Nacjonalizacja przemysłu - Polski Serwis Naukowy

Nacjonalizacja przemysłu - jest to proces mający na celu upaństwowienie (nacjonalizację) sektora przemysłowego na obszarze danego państwa, poprzez przejęcie majątków i zasobów naturalnych w postaci ziemi i surowców mineralnych oraz kapitału budynków i maszyn przez państwo.

Główne cechy przemysłu znacjonalizowanego:

Maszyna – w najogólniejszym znaczeniu cybernetycznym – wszelki układ względnie odosobniony, w jakim zachodzi przekształcanie (transformacja) zasilenia lub informacji. Określenie to obejmuje zarówno układy fizyczne naturalne (w tym organizmy żywe), jak i urządzenia techniczne oraz pewne obiekty abstrakcyjne.

Kapitał, to pojęcie z dziedziny ekonomii i finansów, oznaczające dobra (bogactwa, środki, aktywa) finansowe, szczególnie, gdy służą one rozpoczęciu lub kontynuacji działalności gospodarczej. Jest jednym ze środków wytwórczych, obok: pracy, przedsiębiorczości i ziemi, które są potrzebne do rozpoczęcia produkcji.

pełna kontrola państwa nad sektorem gospodarki

kierowanie poziomem i kierunkiem transakcji na rynku

ustalanie cen i wartości marginalnych (podatki, opłaty dodatkowe, subsydia)

kontrola wejścia i wyjścia

mechanizm rynkowy nie występuje lub jest bardzo ograniczony

większość lub całość własności kapitału firm sfery przemysłowej jest w posiadaniu państwa

państwo decyduje o wielkości podaży

występuje wzmożona kontrola importu i eksportu towarów

przemysł jednostkowy (prywatny) nie występuje lub jest bardzo ograniczony

Nacjonalizacja w Polsce

W Polsce nacjonalizacja przemysłu miała największy wyraz podczas reform i zmian wprowadzanych wraz ze stabilizacją władz komunistycznych po II wojnie światowej. W Polsce o nacjonalizacji mówiła ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej , a zmienił ją dekret Rady Ministrów z mocą ustawy z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej .

Przemysł – dział produkcji materialnej, w którym wydobywanie zasobów przyrody i dostosowanie ich do potrzeb ludzi odbywa się na dużą skalę, na zasadzie podziału pracy i za pomocą maszyn. Jego rozwój decyduje o poziomie i tempie rozwoju gospodarczego, gdyż jest jedynym działem gospodarki wytwarzającym środki pracy[potrzebne źródło].

Nacjonalizacja – akt przejęcia przez państwo prywatnego mienia. W rzadkich przypadkach może to być również przejęcie mienia należącego do samorządu. Nie należy mylić nacjonalizacji, która jest stosowana wobec określonej kategorii mienia lub osób, z wywłaszczeniem, które dotyczy konkretnej osoby i konkretnej sprawy.

Na mocy uchwały Rady Ministrów , spod ustawy wyłączono przedsiębiorstwo komunikacyjne stanowiące własność "Międzynarodowego Towarzystwa Wagonów Sypialnych i Wielkich Ekspresów Europejskich".

Przypisy

Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 3, poz. 17)
Dekret z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. (Dz. U. z 1946 r. Nr 72, poz. 1394)
Uchwała Rady Ministrów z dnia 27 marca 1947 r. w sprawie wyłączenia przedsiębiorstwa stanowiącego własność "Międzynarodowego Towarzystwa Wagonów Sypialnych i Wielkich Ekspresów Europejskich" spod działania art. 3 ust. 1 (mówiącego o nacjonalizacji przedsiębiorstwa za odszkodowaniem) ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. (M.P. z 1947 r. Nr 55, poz. 399)