Mychajło Kociubyński - Polski Serwis Naukowy

Mychajło Kociubyński (ukr. Mихайло Коцюбинський), (ur. 17 września 1864 r. w Winnicy, zm. w Czernihowie w kwietniu 1913 r.) - prozaik, autor najwybitniejszych w literaturze ukraińskiej powieści i nowel psychologiczno-społecznych.

Życiorys

Pochodził z rodziny drobnego urzędnika. W 1880 r. ukończył bursę duchowną w Szarogrodzie i wstąpił do seminarium duchownego w Kamieńcu Podolskim, jednak po niespełna rocznym pobycie opuścił je, gdyż sytuacja materialna jego rodziny stała się katastrofalna.

W 1882 r. osiadł w Winnicy i zabrał się do pracy literackiej i społecznej. Wstąpił do tajnego kółka młodzieżowego, gdzie czytano nielegalną literaturę. W 1890 r. udał się do Lwowa, gdzie nawiązał kontakt z redakcją pisma Dzwinok, na którego łamach zaczął zamieszczać początkowo wierszowane baśnie w stylu ludowym, a od 1892 r. opowiadania i nowele.

Język ukraiński (українська мова, ukrajinśka mowa) to język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego, używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.

Krym (ukr. Крим, ros. Крым, Półwysep Krymski) – półwysep na południu Ukrainy, zwany czasem półwyspem Taurydzkim, a w starożytności Chersonezem Taurydzkim bądź Taurydą, połączony jest z lądem tylko wąskim Przesmykiem Perekopskim, pomiędzy Morzem Czarnym i Azowskim, a od Rosji oddzielony Cieśniną Kerczeńską. Długość linii brzegowej 1000 km, powierzchnia 25 700 km².

W 1892 r. otrzymał posadę w Komisji ds. zwalczania niebezpiecznego pasożyta winnej latorośli - filoksery, dla której pracował w Besarabii i na Krymie do 1897 r.

Potem pracował w Żytomierzu w gazecie "Wołyń"; od 1898 r. jako urzędnik w Czernihowie. W 1905 roku odbył podróż po Europie.

W czasie pierwszej rewolucji rosyjskiej (1905-1907) poświęcił się całkowicie sprawom społecznym. Brał udział w organizowaniu demokratycznej prasy ukraińskiej. W ostatnich latach życia poświęcił się ożywionej działalności organizacyjno-literackiej.

Siergiej Paradżanow (orm.: Սարգիս Հովսեպի Պարաջանյան, trb.: Sargis Hovsepi Parajanyan ros.: Сергей Иосифович Параджанов; (ur. 9 stycznia 1924 w Tyflis, zm. 21 lipca 1990 w Erewaniu) – radziecki reżyser filmowy pochodzenia ormiańskiego, uznawany za jednego z najwybitniejszych twórców kina w XX wieku. Wszechstronny artysta i dysydent, wiele lat więziony przez władze za głoszone przez siebie poglądy i niezależność artystyczną.

Twórczość

Jest autorem utworów: Andrij Sołowejko (1884); Na wiru (1891); Piatyzłotnyk (1893); Dla zahalnoho dobra (1895); W putach szajtana (1899); Po-ludśkomu (1900); Na kameni (1902); Pid minaretamy (1904); Cwit jabłuni (1902); Smich (1906); Persona grata (1907); Podarunok na imenyny (1911); Intermezzo (1908); Son (1911); Fata morgana (1903-10); Tini zabutych predkiw (1911); ekranizacja powieści w reż. Siergieja Paradżanowa znalazła się w 1970 r. na liście dziesięciu najwybitniejszych dokonań kinematografii światowej.

Szczytowe osiągnięcie autora stanowi powieść Fatamorgana, na łamach której Kociubyński pokazuje walkę chłopów o prawa społeczne, wolność i ziemię w czasie rewolucji 1905 r. Ukazuje proces proletaryzacji wsi, a także rewolucyjny ruch chłopski w różnych jego formach: strajki, demonstracje, konfiskata ziemi folwarcznej itd. Autor ukazał w niej także inny, żywiołowy ruch rewolucyjny wsi ukraińskiej, przejawiający się w ślepym, niezorganizowanym i bezwzględnym działaniu.

Kociubyński był na gruncie literatury ukraińskiej wielkim nowatorem. Wprowadził do ukraińskiej noweli nowe środki artystyczne, nowy, barwny i żywy styl oparty na kontrastach i zaskakujących zmianach planu, co zbliża go do maniery impresjonistów. Bujna przyroda ukraińska, przyroda stepów, i jarów mołdawskich, krymskie góry i błękit morza mienią się u niego barwami i bogactwem kształtów. Kociubyński jest mistrzem pejzażu. Poprzez konflikty wewnętrzne swoich bohaterów stara się pokazać konflikt szerszy, społeczny. Język Kociubyńskiego jest kształtowany świadomie, z poczuciem specyfiki dzieła literackiego i jego odległości w stosunku do języka potocznego. Twórczość Kociubyńskiego jest syntezą najlepszych wartości literatury ukraińskiej Utwory Kociubyńskiego tłumaczono się na wiele języków. W 1906 r. wyszedł zbiór opowiadań w języku polskim W pętach szatana w przekł. H. M. Brody.

Bibliografia

M.Jakóbiec Literatura ukraińska, Warszawa 1963 str.704;

M.Kociubyński Utwory wybrane, Warszawa 1954 str.333;

M.Kociubyński Fatamorgana, Warszawa 1951 str.127;