Nabuchodonozor I - Polski Serwis Naukowy

Nabuchodonozor I, Nebuchadnezzar I lub Nebukadnezar I (akad. Nabu-kudurrī-uṣur, tłum. "Nabu strzeż mego najstarszego syna") – czwarty król Babilonii z II dynastii z Isin, syn i następca Ninurty-nadin-szumi; panował przez 22 lata (1126-1105 p.n.e.).

Jego zwycięstwo w wojnie z Elamitami, którzy od pokoleń byli jednym z największych zagrożeń dla Babilonii, uczyniło z niego jedną z najważniejszych postaci w historii Babilonii, o niemal legendarnym statusie podobnym do tego, jaki osiągnął przed nim Sargon Wielki. Kulminacyjnym punktem wojennej kampanii przeciw Elamowi, rządzonemu przez Huttelusz-Inszuszinaka, było odzyskanie posągu kultowego boga Marduka, zabranego przez Elamitów ze zdobytego Babilonu w 1155 r. p.n.e. Chociaż zwycięstwo nad Elamem nie zakończyło się trwałym pokojem, to odzyskanie posągu boga zdecydowanie poprawiło morale Babilończyków i zapewniło sławę ich władcy.

Sargon Wielki zwany też Sargonem Akadyjskim (akad. Szarru-kin – prawowity król) – semicki władca państwa akadyjskiego w latach ok. 2334-2279 p.n.e., założyciel dynastii i twórca imperium akadyjskiego, rozciągającego się od Elamu i dolnej Mezopotamii aż po Morze Śródziemne i Anatolię (zasięg ten jest dyskutowany). Uważany za twórcę pierwszego w dziejach świata imperium. Jego imię przetrwało w tradycji przez wieki, otoczone legendą, a jego dokonania – prawdziwe i legendarne – stały się na długie lata wzorcem dla mezopotamskich władców w następnych wiekach. Sargon Wielki swoim imperium rządził z nowo założonej przez siebie niedaleko Kisz stolicy – miasta Akad (Akkad, Agade), dotąd nieodnalezionego.

II dynastia z Isin, dynastia królów starożytnego miasta Isin położonego w Mezopotamii. Dynastie założył Ur-Ninurta w roku 1923 p.n.e.. Stolicą dynastii było Isin. Władcy tej dynastii, a w szczególności Bur-Sin, Sin-magir i Damiq-iliszu podejmowali próby przywrócenia świetności królestwa z okresu I dynastii, lecz bezskutecznie. Dynastia zakończyła się około 1893 p.n.e. w wyniku podbicia Isin przez Rim-Sina I, króla Larsy.

Za panowania Nabuchodonozora I stosunki z Asyrią pozostawały napięte. Kronika synchronistyczna wspomina o nadgranicznych starciach pomiędzy obu państwami. Latem 1125 roku p.n.e. armia babilońska wkroczyła do Asyrii i obległa przygraniczną fortecę Zanki. Aszur-resza-iszi I wystąpił przeciw niemu. Doszło do bitwy. która wprawdzie nie przyniosła zwycięstwa żadnej ze stron, ale zmusiła Nabuchodonozora do wycofania.

Język akadyjski , dawniej też: chaldejski (akad. lišānum akkadītum, Kod ISO 639: akk) - język z grupy semickiej, używany w Mezopotamii od połowy III tysiąclecia p.n.e. do początków I tysiąclecia n.e. Nazwa wywodzi się od starożytnego miasta Akad. Jego podstawowe dialekty to: staroakadyjski, babiloński i asyryjski. W drugiej połowie II tysiąclecia p.n.e. był używany w kontaktach dyplomatycznych między państwami Egiptu, Mezopotamii, Anatolii, Palestyny i Syrii.

Marduk (sum. amar-utu, tłum. "Młody byczek boga Utu") – bóstwo opiekuńcze miasta Babilon, najważniejszy bóg panteonu babilońskiego, syn boga Enki/Ea, małżonek bogini Sarpanitu, łączony z planetą Jowisz.

W swych inskrypcjach Nabuchodonozor I przedstawia siebie jako wielkiego budowniczego, który odnowił liczne świątynie w całej Babilonii. Nie jest wykluczone, iż wywyższenie boga Marduka do pozycji najważniejszego bóstwa babilońskiego panteonu nastąpiło właśnie za panowania tego władcy. Według późniejszych źródeł Nabuchodonozor I uczynił miasto Babilon królewską stolicą.

Elam – starożytne państwo powstałe około 2400 roku p.n.e. na terenach obecnego południowo-zachodniego Iranu (prowincja Chuzestan na granicy z Irakiem) oraz górskiej prowincji Lorestan sięgającej aż do Buszehr nad Zatoką Perską o strukturze federacyjnej. Jego najważniejszym miastem była odkryta w 1927 roku Suza, leżąca na wschodnim brzegu rzeki Kercha (staroż. Choaspes).

Huttelusz-Inszuszinak, Huteludusz-Inszuszinak (1120-1110 p.n.e.) - król Elamu, z dynastii Szutrukidów (okres średnioelamicki), najstarszy syn Szilhak-Inszuszinaka. Uzywał tytułu Król Elamu i Suzjany. Zaprzepaścił zdobycze swego dziada, Szutruk-Nahhunte I, który w 1158 r. p.n.e. podbił Babilonię. Kres jego panowaniu zadał Nabuchodonozor I, król Babilonii zwyciężając jego wojska w bitwie nad rzeką Ulai (ok. 1110 p.n.e.).

Przypisy

* hasło kudurru (III), "Akkadisches Handwörterbuch" (AHw), tom I/2, Wiesbaden 1962, s. 500; hasło kudurru (C), "Chicago Assyrian Dictionary" (CAD), tom K, The Oriental Institute, Chicago 1971, s. 497.

Bibliografia

Geoffrey Bibby: Cztery tysiące lat temu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1967, s. 477-489.

Gwendolyn Leick: Who's Who in the Ancient Near East: Nebuchadnezzar I. London and New York: 2002, s. 118-119.