Naturalizacja (fr. naturalisation) – nadanie cudzoziemcowi obywatelstwa państwa, na terytorium którego się osiedlił. Naturalizacja najczęściej dotyczy imigrantów przybywających z przyczyn ekonomicznych, ale także uchodźców uciekających ze swojego kraju w obawie przed prześladowaniem oraz współmałżonków. Naturalizacja jest dobrowolna, a proces naturalizacyjny wszczynany na wniosek osoby zainteresowanej uzyskaniem obywatelstwa.

Naturalizacja następuje na podstawie zgody uprawnionego organu państwa, po spełnieniu określonych warunków (np. zamieszkiwania przez określony czas na terytorium państwa).

Naturalizacja w prawie polskim

 Osobny artykuł: Obywatelstwo polskie.

Uzyskanie polskiego obywatelstwa w drodze naturalizacji reguluje Ustawa z 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim. Ustawa rozróżnia nadanie polskiego obywatelstwa stosowane wobec osób posiadających inne obywatelstwo oraz uznanie za polskiego obywatela, dotyczące bezpaństwowców oraz osób o nieustalonym obywatelstwie.

Nadanie polskiego obywatelstwa

Obywatelstwo polskie nadaje prezydent na wniosek cudzoziemca. Obywatelstwo może on uzyskać, jeżeli legalnie zamieszkiwał na terytorium Polski co najmniej 5 lat – na podstawie zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich lub zezwolenia na pobyt.

Art. 8 ust. 2 ustawy przewiduje wyjątek od warunku 5-letniego okresu legalnego zamieszkiwania w Polsce, stanowiąc, iż w przypadkach szczególnie uzasadnionych (których ustawa nie precyzuje) można cudzoziemcowi nadać obywatelstwo, chociażby nie spełniał powyższych warunków. Odnosi się to zarówno do cudzoziemca zamieszkującego w Polsce krócej niż 5 lat na podstawie wyżej wskazanych zezwoleń, jak i do cudzoziemca mieszkającego za granicą. Każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie. W tym też trybie najczęściej nabywają obywatelstwo polskie osoby, które już wcześniej je posiadały i w różnych okolicznościach je utraciły.

O nadaniu obywatelstwa polskiego orzeka Prezydent RP. Wnioski o nadanie obywatelstwa polskiego osoby zamieszkałe w Polsce wnoszą za pośrednictwem wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby zainteresowanej, a zamieszkałe za granicą – za pośrednictwem właściwego konsula RP. Wnioski wraz ze stanowiskiem organu przekazywane są do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, a następnie wraz ze stanowiskiem ministra MSWiA – do Kancelarii Prezydenta RP. Postanowienie Prezydenta jest ostateczne.

Nadanie polskiego obywatelstwa może zostać uzależnione od złożenia dowodu utraty lub zwolnienia z obywatelstwa obcego (art. 8. ust. 3 ustawy). Takie uregulowanie ma na celu unikanie sytuacji wielorakiego obywatelstwa.

Zgodnie z polską ustawą nadanie obywatelstwa polskiego obojgu rodzicom rozciąga się na dzieci pozostające pod ich władzą rodzicielską. W przypadku ukończenia przez dziecko 16 roku życia, następuje to za jego zgodą.Nadanie obywatelstwa tylko jednemu z rodziców (art.8 ust.5) rozciąga się na dzieci, jeżeli pozostają wyłącznie pod jego władzą rodzicielską, albo drugie z rodziców jest obywatelem polskim, lub drugie z rodziców wyraziło zgodę przed właściwym organem na nabycie przez dziecko obywatelstwa polskiego.

Uznanie za obywatela polskiego

W tym trybie obywatelstwo mogą nabyć bezpaństwowcy lub osoby o nieustalonym (nieokreślonym)obywatelstwie. Decyzję o uznaniu za obywatela polskiego wydaje właściwy miejscowo wojewoda. Uznanie następuje na wniosek osoby zainteresowanej, która musi zamieszkiwać w Polsce co najmniej 5 lat, na podstawie zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich (art. 9 ustawy).

Uproszczony sposób nabycia obywatelstwa w przypadku związku małżeńskiego

Cudzoziemiec, który zawarł związek małżeński z obywatelem polskim, może nabyć obywatelstwo polskie w trybie uproszczonym (art. 10 ustawy). Konieczny warunek to co najmniej 3 lata pozostawania w związku małżeńskim z obywatelem polskim. Co nie oznacza, że w dniu zawarcia małżeństwa jedno z małżonków musi mieć obywatelstwo polskie. Może on w terminie 3 lat i 6 miesięcy od dnia zawarcia związku małżeńskiego z osobą posiadającą obywatelstwo polskie albo 6 miesięcy od dnia uzyskania przez cudzoziemca zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich lub nabycia pozwolenia na pobyt stały, złożyć odpowiednie oświadczenie przed wojewodą, który na tej podstawie wyda decyzję o nabyciu obywatelstwa. Wg dzisiejszego stanu prawnego koszt opłaty skarbowej wynosi 219 zł..