Naczezi - Polski Serwis Naukowy

Naczezi (nazwa własna "nach'-ez"), plemię Indian Ameryki Północnej z rodziny języków muskogejskich. Jedno z większych i silniejszych plemion indiańskich wzdłuż brzegów południowej rzeki Mississippi w czasach, gdy Luizjanę zasiedlali Francuzi. Naczezi wyróżniali się tym, że posiadali "rząd" kierowany przez wodza zwanego "Wielkie Słońce" - władcę, który miał wobec swych poddanych prawo życia i śmierci. Kiedy "Wielkie Słońce" umierał, zabijano wszystkie wdowy po nim. Inaczej też niż w większości plemion indiańskich, w których panowała swoista demokracja, u Naczezów istniał podział na zwykłych ludzi i "szlachtę", czy też "arystokrację", zgrupowaną wokół "Wielkiego Słońca" i zwaną "Słońcami" lub "ludźmi honoru". Pozostali członkowie plemienia nazywani byli pogardliwie "śmierdzielami".

Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.

Kalumet (z fr. wydrążona trzcina, znany także jako święta fajka lub fajka pokoju) - ozdobna obrzędowa fajka części plemion północnoamerykańskich Indian, palona podczas niektórych ceremonii religijnych, uroczystości społecznych i szczególnie ważnych spotkań towarzyskich, a także w trakcie indywidualnej modlitwy.

René-Robert Cavelier de La Salle pisał o nich tak: Każdego ranka, wraz ze wschodem słońca, król wychodził ze swego domostwa, zwracał się na wschód i wydawał trzy powitalne okrzyki kłaniając się przy tym do ziemi. Następnie podawano mu kalumet służący tylko do tego obrządku. Zaciągał się i wypuszczał dym w strone słońca, a następnie na pozostałe strony świata. Słońce, od którego się wywodził, było najwyższym bogiem. Nad swymi ludźmi sprawował nieograniczoną władzę mogąc dysponować ich dobrem i życiem, a za prace wykonywane na jego rzecz nie można było żądać zapłaty.

Języki muskogejskie - rodzina języków rdzennej ludności Ameryki Północnej, używanych w południowo-wschodnich Stanach zjednoczonych. Obecnie mówi nimi łącznie ok. 15 000 osób. Rodzina muskogejska zaliczana bywa niekiedy do nadrodziny siouańsko-muskogejskiej w ramach fyli makrosiouańskiej. Typologicznie są to języki aglutynacyjne.

Pięć Cywilizowanych Narodów (lub Pięć Cywilizowanych Plemion, ang. Five Civilized Nations) – nazwa nadana przez białych pięciu plemionom północnoamerykańskich Indian z południowego wschodu Stanów Zjednoczonych, które na przełomie XVIII w. i XIX w. w największym stopniu upodobniły swe życie społeczne i gospodarcze do życia swych białych sąsiadów, zachowując zarazem znaczną odrębność kulturową i polityczną.

Naczezi byli budowniczymi kopców, pierwszymi odnotowanymi przez Francuzów. Ich główny ośrodek znajdował się - jak pisze La Salle - w okolicach kopca "Great Emerald Mound" w Mississippi, nieco na wschód od dzisiejszego miasteczka Natchez.

Pierwsze spotkania z Francuzami były gwałtowne i krwawe, ale później zapanował pokój. Jednak niespodziewanie, w roku 1729 Naczezi zaatakowali osadników francuskich, zabijając 238 osób. W odwecie Francuzi, wspomagani przez Czoktawów, najechali ich siedziby, wielu zabili, a resztę wypędzili na północ. Niektórzy z Naczezów przyłączyli się do Krików, inni do Czirokezów.

Czirokezi (nazwa własna Tsalagi, ang. Cherokee) — plemię Indian Ameryki Północnej pierwotnie wywodzące się od Irokezów i zamieszkujące podgórskie, zachodnie obszary Karoliny Południowej i Północnej, północną Georgię i wschodnie Tennessee. Później większość jego członków zostało przymusowo przesiedlona na tereny płaskowyżu Ozark. Byli jednym z plemion wliczanych w skład grupy Pięciu Cywilizowanych Plemion. Posługują się językiem czirokeskim.

Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.

Dzisiaj niektórzy członkowie tych plemion mieszkający w Oklahomie przyznają się do pochodzenia od Naczezów i posiadają własne formy samorządu plemiennego. Niewielkie grupy potomków Naczezów zamieszkują też w Oklahomie wśród innych plemion tworzących niegdyś Pięć Cywilizowanych Narodów oraz na wschodzie, m.in. w Karolinie Pd. i Karolinie Pn..

René-Robert Cavelier de La Salle (ur. 21 listopada 1643 w Rouen we Francji, zamordowany 19 marca 1687 w Teksasie) – francuski odkrywca delty Missisipi i badacz Ameryki Północnej.

Krikowie, Krik (ang. Creek, sami siebie nazywają Muscogee lub Muskogee) - dawna konfederacja Indian Ameryki Północnej, obejmuje 13 grup, liczących od 66,5 tys. (Muscogee Creek Nation) do zaledwie kilku osób (Tuckabachee) i zamieszkujących kilka stanów w Stanach Zjednoczonych głównie Oklahomę, Alabamę, Georgię i Florydę.

Poza wspomnianym miastem w Mississippi ich nazwa przetrwała w kilku wioskach Alabamy, Luizjany i Indiany.

Przypisy

S. Grzybowski, Tomahawki i muszkiety, Warszawa 1965, s. 157.
Natchez Nation (dostęp 28.10.2009)

Bibliografia

Barry M. Pritzkert: A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples. Oxford: Oxford University Press, 2000. ISBN 978-0-19-513877-1.