Namiestnicy Królestwa Polskiego

Namiestnik – urząd w Królestwie Polskim utworzony na mocy konstytucji z 27 listopada 1815 roku. W świetle tego aktu namiestnik był oficjalnym przedstawicielem króla polskiego (cesarza Rosji) na terenie Królestwa Polskiego. Mógł być mianowany spośród nobliwych obywateli Cesarstwa Rosyjskiego i Królestwa Polskiego, jednakże z wyjątkiem osób naturalizowanych.

Aleksandr Nikołajewicz von Lüders (ros. Александр Николаевич Лидерс) (ur. 26 stycznia 1790, zm. 13 lutego 1874) – rosyjski hrabia, generał, namiestnik Królestwa Polskiego od listopada 1861 do czerwca 1862, hrabia.

Wincenty Krasiński, herbu Ślepowron (ur. 30 stycznia 1782 w Boremlu na Wołyniu, zm. 24 listopada 1858 w Warszawie) – hrabia od 1811, od 1844 założyciel i I ordynat opinogórski polski generał w czasie wojen napoleońskich, pełnił obowiązki Namiestnika Królestwa Polskiego.

Pozycję ustrojową namiestnika w Królestwie określał ściślej III Rozdział konstytucji ("O namiestniku i o Radzie Stanu"). Kierował całością spraw publicznych w kraju, pod nieobecność monarchy prezydował Radzie Stanu. Był również członkiem i kierownikiem Rady Administracyjnej. Zachowywał prawo weta wobec jej decyzji, jego własne postanowienia (z wyjątkiem owego weta) musiały jednak być kontrasygnowane przez właściwego ministra.

Josif Władimirowicz Romejko-Hurko (Gurko) (ros. Иосиф Владимирович Ромейко-Гурко) (28 lipca 1828, Nowogród Wielki (wg innych źródeł wieś Burnejko w guberni mohylewskiej) - 28 stycznia 1901, wieś Sacharowo w guberni twerskiej) – feldmarszałek rosyjski.

Michaił Dymitrowicz Gorczakow (ros. Михаил Димитрович Горчаков) (ur. 1793, zm. 30 maja 1861 w Warszawie ) – książę, generał artylerii armii Imperium Rosyjskiego, generał-gubernator warszawski w latach 1855-1861. Pochodził ze starej szlacheckiej rodziny, która swoje korzenie wywodzi od Rurykowiczów. Młodszy brat generała Piotra Gorczakowa, który uzyskał tytuł książęcy.

Namiestnik posiadał liczne - pośrednie - uprawnienia kreacyjne, przedstawiał królowi po dwóch kandydatów do nominacji na stanowiska: arcybiskupa, biskupa, senatora, ministra, sędziego trybunału najwyższego, radcy stanu i referendarza (art. 69)

Kompetencji namiestnika nie podlegały sprawy finansowe i budżetowe, spod jego jurysdykcji wyłączono również wojsko i politykę zagraniczną Królestwa, która konstytucyjnie była tożsama z polityką Cesarstwa.

Prawo łaski i nadawania szlachectwa posiadał wyłącznie król.

Wasyl Siergiejewicz Łanskoj (ros. Василий Сергеевич Ланской) (1754-1831), generał rosyjski, generał-gubernator Księstwa Warszawskiego w latach 1813-1815, prezes Rady Najwyższej Tymczasowej Księstwa Warszawskiego, w latach 1825-1828 minister spraw wewnętrznych Rosji, senator od 1809. Był jednym z autorów Konstytucji Królestwa Polskiego w 1815.

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Pod trwałą nieobecność namiestnika (śmierć, zrzeczenie się urzędu) władzę w Królestwie sprawował mianowany na tę okoliczność prezes Rady Administracyjnej. Podczas powstania listopadowego prezes Rady Administracyjnej został przemianowany na prezesa Rządu Tymczasowego, a potem Rządu Narodowego.

Aleksander Bagration-Imeretyński, ros. Александр Константинович Багратион-Имеретинский (24 września 1837 - 17 listopada 1900), rosyjski arystokrata (książę), generał-gubernator warszawski, namiestnik cara w Warszawie.

Naturalizacja (fr. naturalisation) – nabycie przez cudzoziemca obywatelstwa państwa, na terytorium którego się osiedlił. Naturalizacja najczęściej dotyczy imigrantów przybywających z przyczyn ekonomicznych, ale także uchodźców uciekających ze swojego kraju w obawie przed prześladowaniem oraz współmałżonków. Naturalizacja jest dobrowolna, a proces naturalizacyjny wszczynany na wniosek osoby zainteresowanej uzyskaniem obywatelstwa.

Urzędu namiestnika w Królestwie Polskim (podobnie jak samego Królestwa) nigdy formalnie nie zniesiono, choć późniejszych carskich wysłanników w Warszawie nazywano potocznie generał-gubernatorami (od 1874 roku). W języku prawnym nadal używano jednak określenia namiestnik.

Generał-gubernator warszawski był dowódcą rosyjskich wojsk Warszawskiego Okręgu Wojskowego, który obejmował wszystkie gubernie Królestwa Polskiego, z wyjątkiem guberni suwalskiej, a także sąsiadujące z Królestwem powiaty guberni grodzieńskiej i wołyńskiej.

Warszawski Okręg Wojskowy (ros. Варшавский Военный Округ, dokładnie Warszawski Okręg Wojenny) – jeden z 14 okręgów wojskowych Imperium Rosyjskiego.

Paweł Ewstafijewicz Kotzebue (ros. Павел Евстафиевич Коцебу, est. krahv Paul Demetrius Kotzebue, ur. 1801, zm. 1884) – rosyjski wojskowy, generał-gubernator warszawski od 1874 roku do 1880 roku. Syn pisarza niemieckiego Augusta Kotzebue.

Był bezpośrednio odpowiedzialny przed carem. Miał wyjątkowo rozległe kompetencje, mógł karać śmiercią mieszkańców Kongresówki bez procesu sądowego. Mógł wydawać tzw. postanowienia obowiązujące z mocą ustaw, które mogły zawieszać obowiązywanie niektórych praw.

Wasyl Łanskoj (27 czerwca – 1 grudnia 1815)

Józef Zajączek (25 grudnia 1815 – 28 lipca 1826)

vacat (29 lipca 1826 – wrzesień 1830, uprawnienia namiestnika przekazane Radzie Administracyjnej, pod przewodnictwem Walentego Sobolewskiego)

Iwan Dybicz Zabałkański (2 lutego 1831 – 10 czerwca 1831 jako gubernator województw zajętych)

Iwan Paskiewicz (3 czerwca 1831 – 20 stycznia 1856)

Wincenty Krasiński (w l.1855-1856), tymczasowowo w czasie choroby i po śmierci Paskiewicza

Michaił Gorczakow (od 1856 do 3 maja 1861)

Nikołaj Suchozanet (1861)

Karol Lambert (1861)

Aleksandr Lüders (od listopada 1861 do czerwca 1862)

Konstanty Mikołajewicz Romanow (od czerwca 1862 do 31 października 1863)

Fiodor Berg (1863-74)