National Park Service - Polski Serwis Naukowy

Logo National Park Service

National Park Service (Służba Parków Narodowych) – agencja federalna Stanów Zjednoczonych, której zadaniem jest dbanie o zasoby naturalne i historyczne kraju w taki sposób, by mogły służyć w nienaruszonym stanie także przyszłym pokoleniom. Agencja podlega Departamentowi Spraw Wewnętrznych. Została ustanowiona na mocy aktu prawnego Kongresu Stanów Zjednoczonych podpisanego przez prezydenta Woodrowa Wilsona 25 sierpnia 1916 roku. W roku 2006 budżet National Park Service wynosił 2,256 miliarda dolarów.

Devils Tower (dosł. Wieża Diabła, dakota: Mato Tipila, Wieża Niedźwiedzia) – intruzja wulkaniczna o wysokości 386 metrów licząc od podstawy i 1558 metrów n.p.m., położona niedaleko miejscowości Hulett we wschodniej części stanu Wyoming, nad rzeką Belle Fourche. Indianie nazywali górę zwykle "Górą Niedźwiedzia" lub "Niedźwiedzią Jamą". Obecną nazwę nadał górze płk Richard Dodge, dowódca ekspedycji, która została w roku 1875 wysłana w Góry Czarne z zadaniem zmapowania terenu i sprawdzenia ile prawdy jest w doniesieniach, że w górach tych jest złoto.

Narodowy Cmentarz w Arlington (ang. Arlington National Cemetery) - amerykański cmentarz wojskowy położony w Arlington, w stanie Wirginia na terenie Stanów Zjednoczonych.

Obszar będący w gestii National Park Service podzielony jest na 390 tzw. jednostek (ang. units) o łącznej powierzchni prawie 340 tysięcy km². Agencja zarządza wszystkimi parkami narodowymi, a także licznymi innymi jednostkami, do których należą pomniki narodowe, pola bitew, parki wojskowe, parki historyczne, miejsca historyczne, brzegi jezior, tereny rekreacyjne, rzeki widokowe, szlaki, a także Biały Dom. Dodatkowo, National Park Service zarządza dziewiętnastoma z dwudziestu czterech tras wchodzących w skład Narodowego Systemu Szlaków. Największą jednostką w gestii National Park Service jest Park Narodowy Wrangla-Świętego Eliasza na Alasce o powierzchni ponad 53 tysięcy km², zaś najmniejszą jest muzeum narodowe pamięci Tadeusza Kościuszki w Pensylwanii o powierzchni 81m². W roku 2000, jednostki National Park Service zanotowały łącznie 286 milionów wizyt.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Muzeum narodowe pamięci Tadeusza Kościuszki (ang. Thaddeus Kosciuszko National Memorial) to amerykańskie muzeum poświęcone pamięci bohatera narodowego Polski i Stanów Zjednoczonych Ameryki, Tadeusza Kościuszki. Muzeum znajduje się pod adresem 301 Pine Street w Filadelfii, w domu w którym w drugiej połowie XVIII wieku mieszkał Tadeusz Kościuszko.

Jednostki zarządzane przez National Park Service

Nazewnictwo jednostek zarządzanych przez National Park Service jest dość skomplikowane. Nazwy są nadawane przez Kongres Stanów Zjednoczonych w momencie ich tworzenia lub przez prezydenta Stanów Zjednoczonych, który na mocy ustawy z 1906 roku (tzw. Antiquities Act) ma prawo samodzielnie ustanawiać pomniki narodowe. Niektóre nazwy są opisowe, na przykład „brzeg jeziora” (ang. lakeshore), „brzeg morski” (ang. seashore) lub pole bitwy (ang. battlefield). Niezależnie od nazwy, wszystkie jednostki posiadają jednakowy stan prawny.

Aglomeracja (z łac. agglomeratio – nagromadzenie) – w urbanistyce jest to obszar o intensywnej zabudowie, charakteryzujący się również dużym zagęszczeniem ludności przebywającej na danym terenie okresowo (np. w ciągu dnia) lub stale. Aglomeracje charakteryzują się dużym przepływem osób i towarów oraz znaczną wymianą usług. W brzmieniu bardziej potocznym aglomeracja jest skupiskiem sąsiadujących ze sobą miast i wsi, które stanowią wspólny organizm, poprzez zintegrowanie lub uzupełnianie się rozmaitych form infrastruktury tych miejscowości oraz wzajemne wykorzystywanie potencjałów, którymi te miejscowości dysponują.

Ropa naftowa (olej skalny, czarne złoto) – ciekła kopalina, złożona z mieszaniny naturalnych węglowodorów gazowych, ciekłych i stałych (bituminów), z niewielkimi domieszkami azotu, tlenu, siarki i zanieczyszczeń. Ma podstawowe znaczenie dla gospodarki światowej jako surowiec przemysłu chemicznego, a przede wszystkim jako jeden z najważniejszych surowców energetycznych.

Parki narodowe

Parki narodowe (ang. National Parks) obejmują zazwyczaj duże obszary środowiska naturalnego, często również o znaczeniu historycznym. Zabroniona na ich terenie jest działalność przemysłowa (np. górnictwo), a działalność rekreacyjna i komercyjna są ograniczone. Ze względu na ochronę przyrody zabronione są polowania.

Kalifornia (ang. California) – najludniejszy, najbogatszy oraz trzeci co do wielkości (po Alasce i Teksasie) stan USA. Położony na zachodnim wybrzeżu USA, nad Oceanem Spokojnym. Na północy graniczy ze stanem Oregon, na wschodzie ze stanem Nevada, na południowym wschodzie z Arizoną, a na południu z meksykańskim stanem Baja California. Cztery największe miasta stanu to: Los Angeles, San Francisco, San Diego i San José. W Kalifornii znajduje się aż osiem z pięćdziesięciu największych miast USA. Stan znany jest ze zróżnicowanego środowiska przyrodniczego i klimatu, a także z powodu wielorasowego i wielokulturowego społeczeństwa.

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Przykład: Park Narodowy Yellowstone.

Pomniki narodowe

Pomniki narodowe (ang. National Monuments) w odróżnieniu od innych terenów chronionych ustanawiane są dekretem prezydenta Stanów Zjednoczonych i obejmują tereny i obiekty o znaczeniu historycznym lub naukowym położone na terenach będących własnością lub pod kontrolą rządu federalnego. Niektóre pomniki narodowe są zarządzane nie przez National Park Service, ale przez inne agencje federalne.

Chesapeake and Ohio Canal National Historical Park (Narodowy park historyczny kanału Chesapeake i Ohio) to amerykański narodowy park historyczny obejmujący ochroną pozostałości położonego w Waszyngtonie oraz stanach Maryland i Wirginia Zachodnia XIX-wiecznego kanału wzdłuż rzeki Potomak.

Massachusetts - stan położony w północno-wschodniej części USA na wybrzeżu Oceanu Atlantyckiego. Na północy graniczy ze stanem New Hampshire oraz stanem Vermont, na zachodzie ze stanem Nowy Jork, a na południu z Connecticut i Rhode Island. Rzeźba terenu wyżynno-górska na zachodzie (Appalachy), niziny na wybrzeżu; urozmaicona linia brzegowa.

Przykład: Devils Tower National Monument.

Rezerwaty narodowe

Rezerwaty narodowe (ang. National Preserves) obejmują tereny podobne do parków narodowych, jednak dozwolone jest na ich terenie górnictwo (np. wydobycie ropy naftowej czy gazu ziemnego) oraz polowanie na zwierzęta.

Przykład: Narodowy Rezerwat Mojave.

Narodowe miejsca historyczne

Zazwyczaj narodowe miejsca historyczne (ang. National Historic Sites) obejmują pojedynczy obiekt o znaczeniu historycznym. Większość z nich została ustanowiona przez Kongres Stanów Zjednoczonych, choć niektóre zostały utworzone decyzją Sekretarza do Spraw Wewnętrznych.

Departament Zasobów Wewnętrznych USA lub Departament Spraw Wewnętrznych USA (United States Department of the Interior, w skrócie: DOI) jest resortem rządu Stanów Zjednoczonych Ameryki, odpowiadającym za ochronę przyrody, zarządzanie zasobami naturalnymi kraju, odpowiada również za sprawy rdzennych Amerykanów. Departament Zasobów Wewnętrznych USA został utworzony 3 marca 1849 roku.

Akwen – każdy dowolnie określony fragment powierzchni wodnej. Termin spełniający taką samą funkcję jak teren w odniesieniu do powierzchni lądowej.

Przykład: Narodowe miejsce historyczne: Dom Generała Benjamina Lincolna w Hingham w stanie Massachusetts.

Narodowe parki historyczne

Narodowe parki historyczne (ang. National Historical Parks), zazwyczaj miejsca o znaczeniu historycznym obejmujące ochroną więcej niż pojedynczy obiekt.

George Washington Memorial Parkway to droga typowo amerykańska w stanie Wirginia w Stanach Zjednoczonych. George Washington Memorial Parkway ma długość ponad 40 km i prowadzi wzdłuż zachodniego brzegu rzeki Potomak od autostrady międzystanowej nr 495 na północy do Mount Vernon na południu, gdzie kończy się rondem.

Indiana Dunes National Lakeshore (pol. Narodowy brzeg jeziora: Wydmy Indiany) to obszar chroniony w Indianie, położony 80 km na południowy wschód od Chicago na wydmach jeziora Michigan, wzdłuż jego południowego brzegu, pomiędzy Michigan City na wschodzie i Gary na zachodzie. Zarządzany jest przez National Park Service, agencję która zarządza również parkami narodowymi w Stanach Zjednoczonych. Powstał w 1966 roku jako odpowiedź na nasilającą się industrializację okolic jeziora.

Przykład: Narodowy Park Historyczny Kanału Chesapeake i Ohio.

Miejsca pamięci narodowej

Miejsca pamięci narodowej (ang. National Memorials) upamiętniają miejsca związane z pojedynczą osobą lub wydarzeniem. Ich położenie nie zawsze jest związane z historycznym miejscem lub wydarzeniem, które upamiętniają.

Park Narodowy Wrangla-Świętego Eliasza (ang. Wrangell-St. Elias National Park) - park narodowy położony w południowo-wschodniej części stanu Alaska w Stanach Zjednoczonych. Park został utworzony w 1980, na obszarze o powierzchni 53 321 km². Jest to największy park narodowy w Stanach Zjednoczonych oraz trzeci co do wielkości na świecie. Park Wrangla-Świętego Eliasza, Kluane, Glacier Bay oraz Tatshenshini-Alsek tworzą transgraniczny zespół parków, który w 1979 został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Los Angeles – najludniejsze miasto amerykańskiego stanu Kalifornia, a zarazem drugie pod względem liczby mieszkańców miasto w Stanach Zjednoczonych, za Nowym Jorkiem. Los Angeles zajmuje powierzchnię 1 302 km² i położone jest w regionie Kalifornii Południowej. Miasto stanowi centrum aglomeracji Los Angeles-Long Beach-Santa Ana, którą w 2010 roku zamieszkiwało 12 828 837 osób, czyniąc z tego regionu 2. pod względem populacji obszar metropolitalny Stanów Zjednoczonych i jednocześnie jedną z najludniejszych metropolii świata. Los Angeles jest siedzibą hrabstwa Los Angeles, czyli najbardziej zaludnionego i jednego z najbardziej zróżnicowanych etnicznie hrabstw w Stanach Zjednoczonych. Z kolei obszar samego Los Angeles uznany został za najbardziej zróżnicowane etnicznie amerykańskie miasto. Mieszkańcy Los Angeles często określani są mianem "Angelenos".

Przykład: Miejsce pamięci narodowej Tadeusza Kościuszki w Filadelfii w stanie Pensylwania.

Narodowe pola bitew

Narodowe pola bitew (ang. National Battlefields) upamiętniają miejsca lub budynki o znaczeniu wojskowym. Niekiedy można się również spotkać z przestarzałymi określeniami takimi jak „park narodowego pola bitwy” (ang. National Battlefield Park), „miejsce narodowego pola bitwy” (ang. National Battlefield Site) oraz narodowy park wojskowy (ang. National Military Park).

Wielkie Jeziora - system pięciu jezior pochodzenia tektoniczno-polodowcowego w Ameryce Północnej, na pograniczu Kanady i USA. W skład systemu wchodzą następujące jeziora:

Gaz ziemny zwany również błękitnym paliwem – paliwo kopalne pochodzenia organicznego, gaz zbierający się w skorupie ziemskiej w pokładach wypełniających przestrzenie, niekiedy pod wysokim ciśnieniem. Pokłady gazu ziemnego występują samodzielnie lub towarzyszą złożom ropy naftowej lub węgla kamiennego.

Przykład: Narodowe Pole Bitwy pod Manassas upamiętniające bitwę pod Manassas.

Cmentarze narodowe

W skład systemu zarządzanego przez National Park Service wchodzi również 14 cmentarzy narodowych (ang. National Cemetery), które zazwyczaj nie stanowią odrębnych jednostek, lecz są częścią większych obszarów chronionych.

Mojave (Mohave) - pustynia w Stanach Zjednoczonych, położona w większości we wschodniej części stanu Kalifornia, a także w stanach Utah, Nevada i Arizona, w południowej części Wielkiej Kotliny. Jest piaszczysto-żwirowa. Zajmuje powierzchnię około 35 000 km². Opad roczny wynosi 45-130 mm. Nazwana na cześć Mojave - rdzennego plemienia, które ją zamieszkiwało. Zachodnią granicę stanowią Góry Tehachapi, południowo-zachodnią Góry San Gabriel i Góry San Bernardino, a także Uskok San Andreas i Uskok Garlock. Na północny granicę stanowi Great Basin, a na południu Pustynia Sonora. Północno-wschodnie granice są nieregularne - czasem w tej roli występuje zasięg populacji drzewa Jozuego. Liczba gatunków roślin szacowana jest od 1750 do 2000 . Znajduje się tutaj Rezerwat Narodowy Mojave, Park Narodowy Joshua Tree i Park Narodowy Zion

Szlak Appalachów (pełna nazwa angielska Appalachian National Scenic Trail, w skrócie Appalachian Trail lub po prostu AT) jest pieszym szlakiem turystycznym we wschodniej części Stanów Zjednoczonych, biegnącym wzdłuż amerykańskiej części Appalachów. Dokładna długość szlaku jest trudna do ustalenia, ponieważ jego trasa ulega niekiedy zmianom, ale wynosi ona ponad 2175 mil (3500 km). Szlak rozciąga się od góry Springer Mountain w stanie Georgia na południu do góry Mount Katahdin w stanie Maine na północy. Pomiędzy Georgią (120 km) a Maine (452 km) szlak wiedzie również przez następujące stany (z południa na północ): Karolina Północna (142 km), Tennessee (472 km), Wirginia (885 km), Wirginia Zachodnia (6 km), Maryland (66 km), Pensylwania (369 km), New Jersey (116 km), New York (142 km), Connecticut (84 km), Massachusetts (145 km), Vermont (241 km) i New Hampshire (259 km).

Przykład: Cmentarz Narodowy w Arlington

Narodowe obszary rekreacyjne

National Park Service zarządza również siedemnastoma narodowymi obszarami rekreacyjnymi (ang. National Recreation Area, w skrócie NRA). Dwanaście z nich zwiera rozległe tereny wokół dużych akwenów i ich celem jest promowanie rekreacji wodnej. Pozostałe pięć obszarów rekreacyjnych znajduje się w pobliżu dużych aglomeracji miejskich i ich zadaniem jest ochrona środowiska naturalnego i obiektów historycznych, z jednoczesnym umożliwieniem rekreacji dużej liczbie ludności.

Dom Generała Benjamina Lincolna (ang. General Benjamin Lincoln House) – jest Narodowym Pomnikiem Historycznym USA, znajdującym się na 181 North Street w Hingham w stanie Massachusetts.

II bitwa nad Bull Run (znana również jako II bitwa pod Manassas) rozegrała się w dniach 28-30 sierpnia 1862 roku podczas amerykańskiej wojny secesyjnej, w pobliżu miejscowości Manassas w północnej Wirginii. Była to decydująca bitwa kampanii w północnej Wirginii i zakończyła się zwycięstwem Konfederacji.

Przykład: Narodowy Obszar Rekreacyjny w Górach Santa Monica w pobliżu Los Angeles w Kalifornii.

Narodowe brzegi morskie

National Park Service zarządza również dziesięcioma narodowymi brzegami morskimi (ang. National Seashore), położonymi u wybrzeży Oceanu Atlantyckiego, Oceanu Spokojnego oraz Zatoki Meksykańskiej. Zazwyczaj na ich terenie dozwolone jest myślistwo.

Alaska – stan USA w północno-zachodniej części Ameryki Północnej, nie posiadający bezpośredniego połączenia lądowego z główną częścią Stanów Zjednoczonych. Graniczy od wschodu z Kanadą, a od zachodu przez Cieśninę Beringa z Rosją. Dominują góry i wyżyny; szczyt Mount McKinley (6194 m n.p.m.) jest najwyższym punktem Ameryki Północnej; liczne stożki wulkaniczne. Do terytorium należą też Aleuty. Ma największą powierzchnię i najmniejszą gęstość zaludnienia wśród stanów USA.

Kongres Stanów Zjednoczonych (ang. United States Congress) – dwuizbowy parlament, najwyższy organ przedstawicielski i zasadniczy organ władzy ustawodawczej w Stanach Zjednoczonych.

Przykład: Narodowy Brzeg Morski Wyspy Assateague.

Narodowe brzegi jezior

Wszystkie narodowe brzegi jezior (ang. National Lakeshore) położone są u brzegów Wielkich Jezior Północnoamerykańskich.

Przykład: Narodowy Brzeg Jeziora: Wydmy Indiany.

Rzeki narodowe

Rzeki narodowe (ang. National River) zostały po raz pierwszy ustanowione w 1964 i w 1968 roku.

Przykład: Rzeka Narodowa Buffalo.

Drogi narodowe

Drogi narodowe (ang. National Parkway) obejmują drogi przebiegające przez szczególnie malownicze obszary oraz tereny przyległe.

Zatoka Meksykańska (ang. Gulf of Mexico, hiszp. Golfo de México) – zatoka w zachodniej części Oceanu Atlantyckiego u wybrzeży Ameryki Północnej. Leży między półwyspami Jukatan i Floryda, od otwartego oceanu i Morza Karaibskiego ogradza ją wyspa Kuba. Z akwenem Morza Karaibskiego połączone jest przez Cieśninę Jukatańską, a z otwartym oceanem – Cieśniną Florydzką. Kraje leżące nad zatoką to Kuba, Meksyk i Stany Zjednoczone.

Thomas Woodrow Wilson (ur. 28 grudnia 1856 w Staunton, Wirginia, zm. 3 lutego 1924 w Waszyngtonie, Dystrykt Kolumbii) – dwudziesty ósmy prezydent USA (1913-1921).

Przykład: George Washington Memorial Parkway.

Narodowe szlaki

Narodowe szlaki (ang. National Trail) tworzą Narodowy System Szlaków i obejmują tereny chronione wzdłuż długodystansowych szlaków pieszych.

Przykład: Szlak Appalachów.

Bibliografia

(en) NPS Overview National Park Service

(en) The National Parks: Index 2005-2007 National Park Service

(en) Designation of National Park System Units National Park Service

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona National Park Service