Naddniestrze - Polski Serwis Naukowy

Mapa Naddniestrza

Naddniestrze (Pridniestrowie, oficjalnie Naddniestrzańska Republika Mołdawska; mołd. Република Молдовеняскэ Нистрянэ, Republica Moldovenească Nistreană, Stânga Nistrului, ros. Приднестровская Молдавская Республика, ukr. Придністровська Молдавська Республіка) – region autonomiczny Republiki Mołdawii. De facto od 2 września 1990 niepodległy, na arenie międzynarodowej uznawany jedynie przez Abchazję i Osetię Południową. Obejmuje znajdujące się na lewym brzegu Dniestru tereny republiki oraz prawobrzeżne miasto Bendery (Tighina). Jest to pas ziemi o długości około 200 km i średniej szerokości około 12-15 km.

Język rosyjski (русский язык, russkij jazyk; dawniej też język wielkoruski) – język należący do grupy oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.
Rejon Rybnica (ros. Рыбницкий район - Rybnickij rajon, rum. Raionul Rîbniţa) - jest jednym z 7 rejonów w Naddniestrza, znajdujący się w północnej części kraju. Stolicą rejonu jest Rybnica.

Flaga Naddniestrza do 2000 roku pozbawiona była symboliki radzieckiej, obecnie zaleca się jednak używanie bandery z sierpem i młotem, jak za czasów MSRR.

Status na arenie międzynarodowej

2 września 1990 roku Naddniestrze ogłosiło deklarację niepodległości jako Naddniestrzańska Republika Mołdawska (Pridnestrovskaia Moldavskaia Respublica, w skrócie PMR) ze stolicą w Tyraspolu. Suwerenność regionu nie jest uznawana na arenie międzynarodowej i jest on traktowany jako część Republiki Mołdawii.

Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – powstały . W określeniu europejskości Unii naczelną rolę odgrywają czynniki historyczne i kulturowe oraz wspólna tożsamość i identyfikacja z wartościami demokratycznymi.
Rejon Grigoriopol (ros. Григориопольский район - Grigoripolskij rajon, rum. Raionul Grigoriopol) - jest jednym z 7 rejonów Naddniestrza, znajdującym się w centralnej części kraju. Stolicą rejonu jest Grigoriopol.

Do utworzenia separatystycznego rządu Naddniestrza zarówno politycznie jak i militarnie przyczyniły się rosyjskie władze. PMR od początku lat 90. pozostawała pod decydującym wpływem Rosji, a jej istnienie w pełni zależało od militarnego, gospodarczego i finansowego wsparcia ze strony tego państwa. Stacjonująca tu 14. armia rosyjska stała się de facto stroną konfliktu mołdawsko-naddniestrzańskiego. Mimo podpisania stosownego traktatu w Stambule w 1999 roku Rosja dotąd nie wycofała swoich sił zbrojnych z terenów Naddniestrza, traktując je jako bazę dla swojego sprzętu wojskowego. Garnizony miały zostać zlikwidowane do 2003 roku, jednak w czerwcu 2006 rosyjski minister obrony Siergiej Iwanow zapowiedział, że rosyjska armia nie opuści republiki, dopóki w tym regionie "nie zapanuje spokój". Została ona jedynie zredukowana do około 1800 osób, ale nawet taka liczba żołnierzy zapewnia istnienie de facto niezależnej państwowości Naddniestrza.

Mołdawski Obwód Autonomiczny, Mołdawski OA – obwód autonomiczny w Związku Radzieckim, wchodzący w skład Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.
Mołdawia, niewielkie państwo położone między Rumunią i Ukrainą, uzyskało niepodległość w 1991 r. Stało się tak dzięki rozpadowi Związku Radzieckiego, w skład którego wchodziła istniejąca od 1944 r. Mołdawska Socjalistyczna Republika Radziecka, powstała wówczas wskutek aneksji terenów historycznej Besarabii przez Związek Radziecki i połączenia z istniejącą od 1924 r. Mołdawską Autonomiczną Socjalistyczną Republiką Radziecką. Tereny Besarabii w przeszłości stanowiły jednak dużą część hospodarstwa mołdawskiego, do którego tradycji historycznych nawiązuje obecna Republika Mołdawii. Miało to miejsce od końca XIV do początku XIX w. W 1812 r. wschodnia część pozostającego pod zwierzchnictwem osmańską hospodarstwa została włączona w granice Rosji i odtąd jej losy toczyły się odrębnie od losów pozostałej części księstwa, które w XIX w. po zjednoczeniu z hospodarstwem Wołoszczyzny dało początek Rumunii. Jedynie w okresie międzywojennym oraz w latach 1940-1944 tereny Besarabii były przejściowo przyłączone do Rumunii.

Również w czerwcu 2006 prezydent Naddniestrza Igor Smirnow zapowiedział zorganizowanie referendum w sprawie niepodległości. Odbyło się ono 17 września 2006. W referendum wzięło udział 78,6% uprawnionych do głosowania, z czego 97,2% opowiedziało się za dążeniem do niepodległości Naddniestrza. Przeciw było 1,9% głosujących. Zarówno Stany Zjednoczone, jak i OBWE oraz UE nie uznały ważności wyborów.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Rubel naddniestrzański - oficjalna jednostka płatnicza w nieuznawanej Republice Naddniestrzańskiej. Wprowadzona jako oficjalna waluta republiki w sierpniu 1994 r. W związku ze statusem Naddniestrza, waluta nie posiada kodu ISO 4217 dla waluty, choć niektóre instytucje naddniestrzańskie (Agroprombank i Gazprombank) używają kodu PRB, a Bank Republiki Naddniestrzańskiej niekiedy określa go jako RUP.

W styczniu 2011 r. Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie rozpoczęła sondowanie stron ws. rozpoczęcia wielostronnych rozmów pokojowych w formule 3+2 (OBWE, Rosja, Ukraina i jako obserwatorzy Unia Europejska i Stany Zjednoczone).

Ustrój polityczny

Formalnie w Republice Naddniestrzańskiej funkcjonuje system wielopartyjny i jednoizbowy parlament reprezentujący społeczeństwo (Rada Najwyższa Naddniestrza). Prezydent jest wybierany w głosowaniu powszechnym. Ostatnie wybory parlamentarne odbyły się w grudniu 2005 roku. Nie były monitorowane przez żadną organizację międzynarodową ani uznane za ważne przez inne państwo. Podczas kampanii wywierano naciski na kandydatów by ci unikali wszelkich kłótni i nieporozumień. Zachowanie takie miało pokazać jedność sceny politycznej Naddniestrza, a zarazem wytrącić Republice Mołdawii z ręki argumenty ewentualnej krytyki.

Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, OBWE (ang. Organization for Security and Co-operation in Europe, OSCE) – organizacja międzynarodowa uznawana za organizację regionalną w rozumieniu rozdziału VIII Karty Narodów Zjednoczonych. Jej celem jest zapobieganie powstawaniu konfliktów w Europie. Oprócz państw europejskich jej członkami są także Stany Zjednoczone i Kanada. OBWE powstała 1 stycznia 1995 w wyniku przekształcenia Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie w organizację.
Język mołdawski (limba moldovenească, graiul moldovenesc, лимба молдовеняскэ) to język z grupy języków wschodnioromańskich, który bywa często utożsamiany z językiem rumuńskim lub uważany za jego odmianę (dialekt). Obecnie językiem mołdawskim posługuje się ok. 2,7 mln osób w Mołdawii i Naddniestrzu, który jest językiem urzędowym tych krajów. Poza terytorium Mołdawii posługuje się tym językiem mniejszość mołdawska żyjąca przede wszystkim w Rumunii, na Ukrainie i w Rosji. Łącznie językiem tym mówi ok. 10 mln osób[4].

Częstą praktyką w Naddniestrzu są aresztowania ze względów politycznych. Wiążą się one najczęściej z publicznym przedstawianiem prorumuńskich lub promołdawskich poglądów. Słynnym przykładem jest werdykt wydany na Ilie Ilaşcu, który w czasie wojny mołdawsko-naddniestrzańskiej był dowódcą mołdawskiej 4-osobowej grupy sabotażowej działającej na terenie Naddniestrza (tak zwanej Grupy Ilaşcu), którą aresztowano na lewym brzegu Dniestru w 1993 roku. Szef grupy Ilie Iliaşcu na podstawie sfabrykowanych dowodów dostał cztery wyroki śmierci: za terroryzm, za dywersję, za dwa zabójstwa (których mu nie udowodniono) i za szpiegostwo przeciwko władzy radzieckiej, które w 1995 roku zamieniono na dożywocie. Dopiero w efekcie nacisków ze strony państw europejskich ostatecznie pozwolono mu w 2001 roku wyjechać do Mołdawii. Obecnie Ilaşcu jest politykiem partii România Mare – senatorem w parlamencie Rumunii.

Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie wschodniej, głównie na Ukrainie (także w krajach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich.
Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.

Prawa obywatelskie łamane są także w innych dziedzinach, m.in. ograniczana jest możliwość nauczania i stosowania alfabetu łacińskiego.

Osobny artykuł: Prezydenci Naddniestrza.

Podział administracyjny

Mapa administracyjna Naddniestrza

Naddniestrze jest podzielone na 7 rejonów (w tym dwa miejskie):

Rejon Camenca
Rejon Dubosary
Rejon Grigoriopol
Rejon Rybnica
Rejon Slobozia
Bendery (miasto na prawach rejonu)
Tyraspol (miasto na prawach rejonu)

Alfabet łaciński (łacinka), tzw. alfabet rzymski – alfabet, system znaków służących do zapisu większości języków europejskich oraz wielu innych. Jest najbardziej rozpowszechnionym alfabetem na świecie – posługuje się nim ok. 35% ludzkości. Wywodzi się z systemu służącego do zapisu łaciny.
Dolar (dollar) to waluta wielu krajów świata. Dzieli się na 100 centów. Nazwa dolara - podobnie jak nazwa waluty Słowenii sprzed 1 stycznia 2007 - tolar, pochodzi od dawnej srebrnej monety – talara. Dolar został oficjalną jednostką monetarną USA w 1785 roku. Jednak zarówno samo słowo angielskie, jak i pieniądze o takiej nazwie istniały już wcześniej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Rzeczpospolita Obojga Narodów (, właściwie Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie, od XVII wieku częściej znane jako Rzeczpospolita Polska) – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 1569-1795 na mocy unii lubelskiej. Rozciągało się na większości terytorium dzisiejszej Polski, Litwy, Białorusi i Ukrainy, a częściowo także Łotwy, Estonii, Rosji, Mołdawii i Słowacji. W 1618 osiągnęło maksymalny zasięg terytorialny wynoszący ok. 990 tys. km². Liczba ludności wynosiła od 6,5 mln w 1569 do 14 mln w 1772. Panującym ustrojem była demokracja szlachecka, a głową państwa król elekcyjny.

Białoruś, Republika Białorusi (również często niepoprawnie Republika Białoruś) (biał. Беларусь ?/i, Рэспубліка Беларусь ?/i, Biełaruś, Respublika Biełaruś ros. Беларусь, Республика Беларусь) – państwo w Europie Wschodniej. Graniczy z Polską (na zachodzie), Litwą, Łotwą (na północy), Rosją (na wschodzie) i Ukrainą (na południu). Nie posiada dostępu do morza.

Rejon Dubosary (ros. Дубоссарский район - Dubossarskij rajon, rum. Raionul Dubăsari, ukr. Дубосарський район) - jest jednym z 7 rejonów Naddniestrza, znajdującym się w centralnej części kraju. Stolicą rejonu jest miasto Dubosary. Powierzchnia: 381,2 km². Władze naddniestrzańskie uznają, że całość terenów lewobrzeżnych Dniestru wchodzi w skład Naddniestrza. Faktycznie jednak część terenów, od czasu wojny secesyjnej Naddniestrza w 1992, znajduje się pod administracją władz Mołdawii, która utworzyła na nich osobny mołdawski Rejon Dubosary (tereny zakreskowane na mapie). Tereny te obejmują 9 miejscowości i gruntów do nich przynależnych znajdujących się w dwóch osobnych strefach. Strefa leżąca na północ od Dubosar obejmuje wsie Corjova, Cocieri, Roghi i Molovata Nouă leżące nad Dniestrem oraz wieś Vasilievca leżącą przy granicy z Ukrainą. Strefa ta rozcina terytorium Naddniestrza na dwie części, jednak władze naddniestrzańskie kontrolują w niej dwie główne drogi: drogę z Tyraspola do Rybnicy oraz drogę międzynarodową E584 przecinającą w poprzek Naddniestrze. Druga strefa leży na południe od Dubosar i obejmuje wsie Coşniţa, Pohrebea, Pîrîta i Doroţcaia leżące nad Dniestrem oraz tereny wbijające się klinem w głąb Naddniestrza, oddzielone od tych wsi kontrolowaną przez władze naddniestrzańskie drogą Tyraspol-Rybnica. Na obszarze administrowanym przez władze naddniestrzańskie poza miastem Dubosary znajduje się 20 wsi.

Mołdawska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka (mołd. i rum.: Republica Autonomă Socialistă Sovietică Moldovenească, ros.: Молдавская Автономная Советская Социалистическая Республика) – republika autonomiczna w składzie Ukraińskiej SRR, należącej do Związku Radzieckiego. Istniała w latach 1924–1940.

Gorzelnia – zakład wytwórczy produkujący spirytus surowy (nieoczyszczony alkohol etylowy) metodą fermentacyjną z surowców skrobiowych (np. ziemniaki, zboża) lub innych, np. cukrowych. Surowcami innymi mogą być melasa lub syrop cukrowy, bądź też buraki cukrowe. Obecnie większość gorzelni nie produkuje alkoholu etylowego z ziemniaków ze względu na wysokie koszty produkcji.

Rejon Słobodzieja (ros. Слободзейский район - Słobodziejskij rajon, rum. Raionul Slobozia) - jest jednym z 7 rejonów Naddniestrza, znajdującym się w południowej części kraju. Stolicą rejonu jest Słobodzieja. Fragment rejonu znajduje się po prawej stronie Dniestru - obszary wsi Chiţcani, Mereneşti, Zahorna i Cremenciug po wojnie secesyjnej Naddniestrza z 1992 pozostały pod jego kontrolą, choć Mołdawia uznaje je za fragment rejonu Căuşeni, z kolei Naddniestrze uznaje za część Rejonu Slobozia również miejscowość Copanca pozostającą pod administracją mołdawską (obszar zakreskowany na mapie).

Władimir Władimirowicz Putin – rosyjski polityk, prawnik, działacz państwowy; funkcjonariusz KGB w latach 1975-1990, pracownik administracji Sankt Petersburga w latach 1990-1996, urzędnik administracji prezydenta Rosji Borysa Jelcyna w latach 1996-1998, szef FSB w latach 1998-1999, premier Rosji od 8 sierpnia 1999 do 7 maja 2000, pełniący obowiązki prezydenta Rosji po rezygnacji Jelcyna 31 grudnia 1999; 26 marca 2000 wybrany na prezydenta Rosji, 14 marca 2004 ponownie wybrany na to stanowisko. Urząd prezydenta pełnił do 7 maja 2008. Od 8 maja 2008 ponownie jest premierem Rosji.