie Europy Środkowo-Wschodniej Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.
Wehrmacht – niemieckie siły zbrojne okresu III Rzeszy. Zostały utworzone 16 marca 1935 roku wbrew traktatowi wersalskiemu zastępując Reichswehrę. Powstały po wprowadzeniu przez Adolfa Hitlera powszechnej służby wojskowej. W skład Wehrmachtu wchodziły niezależne od siebie i posiadające własne sztaby generalne; wojska lądowe (Heer), lotnictwo (Luftwaffe) i marynarka wojenna (Kriegsmarine).

Archiwum Historii Mówionej

W październiku 2004 rozpoczęty został projekt Archiwum Historii Mówionej. Jego głównym celem jest utrwalenie relacji kilku tysięcy żołnierzy Armii Krajowej – uczestników powstania warszawskiego, żyjących dzisiaj w Polsce i za granicą.

Ankieta przygotowana przez zespół historyków i socjologów nie koncentruje się jedynie na powstaniu warszawskim. Informacje dotyczą życia powstańców przed wybuchem II wojny światowe, ich aktywności podczas okupacji niemieckiej i ich losów po wojnie.

Historia – nauka, która zajmuje się badaniem przeszłości. Humanistyczna i społeczna dziedzina nauki zajmująca się dochodzeniem do wiedzy o zdarzeniach minionych na podstawie a) świadectw bezpośrednich, b) źródeł pisanych lub c) wyników badań nauk pomocniczych historii. Wynikiem badań historycznych jest opis dziejów (historiografia). Przedmiotem badań jest z reguły historia człowieka i cywilizacji ludzkiej.
Bochnia – miasto i gmina w południowej Polsce, w województwie małopolskim, siedziba powiatu bocheńskiego. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa tarnowskiego.

Zebrane materiały są pomocne zarówno dla historyków, jak i badaczy Polskiego Państwa Podziemnego, a także w programach edukacyjnych i w nauczaniu.

Do końca 2009 roku Archiwum przeprowadziło ponad 2400 wywiadów z uczestnikami powstania warszawskiego. Wszystkie relacje są utrwalane w wersji elektronicznej. Zapisy filmowe rozmów będą sukcesywnie udostępniane w czytelni Muzeum, a część z nich można obejrzeć na kanale YouTube.

Lech Aleksander Kaczyński (ur. 18 czerwca 1949 w Warszawie, zm. 10 kwietnia 2010 w Smoleńsku) – polski polityk, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2005–2010, prezes Najwyższej Izby Kontroli w latach 1992–1995, minister sprawiedliwości i prokurator generalny w rządzie Jerzego Buzka w latach 2000–2001, prezydent Warszawy w latach 2002–2005.
Nagroda Naukowa KLIO - zwana "Noblem dla historyków"; nadawana od 1995 za wybitny wkład w badania historyczne przez jury w składzie: prof. Tomasz Szarota (przewodniczący, od 1996), prof. Barbara Grochulska (1998-2006), prof. Tomasz Kizwalter (od 2007), prof. Jan Kieniewicz (od 1996), prof. Andrzej Paczkowski (1995), prof. Henryk Samsonowicz (od 1995), prof. Jerzy Skowronek (1995), prof. Janusz Tazbir oraz red. Tomasz Łubieński (od 2005), red. Marian Turski (od 1995) i red. Tadeusz J. Żółciński (1995-2004). Sekretarzem jest od 1995 r. Zbigniew Czerwiński (Warszawa). Inicjatorem fundatorem nagrody jest Porozumienie Wydawców Książki Historycznej. Nagroda wręczana jest w ramach Targów Książki Historycznej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)