Nagroda Nobla w dziedzinie chemii - Polski Serwis Naukowy

Nagrody Nobla w dziedzinie chemii:

György von Hevesy (ur. 1 sierpnia 1885 w Budapeszcie, zm. 5 lipca 1966 we Fryburgu Bryzgowijskim) – fizykochemik węgierski, laureat Nagrody Nobla 1943. Pochodził z rodziny węgierskich Żydów.

Otto Hahn (ur. 8 marca 1879 we Frankfurcie nad Menem, zm. 28 lipca 1968 w Getyndze) – niemiecki fizykochemik. Laureat Nagrody Nobla (chemia, 1944) za prace nad rozszczepieniem jądra atomu. Czasem uważany za "ojca" współczesnej technologii jądrowej.

2011 – Dan Shechtman

za odkrycie kwazikryształów

2010 – Richard Heck, Ei'ichi Negishi, Akira Suzuki

za katalizowane palladem reakcje sprzęgania krzyżowego w syntezie organicznej

2009 – Venkatraman Ramakrishnan, Thomas Steitz, Ada Yonath

za badania nad strukturą i funkcją rybosomu

2008 – Osamu Shimomura, Martin Chalfie, Roger Y. Tsien

za odkrycie i rozwój białek zielonej fluorescencji

2007 – Gerhard Ertl

za badania procesów chemicznych zachodzących na powierzchni ciał stałych.

2006 – Roger Kornberg

za badania molekularnego mechanizmu transkrypcji w komórkach eukariotycznych

2005 – Yves Chauvin, Robert Grubbs, Richard Schrock

za badania mechanizmu reakcji metatezy olefin

2004 – Aaron Ciechanover, Avram Hershko, Irwin Rose

za odkrycie roli ubikwityn w degradacji białek w organizmie

2003 – Peter Agre, Roderick MacKinnon

za badania kanałów w błonach komórkowych

2002 – Kurt Wüthrich, John Fenn, Kōichi Tanaka

za badania białek

2001 – William Knowles, Ryōji Noyori, Barry Sharpless

za prace nad katalizą asymetryczną

2000 – Alan Heeger, Alan MacDiarmid, Hideki Shirakawa

za odkrycie i badania nad polimerami przewodzącymi prąd elektryczny

1999 – Ahmed Zewail

za badania nad przejściowymi stanami reakcji chemicznych przy użyciu spektroskopii femtosekundowej

1998 – Walter Kohn, John Pople

za rozwój teorii funkcjonału gęstości (Walter Kohn) i metod obliczeniowych w chemii kwantowej (John Pople)

1997 – Paul Boyer, John Walker, Jens Skou

Boyer i Walker – za wyjaśnienie mechanizmu enzymatycznego syntezy kwasu adenozynotrifosforowego (ATP)

Skou – za odkrycie pierwszego enzymu przenoszącego jony

1996 – Robert Curl, Sir Harold Kroto, Richard Smalley

za odkrycie fulerenów nowej odmiany węgla (obok grafitu i diamentu) w 1985

1995 – Paul Crutzen, Mario Molina, F. Sherwood Rowland

za badania reakcji zachodzących w atmosferze (m.in. procesy destrukcji warstwy ozonowej)

1994 – George Olah

za pionierskie badania karbokationów oraz ich roli w reakcjach chemicznych węglowodorów

1993 – Kary Mullis, Michael Smith

za metody ukierunkowanej mutagenezy i reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR)

1992 – Rudolph Marcus

za wkład do teorii reakcji przeniesienia elektronu w układach chemicznych

1991 – Richard R. Ernst

za wkład w rozwój metodologii wysokorozdzielczej spektroskopii NMR

1990 – Elias James Corey

za rozwinięcie teorii metodologii syntezy organicznej

1989 – Sidney Altman, Thomas R. Cech

za odkrycie katalitycznych właściwości RNA

1988 – Johann Deisenhofer, Robert Huber, Hartmut Michel

za określenie struktury centrum reakcji fotosyntetycznej bakterii

1987 – Donald J. Cram, Jean-Marie Lehn, Charles J. Pedersen

za rozwinięcie i zastosowanie cząsteczek o szczególnie selektywnych oddziaływaniach zależnych od struktury

1986 – Dudley R. Herschbach, Yuan T. Lee, John C. Polanyi

za pionierską pracę w zastosowaniu chemiluminescencji podczerwonej do badań dynamiki reakcji chemicznych

za wkład związany z dynamiką elementarnych procesów chemicznych

1985 – Herbert A. Hauptman, Jerome Karle

za niezwykłe osiągnięcia w rozwoju bezpośrednich metod określania struktury krystalicznej

1984 – Robert Bruce Merrifield

za rozwinięcie metodologii związanej z syntezą chemiczną na podłożu stałym

1983 – Henry Taube

za prace nad mechanizmem reakcji związanych z przeniesieniem elektronu, szczególnie w kompleksach metali

1982 – Aaron Klug

za rozwinięcie krystalograficznej mikroskopii elektronowej oraz za określenie struktury biologicznie ważnych kompleksów białek z kwasami nukleinowymi

1981 – Kenichi Fukui, Roald Hoffmann

za teorie, rozwijane niezależnie od siebie, związane z przebiegiem reakcji chemicznych

1980 – Paul Berg, Walter Gilbert, Frederick Sanger

za podstawowe badania biochemii kwasów nukleinowych ze szczególnym uwzględnieniem rekombinacji DNA

za wkład związany z określeniem sekwencji zasad w kwasach nukleinowych

1979 – Herbert C. Brown, Georg Wittig

1978 – Peter D. Mitchell

1977 – Ilia Prigogine

1976 – William N. Lipscomb

1975 – John Warcup Cornforth, Vladimir Prelog

1974 – Paul J. Flory

1973 – Ernst Otto Fischer, Geoffrey Wilkinson

za badania związków metaloorganicznych

1972 – Christian B. Anfinsen, Stanford Moore, William H. Stein

1971 – Gerhard Herzberg

1970 – Luis Federico Leloir

1969 – Derek H. R. Barton, Odd Hassel

1968 – Lars Onsager

1967 – Manfred Eigen, Ronald George Wreyford Norrish, George Porter

1966 – Robert S. Mulliken

1965 – Robert Burns Woodward

1964 – Dorothy Crowfoot Hodgkin

za ustalenie budowy ważnych substancji biochemicznych (m.in. penicyliny i witaminy B12)

1963 – Karl Ziegler, Giulio Natta

za badania dotyczące polimerów i zastosowanie związków metaloorganicznych w polimeryzacji

1962 – Max Ferdinand Perutz, John Kendrew

1961 – Melvin Calvin

1960 – Willard Frank Libby

za metodę C-14 określania wieku obiektów (datowanie radiowęglowe);

1959 – Jaroslav Heyrovsky

1958 – Frederick Sanger

za badania struktury białek, w szczególności insuliny

1957 – Lord Alexander R. Todd

1956 – Sir Cyril Norman Hinshelwood, Nikołaj Siemionow

1955 – Vincent du Vigneaud

1954 – Linus Carl Pauling

za prace nad wiązaniami chemicznymi i ich zastosowanie w wyjaśnieniu budowy związków kompleksowych

1953 – Hermann Staudinger

za odkrycia w dziedzinie chemii supramolekularnej

1952 – Archer John Martin, Richard Laurence Synge

1951 – Edwin Mattison McMillan, Glenn Theodore Seaborg

1950 – Otto Diels, Kurt Alder

1949 – William Francis Giauque

1948 – Arne Wilhelm Kaurin Tiselius

1947 – Sir Robert Robinson

1946 – James Batcheller Sumner, John Howard Northrop, Wendell Meredith Stanley

1945 – Artturi Ilmari Virtanen

1944 – Otto Hahn

za odkrycie zjawiska rozszczepienia jądra atomowego

1943 – George de Hevesy

1939 – Adolf Friedrich Johann Butenandt, Leopold Ružička

1938 – Richard Kuhn

1937 – Walter Norman Haworth, Paul Karrer

1936 – Petrus (Peter) Josephus Wilhelmus Debye

1935 – Frédéric Joliot, Irene Joliot-Curie

1934 – Harold Clayton Urey

za odkrycie deuteru

1932 – Irving Langmuir

1931 – Carl Bosch, Friedrich Bergius

1930 – Hans Fischer

1929 – Arthur Harden, Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin

1928 – Adolf Otto Reinhold Windaus

1927 – Heinrich Otto Wieland

1926 – Theodor Svedberg

1925 – Richard Adolf Zsigmondy

1923 – Fritz Pregl

1922 – Francis William Aston

za odkrycie izotopów wielu pierwiastków niepromieniotwórczych

1921 – Frederick Soddy

za wkład do chemii związków radioaktywnych, oraz badania pochodzenia i charakteru izotopów

1920 – Walther Hermann Nernst

za prace w zakresie termochemii

1919 – nagrody nie przyznano

1918 – Fritz Haber

za syntezę amoniaku z pierwiastków składowych: azotu i wodoru

1917 – nagrody nie przyznano

1916 – nagrody nie przyznano

1915 – Richard Martin Willstätter

za badania barwników roślinnych, szczególnie chlorofilu

1914 – Theodore William Richards

za dokładne określenie mas atomowych dużej liczby pierwiastków chemicznych

1913 – Alfred Werner

za pracę nad wiązaniami atomów w cząsteczkach, które rzuciły nowe światło na wcześniejsze badania i otworzyły nowe pola badań naukowych, szczególnie w chemii nieorganicznej

1912 – Victor Grignard, Paul Sabatier

za odkrycie tzw. związku Grignarda, który okazał się wielce pomocny w rozwoju chemii organicznej

za metodę hydrogenacji związków organicznych w obecności subtelnie rozdrobnionych metali

1911 – Maria Skłodowska-Curie

za wydzielenie czystego radu i uzyskanie radu w postaci krystalicznej

1910 – Otto Wallach

za jego wkład do chemii organicznej i chemii przemysłowej przez pionierskie badania na polu związków alicyklicznych

1909 – Wilhelm Ostwald

za pracę nad katalizą i warunkami równowagi chemicznej oraz szybkością reakcji chemicznych

1908 – Ernest Rutherford

za badania rozpadu promieniotwórczego pierwiastków i właściwości chemicznych substancji promieniotwórczych

1907 – Eduard Buchner

za badania biochemiczne i odkrycie układu bezkomórkowego

1906 – Henri Moissan

za prace nad wyodrębnieniem fluoru pierwiastkowego oraz jego zaistnienie w służbie nauki dzięki piecowi elektrycznemu, który nosi jego imię

1905 – Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer

za badania barwników organicznych oraz związków hydroaromatycznych

1904 – Sir William Ramsay

za odkrycie gazów szlachetnych w powietrzu oraz określenie ich miejsca w układzie okresowym pierwiastków

1903 – Svante August Arrhenius

za teorię dysocjacji elektrolitycznej

1902 – Hermann Emil Fischer

za syntezy związków z grupy cukrów i puryn

1901 – Jacobus Henricus van 't Hoff

za odkrycie praw dynamiki chemicznej i ciśnienia osmotycznego

Zobacz też

chemia

znani chemicy

noty biograficzne

Linki zewnętrzne

Strona internetowa Komitetu Noblowskiego