National Football League (skrót: NFL, Narodowa Liga Futbolowa) - największa zawodowa liga futbolu amerykańskiego, złożona z 32 zespołów. Liga powstała w roku 1920, jako American Professional Football Association (Amerykańskie Stowarzyszenie Futbolu Zawodowego) i zmieniła nazwę na obecną dwa lata później.

Drużyny ligi podzielone są obecnie pomiędzy dwie konferencje: American Football Conference (skrót: AFC, Amerykańska Konferencja Futbolowa) i National Football Conference (skrót: NFC, Krajowa Konferencja Futbolowa). Obie konferencje dzielą się z kolei na 4 dywizje zrzeszające po 4 zespoły każda. Dla rozróżnienia dywizjom nadano określenia: Wschodnia, Północna, Południowa i Zachodnia.

Podczas sezonu każdy z zespołów ligi rozgrywa 16 meczów w przeciągu 17 tygodni - zazwyczaj w okresie od września do grudnia. Po zakończeniu sezonu następuje faza rozgrywek play-off, w której uczestniczy po 6 najlepszych zespołów w obu konferencjach: czterech zwycięzców dywizji oraz dwie drużyny nie-zwycięskie ("dzikie karty") z najlepszym dorobkiem punktowym w danej konferencji. Faza kończy się zwycięstwem jednej z drużyn, która staje się mistrzem swojej konferencji i awansuje do finału ligi, Super Bowl, w którym mierzy się z mistrzem drugiej konferencji. Super Bowl rozgrywa się na uprzednio wybranym obiekcie - zazwyczaj jest to stadion jednej z drużyn ligi. Tydzień przed finałem, odbywa się Pro Bowl, mecz gwiazd obu konferencji.

Zespoły

Mapa rozmieszczenia siedzib zespołów ligi NFL z podziałem na konferencje: American Football Conference (AFC) i National Football Conference (NFC).

W lidze NFL grają 32 zespoły. Każdemu z klubów wolno zgłosić 53 zawodników do rozgrywek w sezonie. W przeciwieństwie do innych lig zawodowych w Stanach Zjednoczonych, takich jak MLB, MLS, NBA czy NHL, w lidze NFL nie grają żadne drużyny kanadyjskie.

Większość największych miast Stanów Zjednoczonych gości drużynę ligi NFL. Ważniejszymi wyjątkami są: drugie co do wielkości miasto Ameryki, Los Angeles, które nie ma zespołu futbolowego nawet w okolicach swojej metropolii oraz siódme co do wielkości, San Antonio, w Teksasie. Ponieważ większość zawodowych lig sportowych w Stanach Zjednoczonych opartych jest o system franczyzowy, NFL jest w stanie dość łatwo przenieść zespół z jednego miejsca w drugie. Liga niekiedy używa (w formie "straszaka") argumentu o możliwości przenosin drużyny do Los Angeles, gdy np. negocjuje z władzami danego miasta udział w finansowaniu nowego stadionu dla lokalnego zespołu. Drużyna Washington Redskins ma największą wartość rynkową wśród wszystkich profesjonalnych zespołów sportowych w Ameryce: około 1,4 miliarda USD.
Od sezonu roku 2002 zespoły ligi pogrupowane są następująco:

Sezon ligowy

Mecz NFL między zespołami Tennessee Titans oraz Houston Texans, 2005

Narodowa Liga Cheerleadek podczas ProBowl, 2006

Rozgrywki ligi NFL składają się z trzech faz:

Faza sparingowa

Okres letni, od początku sierpnia do początku września, wykorzystywany jest przez większość drużyn NFL do rozgrywania gier pokazowych (exhibition game), które liga zaleca nazywać przedsezonowymi (preseason). Dwa zespoły wybierane są do meczu Pro Football Hall of Fame Game, co sprawia, że liczba meczów przedsezonowych tych drużyn rośnie do pięciu.

Gry pokazowe są dobrym sposobem na przygotowanie nowych zawodników zespołu do występów przed wielką liczbą kibiców. Szefostwo klubów często wykorzystuje te mecze do określenia wartości sportowej nowo zatrudnionych graczy. Zawodnicy z dużym stażem zazwyczaj rozgrywają jedną kwartę w każdym meczu, w celu uniknięcia możliwych kontuzji tuż przed sezonem.

Sezon zasadniczy

Na sezon zasadniczy (regular season) ligi składa się 17 tygodni rozgrywek rozpoczynających się we wrześniu a zakończanych w grudniu. Każdy z 32 zespołów ligi gra po dwa mecze (u siebie i na wyjeździe) z trzema pozostałymi drużynami w swojej dywizji oraz 10 meczów z pozostałymi drużynami NFL, które zostały mu przydzielone przez ligę w poprzednim roku. Dwa z tych dziesięciu spotkań ustala się na podstawie wyniku drużyny w poprzednim sezonie. Pozostałe 8 meczów zespół rozgrywa z drużynami dwóch innych dywizji, jednej z konferencji AFC, a drugiej z konferencji NFC, zmienianych co sezon.

Ten sposób rozgrywek jest dla wszystkich drużyn jednej dywizji gwarancją gry przeciw wspólnym rywalom z handicapem 2 spotkań przydzielonych na podstawie siły drużyny z poprzedniego sezonu. Ponieważ sezon trwa o jedną kolejkę dłużej niż wymaga kalendarz spotkań jednego zespołu (16 meczów), każda drużyna ma przyznany jeden tydzień odpoczynku (bye week), w którym nie spotyka się z rywalami. W obu konferencjach ligi rozgrywki prowadzone są w identycznym systemie.

Faza play-off

Faza play-off ligi NFL: w każdej z konferencji czterech zwycięzców dywizji zostaje sklasyfikowanych na miejscach 1-4 na podstawie stosunku wygranych do przegranych i remisów w sezonie zasadniczym, a następnie dwa zespoły "dzikie karty" klasyfikuje się na miejscach 5-6 według identycznych kryteriów.

Sezon kończy się wyłonieniem 12 drużyn przystępujących do serii meczów, prowadzących do finału ligi, Super Bowl. Do systemu rozgrywek pucharowych wchodzi po 6 zespołów z konferencji AFC i NFC:

Zespoły z miejsc 3 i 6 oraz 4 i 5 grają przeciw sobie w pierwszym tygodniu rozgrywek play-off - w fazie dzikich kart. NFL nazywa te mecze "weekendem dzikich kart". W tym czasie zespoły z miejsc 1 i 2 mają przerwę którą zazwyczaj pożytkują na odpoczynek - niejako w nagrodę za udany sezon zasadniczy - i automatycznie przechodzą do następnej rundy, fazy dywizyjnej. Specyfiką tej rundy jest to, że w danej "gałęzi" rozgrywek drużyna sklasyfikowana najwyżej spotyka się z najniżej klasyfikowaną drużyną awansującą z poprzedniej rundy. Dodatkowo zespół klasyfikowany wyżej przystępuje do pojedynku jako gospodarz, tzn. mecz rozgrywa się na jego stadionie, co może stanowić dużą przewagę nad rywalami.

Dwa zwycięskie zespoły rundy meczów dywizyjnych przechodzą do fazy konferencyjnej, w której walczą o tytuł Mistrza Konferencji. Dwa tygodnie później mistrzowie obu konferencji spotykają się w finale ligi - Super Bowl.

Kalendarz

Kalendarz najważniejszych wydarzeń na Sezon 2011:

ZaciÄ…g

Co roku, w kwietniu, liga organizuje spotkanie swoich zespołów z absolwentami lig uniwersyteckich, zwane zaciągiem (NFL Draft).

Drużyny wybierają nowych zawodników w kolejności odwrotnej do wyników z poprzedniego sezonu ligi, tzn. zespół najsłabszy wybiera pierwszy, zespół z przedostatniego miejsca w tabeli wybiera drugi, itd. Bez względu na wyniki w sezonie zwycięzca Super Bowl zawsze wybiera jako ostatni, zaś wicemistrz ligi - jako 31.

Zaciąg przebiega w siedmiu rundach. Rundy 1-3 odbywają się w sobotę weekendu zaciągowego, zaś rundy 4-7 w niedzielę. Kluby mają ograniczony czas na wybór zawodnika. Jeśli zespół nie podejmie decyzji w wyznaczonym czasie, wyboru może dokonać klub następny w kolejności. Taka sytuacja przydarzyła się drużynie Minnesota Vikings w roku 2003.

Kluby mogą "handlować" z innymi zespołami wymieniając własną możliwość zaciągu na inny zaciąg, zawodnika, pieniądze lub dowolną kombinację tychże. W przeciwieństwie do innych lig zawodowych rzadko wymienia się zawodnika na zawodnika po rozpoczęciu sezonu. Jednak w dniu zaciągu zdarza się to często. W roku 1989 doszło do jednej z najsławniejszych wymian - Dallas Cowboys oddali drużynie Minnesota Vikings znajdującego się w szczycie formy biegacza Herschela Walkera w zamian za pięciu doświadczonych zawodników i sześć kolejek zaciągu przez następne 3 lata. W wyniku tej operacji Cowboys, dokonując w następnych latach kolejnych wymian i zaciągów, zbudowali gwiazdorską drużynę - opartą o takich graczy jak Emmitt Smith, Russell Maryland czy Darren Woodson - z którą trzykrotnie osiągnęli w latach 90. zwycięstwo w Super Bowl.

Zawodnik wybrany jako pierwszy w całym zaciągu jest często uważany za najlepszego w swojej klasie, co niekoniecznie musi być prawdą, gdyż zespoły często wybierają graczy ze względu na określone potrzeby, a nie na ogólną ocenę futbolisty. Trudno także porównywać umiejętności zawodników grających na różnych pozycjach. Wciąż jednak uważa się za duży przywilej bycie wybranym w pierwszej kolejce zaciągu. Zawodnikowi zaciągniętemu jako ostatni z całej puli nadaje się przydomek Mr. Irrelevant (Pan Nieistotny), a na jego cześć - w przewrotny sposób - wystawia się uroczysty obiad.

Zawodnik zaciągnięty może negocjować tylko z drużyną, która go wybrała, lub z zespołem, do którego został "przehandlowany". Klub ma rok na zawarcie kontraktu z graczem. Jeśli tego nie zrobi, zawodnik może w przystąpić do następnego zaciągu i zostać wybrany przez inną drużynę. W ten sposób rok "na ławce" spędził sławny Bo Jackson.

Kontrakty i wynagrodzenia zawodników

Wszyscy zwodnicy NFL są członkami związku zawodowego NFLPA. Związek negocjuje wynagrodzenia minimalne obowiązujące w lidze z właścicielami franczyz, czyli z władzami klubów. Wynikiem rozmów jest umowa zwana kontraktem grupowym (ang. Collective Bargaining Agreement, skrót: CBA), która stanowi podstawę do zawierania przez zawodników indywidualnych kontraktów z klubami. Obecny kontrakt grupowy jest wiążący od roku 1993, z poprawkami z lat 1998 i 2006. W NFL nie było przerw związanych ze strajkami zawodników od roku 1987, w przeciwieństwie do innych głównych lig amerykańskich: MLB, NBA czy NHL.

Gracze NFL plasują się na trzech poziomach praw do negocjowania swoich kontraktów:

Co pewien określony sezon klub może nazwać jednego ze swoich graczy zawodnikiem franczyzowym (Franchise Player), co znacząco ogranicza jego prawa do negocjacji.

Kontrakt grupowy reguluje m.in. kwestie:

Wynagrodzenia

Kontrakt grupowy stanowi, że wynagrodzenie gracza zawiera "uposażenie w pieniądzach, przedmiotach, inwestycjach, pożyczkach i innych walorach, które można przekazać zawodnikowi NFL" z wyjątkiem ubezpieczeń i emerytur. Na wynagrodzenie może składać się pensja i premia zaciągowa (signing bonus), którą wypłaca się po zawarciu kontraktu indywidualnego. W celu zracjonalizowania puli nakładów pieniężnych w klubach, koszt wypłaty premii zaciągowej klub rozciąga na cały okres kontraktu.

W przeciwieństwie do premii zaciągowej, wynagrodzenia wynikające z kontraktów zawodniczych nie są gwarantowane. Klub jest zobligowany do wypłacania uposażeń tak długo, jak zawodnik pozostaje członkiem drużyny. Po zerwaniu kontraktu - czy to przez zawodnika, czy przez klub - pozostała kwota nie jest graczowi wypłacana.

Kontrakt grupowy ustanawia m.in. kwoty płac minimalnych dla zawodników ligi, które wzrastają progresywnie wraz z latami pracy w lidze. Futboliści oraz ich menedżerowie mogą negocjować z klubami wyższe płace. W sezonie roku 2005 najwyżej opłacanym zawodnikiem był rozgrywający drużyny Atlanta Falcons, Michael Vick, na którego pierwotnie przeznaczono pulę nakładów wysokości niemal 8 milionów USD. Vickowi udało się wynegocjować 10-letni kontrakt na kwotę 130 milionów USD, co dawało 13 milionów dolarów rocznie, włączając "premię zaciągową" i pensję.

Pula nakładów

Pulą nakładów (salary cap) określa się najwyższą kwotę, którą zespół może przeznaczyć na uposażenia swoich zawodników. Kwoty wydatków określonych pulą nakładów klub nie może przekroczyć pod żadnym pozorem. Tym NFL różni się od innych lig zawodowych, takich jak NBA, która zezwala na pewne odstępstwa, czy MLB, w której na wysokość puli mają wpływ "podatki od luksusu".

Wysokość puli nakładów w całej NFL określa formuła zdefiniowana przez kontrakt grupowy: jest to określony procent całości przychodów ligi zakładanych na przyszły rok. Ta kwota, po podzieleniu przez liczbę klubów, określa pulę nakładów na jeden zespół. W roku 2006 jej wartość wyniosła 102 miliony USD na drużynę. W roku 2007 przewidziano wzrost puli zespołu do 109 milionów dolarów.

Zawodnicy i ich menedżerowie często uciekają się do pomysłowych sztuczek, by zmieścić wynagrodzenia w ograniczonej puli klubu. Wcześniej - w czasach gdy premia zaciągowa była wypłacana "z góry", nie wliczano jej do puli. Później wprowadzono zapis według którego premię zaczęto księgować jako rozłożoną równomiernie na wszystkie lata kontraktu i wliczać ją do puli nakładów. Dlatego np. 5-letni kontrakt ustalający wysokość premii zaciągowej na 10 milionów dolarów sprawiał, że co roku 2 miliony dolarów premii pomniejszały pulę nakładów przeznaczoną na zawodnika, choćby sama premia wypłacona była w całości w pierwszym roku kontraktu. Gdy klub decyduje się na rozwiązanie kontraktu z zawodnikiem, pozostała (księgowa) część jego premii zaciągowej pomniejsza pulę nakładów klubu w nadchodzącym sezonie. Z kolei pozostała część pensji zawodnika zostaje anulowana i nie wlicza się do puli klubu.

Kontrakty zawodnicze najczęściej budowane są tak, że wysokość pensji nie jest równo rozłożona na wszystkie lata umowy, ale rośnie od wartości minimalnej w pierwszym roku do wysokich kwot w roku ostatnim. Jeśli zatem umowa opiewa np. na 10 milionów dolarów pensji (nie wliczając premii zaciągowej), zawodnikowi w pierwszym roku kontraktu zostanie wypłacony 1 milion, w drugim - 2 miliony, w trzecim - 3 miliony a w czwartym - 4 miliony dolarów. Jeżeli klub zdecyduje się na rozwiązanie umowy np. po pierwszym roku kontraktu, 9 milionów wynagrodzenia (2+3+4) nie zostanie wypłacone i - co ważniejsze dla właścicieli drużyny - nie obciąży puli nakładów klubu w następnych latach. Jednakże wartość księgowa premii zaciągowej przypadająca na lata, których zwolniony zawodnik już nie spędzi w drużynie, pomniejszają pulę klubu w sezonie następującym po rozwiązaniu umowy.

Wolni agenci

Kontrakt grupowy określa, że wolny agent to zawodnik, który nie jest objęty kontraktem z żadnym klubem, przez co może negocjować z dowolną drużyną warunki nowego kontraktu.

Takich zawodników rozróżnia się ponadto według dwóch kategorii - ograniczonych wolnych agentów i nieograniczonych wolnych agentów - ze względu na swobodę negocjacji. Dodatkowo kluby mogą nałożyć na niektórych wolnych agentów znak franczyzowy (franchise tag) lub przejściowy (transition tag), co nakłada na nich dodatkowe ograniczenia negocjacyjne.

Ograniczony wolny agent

Zawodnik z bagażem 3-5 sezonów w lidze, po wygaśnięciu kontraktu, może stać się ograniczonym wolnym agentem i może starać się zawrzeć z dowolnym klubem następną umowę, która jednak może zostać zablokowana przez jego klub macierzysty.

Dotychczasowemu klubowi ograniczonego wolnego agenta przysługuje prawo do przebicia oferty (first refusal right) oraz dodatkowe rekompensaty ze strony klubu, z którym wolny agent chce podpisać nowy kontrakt. Czym dłuższy jest staż zawodnika w lidze i czym wyższa jest kwota nowego kontraktu, tym większa staje się rekompensata - klub macierzysty może otrzymać od nowego klubu możliwość wyboru w pierwszych rundach zaciągu.

Nieograniczony wolny agent

Zawodnik po 5 sezonach w lidze, w momencie wygaśnięcia kontraktu, staje się nieograniczonym wolnym agentem i może zawrzeć następną umowę z dowolnym klubem, który nie musi tej zmiany rekompensować jego klubowi macierzystemu.

Zawodnicy franczyzowi i przejściowi

Kluby mają możliwość zmniejszania możliwości negocjacyjnych zawodników o statusie nieograniczonego wolnego agenta. Przez nałożenie na takiego gracza znaku franczyzowego (franchise tag), klub zobowiązuje się do jednorocznego kontraktu opiewającego na kwotę średniej z 5 najwyższych zarobków graczy na tej samej pozycji (lub 120% jego zarobków z poprzedniego roku - którakolwiek suma jest wyższa). Drużyna w lidze NFL może nałożyć znak franczyzowy tylko na jednego zawodnika w sezonie, choć może go nakładać na tego samego gracza przez kolejne lata. Zawodnik "oznakowany" może negocjować z innymi klubami, jednak klub macierzysty ma prawo do dużej rekompensaty od nowego klubu - aż dwóch kolejek nowego zaciągu.

Nałożenie przez klub znaku przejściowego (transition tag) na zawodnika o statusie nieograniczonego wolnego agenta, zamienia go w agenta o statusie ograniczonym ze zobowiązaniem klubu macierzystego do jednorocznego kontraktu opiewającego na kwotę średniej z 10 najwyższych zarobków graczy na tej samej pozycji.

Pensje zawodników "oznakowanych" - w przeciwieństwie do zwykłych pensji wynikających z kontraktów - są gwarantowane, tzn. muszą być w całości wypłacone nawet w przypadku rozwiązania umowy.