Napisy na kościach wróżebnych - Polski Serwis Naukowy

Napis wróżebny na tarczy brzusznej żółwia.

Napisy na kościach wróżebnych – najstarsza zachowana forma pisma chińskiego (jeśli nie liczyć wcześniejszych pojedynczych znalezisk). Są to inskrypcje, które ryto na skorupach żółwi (甲) i kościach zwierzęcych (骨) podczas procesu wróżenia w czasach dynastii Shang. Od nich wywodzą się Napisy na brązach.

Pismo chińskie (jap. kanji, kor.: hancha, wietn.: hán tự) – sylabowe pismo logograficzne (ideograficzno-fonetyczne) stworzone najwcześniej 8 tys. lat temu, a najpóźniej 4,5 tys. lat temu w Chinach, zaadaptowane do zapisu innych języków Azji Wschodniej, obecnie przede wszystkim japońskiego, a w mniejszym stopniu także koreańskiego.

Oracle Corporation (NASDAQ: ORCL) - amerykańska firma zajmująca się tworzeniem oprogramowania do szeroko rozumianej obsługi przedsiębiorstw a w szczególności systemów zarządzania bazą danych (zobacz: baza danych Oracle). Oracle jest trzecim pod względem przychodów sprzedawcą oprogramowania na świecie po firmach Microsoft i IBM.

Jiaguwen to pismo zaawansowane, w dużej mierze ideograficzne. Nie istniała jedna, ustalona norma pisowni: niektóre znaki są używane w kilku funkcjach, bywa również, że mają po kilka form (różniących się wielkością, stopniem złożoności, liczbą i kształtem kresek itp.); teksty, zapisywane w kolumnach pionowych, czasem pisano od lewej do prawej, a czasem odwrotnie.

Żółwie (Testudines, Testudinata lub Chelonia) – lub według rodzin i obejmuje 333 gatunki oraz 127 podgatunków żyjących w . Charakteryzują się posiadaniem pancerza chroniącego cały tułów. Wśród żółwi spotyka się zwierzęta zarówno mięsożerne, jak i roślinożerne, wodne i lądowe. Wszystkie są jajorodne. Zapłodnienie wewnętrzne odbywa się za pomocą narządu kopulacyjnego. Żółwie pomimo tego, iż są mniej zróżnicowane morfologicznie od innych gadów, potrafiły opanować najróżnorodniejsze środowiska poczynając od mórz, a na terenach pustynnych kończąc.

Sima Qian (wym. sy-ma ćśien; ur. około 145, zm. około 86 p.n.e.; zi: 子長, Zǐcháng) – chiński historyk, urzędnik na dworze cesarza Walecznego (Wudi) z dynastii Han, także astrolog i reformator kalendarza.

Uważa się, że jego ewolucja musiała trwać wcześniej przynajmniej kilkaset lat. Napisy mają charakter wróżebny lub wotywny. Ich słownictwo jest ograniczone.

Napisy zostały odkryte w 1899 r. podczas wykopalisk w pobliżu Anyangu. Do dziś archeolodzy wykopali w Chinach ok. 100 tys. fragmentów kości wróżebnych z lat 1240-1041 p.n.e., które według szacunków stanowią 5-10 proc. wszystkich kości użytych w tym okresie. Zidentyfikowano na nich 3 tys. znaków, przy czym udało się określić znaczenie ok. połowy . Inne źródła mówią o 1500 tys. wykopanych kości, 4,5 tys. zidentyfikowanych i ok. 900 odczytanych znaków.

Wół - wykastrowany samiec bydła domowego z rodziny parzystokopytnych, przeznaczony do tuczu lub do prac polowych w zaprzęgu. Woły zazwyczaj są silne, aczkolwiek mało agresywne i powolne.

Dynastia Shang lub Yin – pierwsza historycznie potwierdzona dynastia panująca w Chinach, która panowała na północnym wschodzie Chin właściwych w dolinie Rzeki Żółtej od 1766 p.n.e. do 1122 lub 1027 p.n.e.. Była następczynią na wpół legendarnej dynastii Xia i poprzedzała dynastię Zhou. Z czasów dynastii Shang pochodzą odkrywane od końca XIX w. inskrypcje na rytualnych naczyniach z brązu oraz wróżebne inskrypcje na zwierzęcych kościach lub skorupach żółwich. Zaczęto także stosować kalendarz księżycowy - 12 miesięcy po 29 lub 31 dni, co 12 lat rok przestępny z 13 miesiącami. Dni i lata naznaczano za pomocą systemu 12 "ziemskich gałęzi" i 10 "niebiańskich pni".

Wróżenie

Przed rozpoczęciem rytuału ryto na tarczy brzusznej żółwia lub łopatce wołu miejsce jej pochodzenia, kto ją dostarczył, oraz imię człowieka, który materiał przygotował do wróżenia. Na początku inskrypcji zapisywano datę oraz imię wróżbity.

Tekst główny był pytaniem do wyroczni. Po chińsku nazywa się go "命辭" (mingci) czyli "słowa rozkazu" lub "słowa przeznaczenia". Pytanie miało zwykle charakterystyczną - także dla współczesnej chińszczyzny - formę twierdzenia-zaprzeczenia, np. będzie deszcz - nie będzie deszczu.

Napisy na brązach - druga po inskrypcjach wróżebnych najstarsza forma pisma chińskiego. Najwcześniejsze naczynia z napisami pochodzą z epoki Shang, z XIII w. p.n.e.; najdoskonalsze wytapiano za czasów dynastii Zhou (1022 - 256 p.n.e.). W porównaniu z dzisiejszym pismem, znaki na brązach mają bardziej nieregularne kształty i różnią się między sobą rozmiarem.

Materiał następnie nawiercano i przyżegano rozgrzanym prętem. Z układu pęknięć odczytywano wróżbę. Jeśli była pomyślna, oznaczano ją znakiem "吉" (jí), "pomyślny". Czasami dodawano również weryfikację (驗辭, yanci) - stwierdzenie, czy wróżba się sprawdziła. Interpretacją wróżby zajmował się zawsze sam władca. Wróżenie w tej epoce było niemal codzienną czynnością w życiu dworu.

Znaki na kościach czasami barwiono, tak jakby zapis był dla kogoś adresowany. Większość kości wykopano jednak z dołów na śmieci, a Sima Qian potwierdza, że po wróżbie kości wyrzucano (choć twierdzi też, że w późniejszych czasach zwyczaje się zmieniły i wykorzystane materiały do wróżb starannie przechowywano).

Inne użycie chińskiej nazwy

甲骨文公司 (Jiaguwen Gongsi) to chińska nazwa firmy Oracle Corporation. Nazwa odwołuje się do faktu, iż wróżenie przy pomocy kości w starożytnych Chinach pełniło taką rolę, jak odwoływanie się do wyroczni (ang. oracle) m.in. w starożytnej Grecji.

Przypisy

↑ Binyong Li, John S. Rohsenow: Modern Chinese Characters. Pekin: Sinolingua, 1994, s. 28-31. ISBN 7-80052-167-2.
↑ Rafał Gajewski: Najstarsze zabytki pisma chińskiego - napisy na kościach wróżebnych - jiaguwen. W: Zbigniew Słupski: Wczesne piśmiennictwo chińskie. Warszawa: Agade, 2001, s. 56-61. ISBN 83-87111-20-1.
Strona Oracle Corporation; dostęp 27.12.2011