Napisy na brązach - Polski Serwis Naukowy

Napis na trójnogu dǐng (鼎)

Napisy na brązach - druga po inskrypcjach wróżebnych najstarsza forma pisma chińskiego. Najwcześniejsze naczynia z napisami pochodzą z epoki Shang, z XIII w. p.n.e.; najdoskonalsze wytapiano za czasów dynastii Zhou (1022 - 256 p.n.e.). W porównaniu z dzisiejszym pismem, znaki na brązach mają bardziej nieregularne kształty i różnią się między sobą rozmiarem.

Omen (łac. przepowiednia, wróżba, znak) to zdarzenie lub zjawisko interpretowane jako zapowiedź przyszłych zdarzeń, dobrych lub złych. Przykładami są komety, które niegdyś uznawano za zwiastuny epidemii, wojen itp. Wierzono, że dziecko urodzone podczas burzy kiedy z nieba płynął ogień będzie miało cztery ręce i cztery nogi, a jeśli narodzi się pod niebem spowitym tęczą będzie miało dwie głowy. Typowym współczesnym omenem jest stłuczenie lustra, co ma zwiastować siedem lat nieszczęścia.

Bi Sheng (ok. 990-1051) – Chińczyk, który w latach 1041-1048 wynalazł ruchomą czcionkę. Wydarzenie opisał uczony Shen Kuo (沈括) w Notatkach znad Strumienia Snów (夢溪筆談 Mengxi Bitan) w 1086 roku. Bi Sheng nie miał rangi urzędowej, a więc był prostym człowiekiem. Według jednych źródeł kupcem, według innych - kowalem.

Do wykonywania niektórych inskrypcji na brązach Chińczycy już w VII w p.n.e. używali gotowych form z poszczególnymi znakami, występującymi w grupach lub pojedynczo, szczególnie przy wytopie metodą wosku traconego. Użycie form było innowacją zapowiadającą o wieki późniejszy chiński wynalazek ruchomej czcionki drukarskiej (por. Bi Sheng).

Dynastia Han (206 p.n.e. - 220 n.e. ). Po wojnie domowej, która miała miejsce po śmierci Qin Shi Huanga, władzę objął w 202 p.n.e. jeden ze zwycięskich wodzów Liu Bang, który nazwał swoje państwo Han od nazwy rzeki Han, której dorzecze najpierw opanował. Jego rządy były kontynuacją działań Pierwszego Cesarza, lecz zmniejszył on nieco podatki od ludności chłopskiej, ograniczył przymus pracy itp. Najwybitniejszym władcą z dynastii Han był Wudi, który panował przez ponad 50 lat od 140 p.n.e. Oparł się on na naukach konfucjanizmu, ustanawiając go religią państwową.

Dynastia Qing (chin. 清朝, Qīng cháo; mandż. , Daicing gurun) – dynastia cesarska Qing (Ćing), nazywana też dynastią mandżurską, panująca w Chinach w latach 1644–1912. Członkowie dynastii wywodzili się z mandżurskiego klanu Aisin Gioro.

Napisy pełniły funkcje rytualne, wotywne (por. kult przodków), upamiętniały wydarzenia historyczne (m.in. zwycięstwa wojenne), uwiecznian na nich postanowienia władców. Napisy ming (銘文) służyły z kolei opiewaniu zalet i cnót przodków (por. kult przodków), miały służyć przekazaniu pamięci o nich następnym pokoleniom. Ogólnie rzecz biorąc, napisy odzwierciedlały życie ówczesnej chińskiej arystokracji.

Napisy na kościach wróżebnych – najstarsza zachowana forma pisma chińskiego (jeśli nie liczyć wcześniejszych pojedynczych znalezisk). Są to inskrypcje, które ryto na skorupach żółwi (甲) i kościach zwierzęcych (骨) podczas procesu wróżenia w czasach dynastii Shang. Od nich wywodzą się Napisy na brązach.

Czcionka (staropolskie nazwy: krotło, cćonka, trzcionka) – rodzaj nośnika pojedynczych znaków pisma drukarskiego, podstawowy materiał zecerski używany w technice druku wypukłego. Współcześnie czcionka drukarska została wyparta przez czcionkę komputerową, która jest obrazem pojedynczego znaku (glifu) zakodowanym w postaci bitmapowej lub wektorowej.

Znaczenie w chińskiej kulturze

Wraz z upadkiem dynastii Zhou, sztuka odlewu brązów uległa degradacji. Już z okresu dynastii Han (II w. p.n.e – II w. n.e.) pochodzą wzmianki naczyniach z brązu odnajdowanych w ruinach, grobowcach itd. Ponieważ antyczne pismo stało się niezrozumiałe, przedmioty otaczano czcią jako wyrób mitycznych bohaterów przeszłości, a znalezienie naczynia uważano do dobry omen.

Metoda wosku traconego, obecnie też zwana metodą wytapianych modeli – znana od czasów starożytnych metoda odlewnicza polegająca na wykonaniu woskowego prototypu zamierzonego przedmiotu. Prototyp okleja się następnie specjalnie spreparowanym gipsem i do środka wlewa płynny metal, który zastępuje wosk, przyjmując pożądany kształt. Po rozbiciu formy przedmiot zazwyczaj poddaje się szlifowaniu.

Ding (wym. ting) – naczynie rytualne w formie trójnogu z dwoma uchwytami, używane w Chinach w epokach Shang i Zhou do ceremonii związanych m.in. z kultem przodków. Wywodzi się bezpośrednio z dawnych naczyń służących do gotowania i przechowywania żywności. Początkowo były to naczynia ceramiczne, w późniejszym okresie wyrabiano je z brązu.

W okresie dynastii Song (960-1279) rozpoczęto specjalistyczne studia nad znalezionymi naczyniami i napisami. Tą tematyką interesował się poeta i historyk Ouyang Xiu. W okresach Ming i Qing kolekcjonowanie naczyń stało się na tyle modne, że rozpoczęto masową produkcję podróbek.

Dynastia Shang lub Yin – pierwsza historycznie potwierdzona dynastia panująca w Chinach, która panowała na północnym wschodzie Chin właściwych w dolinie Rzeki Żółtej od 1766 p.n.e. do 1122 lub 1027 p.n.e.. Była następczynią na wpół legendarnej dynastii Xia i poprzedzała dynastię Zhou. Z czasów dynastii Shang pochodzą odkrywane od końca XIX w. inskrypcje na rytualnych naczyniach z brązu oraz wróżebne inskrypcje na zwierzęcych kościach lub skorupach żółwich. Zaczęto także stosować kalendarz księżycowy - 12 miesięcy po 29 lub 31 dni, co 12 lat rok przestępny z 13 miesiącami. Dni i lata naznaczano za pomocą systemu 12 "ziemskich gałęzi" i 10 "niebiańskich pni".

Dziś naczynia uważane są za symbol świetności antycznej cywilizacji chińskiej.

Przypisy

Robert Temple, Geniusz Chin, Ars Polona, Warszawa, str. 111

Bibliografia

Zbigniew Słupski, Wczesne piśmiennictwo chińskie, Agade, Warszawa, 2001, str. 62-70