Bazaltowy posąg Kleopatry VII, czasy Ptolemeuszy

Posąg Gomateśwary – dżinijskiego świętego

Kobiety okryte burką, Afganistan

Dziewczyna z Namibii

Nagość – stan człowieka pozbawionego odzieży. Może być całkowita lub częściowa.

Nagość całkowita ma miejsce wtedy, gdy człowiek pozbawiony jest całkowicie odzieży (przy czym biżuteria nie jest elementem odzieży i jej obecność nie uzasadnia zaprzeczenia faktu nagości całkowitej).

Nagość częściowa ma miejsce wtedy, gdy człowiek pozbawiony jest tylko części odzieży - zakrywającej intymne części ciała zwłaszcza narządów płciowych, pośladków oraz piersi u kobiet.

Ponadto rozróżniana jest nagość naturalna, dobrowolna oraz przymusowa.

Nagość naturalna ma miejsce np. w trakcie porodu, zmiany odzieży itp.

Nagość dobrowolna ma miejsce w sytuacji świadomego pozbawienia się ubioru np. podczas kąpieli w wannie lub wypoczynku o charakterze naturystycznym.

Nagość przymusowa może wynikać z działań bezprawnych (np. odarcie z odzieży w celu ośmieszenia lub jako element zniewolenia rozebranej osoby), stanu wyższej konieczności (np. w celu prawidłowego wykonania czynności medycznych) lub sprawowania ustawowej opieki nad dorosłym (np. czynności pielęgnacyjne) lub małoletnim (np. kąpiel dziecka).

W antropologii biologicznej (fizycznej) nagość oznacza cechę ewolucyjną wyróżniającą dla rodzaju Homo, polegającą na trwałym zaniku owłosienia skóry.

Historia

Niewiele wiadomo o tym, kiedy człowiek zaczął zasłaniać nagość swojego ciała. Najstarsze znajdowane figurki kobiet, tzw. paleolityczne "wenus", które zaczęto wytwarzać około 35 tysięcy lat temu, są nagie, ale ich znaczenie było raczej magiczne, nie musiały więc odzwierciedlać życia codziennego. Bardzo pouczające są w tym zakresie najnowsze porównawcze badania genetyczne nad pasożytami człowieka, które wskazują na to, że wesz odzieżowa - a więc i odzież - pojawiła się w przybliżeniu jakieś 72-42 tysiące lat temu. Mowa tu o pełnej odzieży ze skór, w których mogły zagnieździć się wspomniane pasożyty. Jednak można przypuszczać, że skromniejsze formy ubioru, np. przepaski biodrowe czy spódniczki z liści, pojawiły się już wcześniej.

Starożytność

Jak zwrócił uwagę popularyzator nauki Jerzy A. Kowalski, po raz pierwszy w dziejach napotykamy na bezpośrednio wyrażony problem nagości ludzkiego ciała i wstydu seksualnego w słynnej biblijnej opowieści o Adamie i Ewie. Autor zastanawia się, dlaczego akurat tutaj i wtedy? Historia ta jest zaczerpnięta ze starszej mitologii sumeryjskiej, ale w pamięci zbiorowej plemion izraelickich problem zasłonięcia ciała musiał być najwidoczniej na tyle żywy i ważny, że poświęcono mu znamienite miejsce na samym wstępie świętej księgi. Ubiór w warunkach ciepłego klimatu spełnia raczej funkcję maskującą, a zatem całkiem inną aniżeli ubiór chroniący ludzi przed zimnem w chłodniejszym klimacie. Kluczowa z tego punktu widzenia jest kwestia średnich temperatur powietrza, a te ulegają nagłym zmianom w strefie przejściowej pomiędzy strefami tropikalną i umiarkowaną. Na Starożytnym Wschodzie jest to właśnie szerokość geograficzna Palestyny i Mezopotamii. Jeśli zatem w dziejach wędrówek człowieka musiały gdzieś pojawiać się te momenty, w którym zaczęliśmy używać ubioru ochronnego, to jeden z nich musiał się zdarzyć właśnie gdzieś w tej strefie geograficznej. A jeśli ponadto oczekiwalibyśmy utrwalenia się tej szczególnej chwili w dziejach myśli, to musiała się ona zbiec z takim poziomem zaawansowania kultury, by mogło stać się to przedmiotem poważnej refleksji i by zostało utrwalone w piśmiennictwie. Jak się zdaje, wszystkie te zbiegi okoliczności wystąpiły jednocześnie właśnie w kulturze sumeryjskiej, a następnie żywym echem odbiły się jeszcze w kulturze judaistycznej.

Różne kultury starożytne zezwalały na stopień nagości znacznie przekraczający obecnie przyjęte normy. W starożytnej Grecji normą były ćwiczenia sportowe zupełnie nago. W Indiach chodzenie topless przez kobiety było czymś ogólnie przyjętym. W starożytnych Indiach nagość była symbolem boskości, zaś odzienie – świata materialnego. Boginie przedstawiano z odsłoniętymi piersiami.

Średniowiecze

Wraz z ekspansją islamu i chrześcijaństwa w średniowieczu obyczajowość tych religii, nacechowana awersją do nagości i seksualności stała się normą na wielkich obszarach Starego Świata.

Renesans

Czasy renesansu przyniosły z jednej strony nawrót do antycznego kultu ciała i w związku z tym pojawienie się na nowo nagości w sztuce kręgu chrześcijańskiego, z drugiej strony zaś dalszą ekspansję zwłaszcza kultury chrześcijańskiej na nowe tereny.

Czasy nowożytne

Do końca XIX w. większa część świata, zwłaszcza w ciepłej strefie klimatycznej, akceptowała jeszcze nagość, jako coś naturalnego. Dotyczy to prawie całej Ameryki Południowej, Czarnej Afryki, południowo-wschodniej Azji, Oceanii i Australii. Wraz z dotarciem na te tereny misjonarzy, na przełomie XIX i XX wiktoriańska moralność została narzucona w najbardziej odległych zakątkach globu. Młode kobiety zaczęły zakrywać piersi, co przez bardziej tradycyjne starsze było uważane za nieprzyzwoitą cudzoziemską modę.