Nasienne - Polski Serwis Naukowy

Rośliny nasienne (Spermatophyta Britton & Brown, dawniej Anthophyta) – grupa (klad) roślin o różnej randze systematycznej w zależności od systemu klasyfikacji. W nomenklaturze filogenetycznej jest wyróżniana jako klad siostrzany dla grupy Monilophyta, obejmującej niemal wszystkie rośliny zarodnikowe określane dawniej mianem paprotników, z wyjątkiem wcześniej oddzielonej linii rozwojowej widłaków. W hierarchicznych systemach klasyfikacji wyróżniana na poziomie nadgromady należącej do podkrólestwa roślin naczyniowych, królestwa roślin.

Korzeń (łac. radix) – część sporofitu, która dostarcza roślinom wodę i substancje odżywcze (sole mineralne), utrzymuje rośliny na podłożu i służy do gromadzenia substancji zapasowych. Występuje niemal u wszystkich roślin naczyniowych, nieobecny jest jedynie u posiadających chwytniki psylotowych i niektórych roślin, u których korzeń zanikł wtórnie (np. u pływaczy i wolffii bezkorzeniowej). Rośliny zakorzenione są zwykle w glebie, u epifitów wykształcają się korzenie powietrzne, u hydrofitów korzenie zanurzone.

Pranagozalążkowe (Progymnospermophyta) - typ (gromada) roślin kopalnych występujących na Ziemi w dewonie. Pokrojem przypominały drzewa iglaste. Są uważane za protoplastów roślin nasiennych.

Charakterystyka

Są to rośliny naczyniowe o najwyższym stopniu przystosowania do życia na lądzie (część z nich adoptowała się w toku ewolucji ponownie do warunków wodnych). Proces zapłodnienia nie wymaga obecności wody, sporofit jest częścią dominującą. Gametofit rozwija się na sporoficie. Roślina składa się z korzenia, łodygi, liści i kwiatu.

Paprocie nasienne (Pteridospermatophyta, Lyginopteridophyta) - klasa (gromada) wymarłych roślin nagonasiennych (obecnie część uczonych kwestionuje wydzielanie nagonasiennych).

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Rozmnażanie

Rośliny nasienne rozmnażają się przede wszystkim za pomocą nasion, które powstają w wyniku procesu płciowego. Nasiona mają charakter przetrwalników, zawierają substancje zapasowe, które wykorzystuje rozwijający się sporofit.

Systematyka

Kladogram przedstawiający powiązania filogenetyczne Systemy hierarchiczne

Według starszej klasyfikacji rośliny nasienne to gromada roślin obejmująca dwie podgromady: okrytonasienne (Angiospermae) i nagonasienne (Gymnospermae). W podziale Jamesa Reveala (2008) takson nie wyróżniany, zaś nagonasienne (Cycadopsida Brongn., Enum. Pl. Mus. Paris: xxxii, 136. 12 Aug 1843) i okrytonasienne (Magnoliopsida Brongn., Enum. Pl. Mus. Paris: xxvi, 95. 12 Aug 1843) w randze klas włączane są do gromady roślin naczyniowych.

Rośliny kopalne, wymarłe, fosylne - rośliny, które nie występują współcześnie, a występowały w minionych epokach geologicznych. O ich istnieniu wiemy dzięki pozostałościom w skałach ich szczątków lub odcisków (skamieniałości).

Widłaki, widłakowe (Lycopodiophyta) – gromada roślin naczyniowych licząca współcześnie około 1100–1200 gatunków. Cechują się przewagą sporofitu nad gametofitem, pokryciem łodyg drobnymi liśćmi (mikrofilami) oraz umieszczeniem zarodni produkujących mejospory na górnej stronie liści lub też w kącie tych liści.

Podział systematyczny roślin nasiennych:

Gromada: paprocie nasienne (Pteridospermatophyta) (rośliny kopalne)

Gromada: pranagozalążkowe (Progymnospermophyta) (rośliny kopalne)

Gromada: nagonasienne (Pinophyta, Coniferophyta)

Gromada: okrytonasienne (Magnoliophyta, Angiospermophyta)

Istnieje także alternatywna klasyfikacja zakładająca istnienie w obrębie roślin nasiennych 5 gromad: Cycadophyta, Ginkgophyta, Gnetophyta, Pinophyta i Magnoliophyta.

Kwiat - organ roślin nasiennych, w którym wykształcają się wyspecjalizowane elementy służące do rozmnażania. Stanowi fragment pędu o ograniczonym wzroście ze skupieniem liści płodnych i płonnych, służących odpowiednio, bezpośrednio i pośrednio do rozmnażania płciowego (generatywnego). Kwiat charakterystyczny dla roślin nasiennych (czyli kwiatowych) jest organem homologicznym do kłosa zarodnionośnego (sporofilostanu) roślin ewolucyjnie starszych.

Monilofity (Monilophyta) – klad obejmujący niemal wszystkie rośliny zarodnikowe określane dawniej mianem paprotników z wyjątkiem wcześniej oddzielonej linii rozwojowej widłaków. Grupa siostrzana dla roślin nasiennych. Obejmuje pochodzące od wspólnego przodka rośliny, których pozycję filogenetyczną i podział na główne linie rozwojowe przedstawia poniższy kladogram:

Przypisy

↑ Philip D. Cantino i in.: Towards a phylogenetic nomenclature of Tracheophyta (ang.). Taxon 56(3): 1-44, 2007. [dostęp 2009-07-10].
The PLANTS Database (ang.). National Plant Data Center, Baton Rouge, LA 70874-4490 USA. [dostęp 2009-07-10].
Kenrick, Paul & Peter R. Crane. 1997. The Origin and Early Diversification of Land Plants: A Cladistic Study. (Washington, D.C.: Smithsonian Institution Press)
Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf. 2006. A classification for extant ferns. Taxon 55(3): 705–731 dostęp online
James A. Doyle 2006: Seed ferns and the origin of angiosperms. The Journal of the Torrey Botanical Society 133 (1): 169–209.
James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme (ang.). plantsystematics.org, 2008. [dostęp 2009-07-10].