Narodowa Partia Robotnicza - Polski Serwis Naukowy

Narodowa Partia Robotnicza (NPR) – polska partia polityczna, działająca w latach 1920-1937. NPR odwoływała się do klasy robotniczej, jednak w przeciwieństwie do partii marksistowskich głosiła program solidaryzmu narodowego. Na czele NPR stali m.in. Karol Popiel, Ludwik Waszkiewicz, Adam Chądzyński. Do bastionów politycznych NPR należały tereny dawnego zaboru pruskiego – Pomorze, Wielkopolska i Górny Śląsk.

Obóz Wielkiej Polski (OWP) - organizacja polityczna Obozu Narodowego, powołana podczas inaugurującego zjazdu 4 grudnia 1926 w Poznaniu z inicjatywy członków Związku Ludowo-Narodowego i przedstawicieli innych stronnictw prawicowych. Powstanie OWP miało na celu zjednoczenie prawicowych przeciwników sanacji i oddziaływanie na społeczeństwo w duchu idei narodowej.
Narodowy Związek Robotniczy (NZR) – stronnictwo robotnicze utworzone 1905 w Królestwie Polskim przez działaczy obozu narodowego ("fronda" w Narodowej Demokracji). W 1908 NZR zerwał z Narodową Demokracją. NZR reprezentował orientację proaustriacką. W 1912 wszedł w skład Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych. Związek inspirował działanie Polskich Związków Zawodowych. W 1920 wraz z Narodowym Stronnictwem Robotników utworzył Narodową Partię Robotniczą.

Historia

NPR powstała z połączenia Narodowego Związku Robotniczego z zaboru rosyjskiego i Narodowego Stronnictwa Robotników, które działało na ziemiach dawnego zaboru pruskiego oraz na Śląsku. Kongres Zjednoczeniowy NZR i NSR odbył się 23-24 maja 1920 roku w Warszawie. W momencie utworzenia partia liczyła 370.000 członków. Pod wpływem NPR pozostawały liczne organizacje społeczne: Zjednoczenie Zawodowe Polskie, Związek Towarzystw Polek, Związek Młodzieży Pracującej "Jedność", Związek Polskich Stowarzyszeń Spożywców, Polskie Towarzystwo Kultury i Oświaty Robotniczej "Pochodnia". Partia włożyła wiele wysiłku w pomoc dla III powstania śląskiego w 1921 roku. W wyborach parlamentarnych w 1922 r. NPR uzyskała 5,4 % głosów, dzięki czemu w Sejmie I Kadencji miała 18 mandatów, co stawiało ją jako szóste stronnictwo parlamentarne. NPR od początku rozdzierały konflikty między propiłsudczykowską lewicą związaną z ruchem zetowym (np. A. Ciszak) a ciążącymi ku prawicy elementami chadeckimi (np. S. Wachowiak). W 1920 roku ujawniła się "narodowo-socjalistyczna" opozycja radykalna (Kazimierz Dagnan, Władysław L. Evert), silna zwłaszcza w Zagłębiu Dąbrowskim. W 1921 roku część działaczy przeszła do Chrześcijańskiej Demokracji a w 1922 roku oderwała się Narodowa Partia Pracy. NPR walczyła na dwa fronty z endecko-chadecką prawicą i socjalistyczno-komunistyczną lewicą starając się zachować centrową pozycję. Popierała m.in. rządy Ponikowskiego i Grabskiego, uczestniczyła w rządach Skrzyńskiego i Witosa (1926).

Narodowa Partia Robotnicza – Lewica (NPR-Lewica) – polskie ugrupowanie polityczne utworzone 3 października 1926 przez działaczy NPR, popierających przewrót majowy. 3 kwietnia 1932 przekształciło się na zjeździe w Poznaniu w Narodowe Stronnictwo Pracy.
Zjednoczenie Zawodowe Polskie - organizacja związkowa powstała jako centrala polskich związków zawodowych w 1902 roku w Bochum w Westfalii. W 1908 do Zjednoczenia przystąpił Polski Związek Zawodowy z Poznania (ok. 4 tys. członków). W 1909 Związek Wzajemnej Pomocy Chrześcijańskich Robotników Górnośląskich z Bytomia (ok. 5 tys. członków). ZZP uczestniczyło w strajkach górników w Westfalii w 1912 r. i na Górnym Śląsku w 1913 r. W 1911 siedzibę centrali ZZP przeniesiono do Katowic na Śląsku a w 1919 r. do Poznania w Wielkopolsce. W latach 1908–1919 ZZP liczyło prawie 50 tys. członków. Od 1913 roku prezesem ZZP był Józef Rymer ze Śląska, który reprezentował związkowców w Naczelnej Radzie Ludowej w Poznaniu od 1918 i w Polskim Komisariacie Plebiscytowym w Bytomiu w 1920.

Po przewrocie majowym w 1926 roku NPR podzieliła się – część działaczy (A. Ciszak. B. Fichna, K. Dagnan, L. Waszkiewicz) poparła działania Piłsudskiego, tworząc tzw. NPR-Lewicę. Tymczasem pozostała część partii (A. Chądzyński, K. Popiel, J. Jankowski, F. Roguszczak) zreorganizowana na kongresie w Toruniu (17-18 października 1926 roku) przeszła do opozycji. W wyborach do Sejmu w 1928 roku NPR ponosi porażkę uzyskując tylko 2,0 proc. głosów. Początkowo rozważano przystąpienie do Obozu Wielkiej Polski, potem (1928-1929) próbowano stworzyć blok centrowy wspólnie z Chrześcijańską Demokracją i PSL "Piast", wreszcie NPR weszła do Centrolewu.

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.
Solidaryzm – kierunek społeczno-polityczny powstały w II połowie XIX wieku i głoszący naturalną wspólnotę interesów różnych grup i warstw społecznych w państwie, niezależną od ich statusu ekonomicznego lub zawodowego i związanych z nimi różnic interesów.

W latach 30. NPR systematycznie słabła tracąc m.in. wpływy w Zjednoczeniu Zawodowym Polskim. By wyjść z kryzysu próbowano w latach 1935-1936 zjednoczyć narodowy ruch robotniczy tworząc wspólnie z Narodowym Stronnictwem Pracy i Partią Narodowych Socjalistów tzw. Narodowy Obóz Pracy. Wobec fiaska tego projektu NPR poparła Front Morges, co wywołało opór ekstremistów zarówno lewicowych (prokomunistyczna radykalizacja ZMP "Jedność" 1936-1937) jak prawicowych (opanowanie niektórych organizacji NPR przez Ruch Narodowo-Radykalny Falanga). Pomimo to VII Kongres (9 października 1937 roku) zadecydował o połączeniu z.W 1937 doszło do połączenia NPR z Chrześcijańską Demokracją i utworzenia utworzeniu Stronnictwa Pracy.

Polskie Stronnictwo Ludowe "Piast" powstało w grudniu 1913 (lub 2 lutego 1914) w Tarnowie z rozłamu w Polskim Stronnictwie Ludowym. Ugrupowanie założyli działacze skupieni wokół tygodnika "Piast" oraz członkowie PSL – Zjednoczenia Niezawisłych Ludowców (wcześniejsza secesja PSL). Na czele partii stanął Jakub Bojko, którego na krótko zastąpił w 1918 dotychczasowy prezes połączonego z PSL "Piast" Zjednoczenia Ludowego Jan Sadlak, by w końcu został nim poprzedni wiceprezes Wincenty Witos.
Narodowe Stronnictwo Pracy – polska partia polityczna utworzona 3 kwietnia 1932 na zjeździe w Poznaniu z przekształcenia NPR-Lewicy. Utrzymywało kontakty z komunistami, ale jednocześnie blisko współpracowało z OZN, stanowiąc integralną część obozu sanacyjnego. Główni działacze: Antoni Ciszak (prezes), Feliks Widy-Wirski, Stanisław Mróz.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)