Naturalne planowanie rodziny - Polski Serwis Naukowy

Naturalne planowanie rodziny (NPR) – metoda przewidywania okresów płodnych na podstawie znajomości fizjologicznych objawów towarzyszących różnym fazom cyklu miesięcznego. Wiedzę o czasie występowania okresów płodnych można wykorzystać w dwojaki sposób:

w rodzinach mających problemy z uzyskaniem potomstwa, podejmując współżycie płciowe w okresie płodnym można zwiększyć prawdopodobieństwo zajścia w ciążę,

w rodzinach posiadających potomstwo już w ilości wystarczającej, nie podejmując współżycia w tym czasie, można zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia kolejnej ciąży do 25% (według Światowej Organizacji Zdrowia).

Sposobowi drugiemu, jako metodzie antykoncepcji, dały "zielone światło" ustalenia II Soboru watykańskiego (1962-1968) wkrótce potem rozwinięte w encyklice papieża Pawła VI Humanae vitae.

Metoda Billingsów (znana także jako ocena śluzu szyjkowego) - metoda naturalnego planowania rodziny, bazująca na obserwacji śluzu szyjki macicy. Jej następcą jest model Creightona.
Menstruacja (miesiączka, ang. period, łac. menses); krwawienie miesięczne – fizjologiczne zjawisko polegające na cyklicznym złuszczaniu się nabłonka macicy (endometrium) pod wpływem charakterystycznych zmian stężenia hormonów płciowych (estrogenów i progesteronu), wynikających z układów wzajemnych sprzężeń zwrotnych między gonadami, przednim płatem przysadki mózgowej i podwzgórzem.

Podział metod NPR

owulacyjna (tylko metoda Billingsa)

objawowo-termiczne, wielowskaźnikowe

termiczna

Czasami do NPR zalicza się także metodę laktacyjną niepłodności poporodowej (LAM), jednak WHO uznaje ją za osobną metodę.

Metoda owulacji (Billingsów)

Śluz szyjkowy

Osobny artykuł: Metoda Billingsów.

Metoda Billingsów (ocena śluzu szyjkowego) – metoda naturalnego planowania rodziny, często nieuznawana za metodę antykoncepcji, gdyż wymaga wstrzymania się od pożycia w fazie płodnej. Polega na rozpoznaniu początku i końca fazy płodności za pomocą konsystencji i wyglądu śluzu estrogennego (okołoowulacyjnego) i śluzu gestagennego (poowulacyjnego). W czasie poprzedzającym owulację i w jej trakcie śluz jest lepki i rozciągliwy – nazywamy go estrogennym. Bezpośrednio po owulacji śluz jest suchy i gęsty – nazywamy go gestagennym. Abstynencja seksualna w okresie występowania śluzu estrogennego zmniejsza ryzyko ciąży do kilku punktów wskaźnika Pearla.

Odbyt (łac. anus) – w anatomii końcowy otwór przewodu pokarmowego. Odbyt zamykany jest przez wieniec silnych mięśni tworzących zwieracz odbytu. Podstawową funkcją odbytu jest wydalanie kału w procesie defekacji.
Wydawnictwo Lekarskie PZWL - polskie wydawnictwo istniejące od 1945 roku wydające literaturę fachową dla pracowników opieki zdrowotnej, podręczniki szkolne i akademickie, a także publikacje popularnonaukowe. Do 1993 roku państwowe wydawnictwo istniało pod nazwą Państwowe Zakłady Wydawnictw Lekarskich (PZWL). W 1998 nastąpiła prywatyzacja. Aktualnie stanowi część grupy wydawniczej PWN.

Metody objawowo-termiczne

Osobny artykuł: Metody objawowo-termiczne.

W zakresie metod objawowo-termicznych wyróżnia się:

metoda Rötzera,

Kippleyów,

angielską,

Kramarek (opracowanie polskie).

Metoda termiczna

Osobny artykuł: Metoda termiczna.

Metoda ta polega na dokonywaniu codziennych pomiarów temperatury ciała kobiety (pomiar podstawowej temperatury ciała – PTC), rano przez ok. 5 minut przed wstaniem z łóżka o tej samej porze, tym samym termometrem (najlepiej termometrem owulacyjnym), w pochwie, odbycie lub jamie ustnej i zapisywaniu otrzymywanych wyników nanosząc je na wykres.

Fizjologia (gr. φυσιολογία, od φύσις - natura + λόγος - nauka) – nauka o czynnościach życiowych organizmów. Bada ona prawa rządzące pracą narządów, komórek, tkanek
Światowa Organizacja Zdrowia, WHO (ang. World Health Organization) – jedna z organizacji działających w ramach ONZ, zajmująca się ochroną zdrowia. Jej siedzibą jest Genewa.

Metoda laktacyjna niepłodności poporodowej

Osobny artykuł: Metoda LAM.

Metoda stosowana wyłącznie w okresie poporodowym o skuteczności 98%-99%. W czasie karmienia piersią dziecko ssąc powoduje pobudzenie wydzielania oksytocyny i prolaktyny. Prolaktyna powoduje wydzielanie mleka oraz hamuje owulację. Aby osiągnąć podaną efektywność muszą być spełnione następujące warunki:

Antykoncepcja (anti conceptio - przeciw poczęciu) - wszelkie działania zapobiegające zapłodnieniu. Obecnie tą nazwą często niepoprawnie określa się także środki przeciwdziałające trwałemu zagnieżdżeniu się zarodka wewnątrz macicy, czyli faktycznie środki wczesnoporonne, które powodują jego obumarcie.
Termiczna metoda określania płodności polega na dokonywaniu codziennych pomiarów temperatury ciała kobiety (pomiar ‎podstawowej temperatury ciała - PTC) i zapisywaniu otrzymywanych wyników. Powstaje w ten sposób wykres, który charakteryzuje się tym, że w pierwszych dniach po miesiączce temperatura ciała jest niska, następnie następuje gwałtowny wzrost temperatury i faza utrzymywania się temperatury (przynajmniej przez trzy dni) na podwyższonym poziomie, gdzie 6 dni wstecz i 3 dni po dniu wzrostu temperatury przyjmuje się jako dni płodne, pozostałe to dni niepłodne kobiety.

dziecko nie ma więcej niż 6 miesięcy

nie wystąpiła jeszcze miesiączka

dziecko jest karmione wyłącznie piersią czyli:

karmienie "na żądanie",

nie rzadziej niż co 4 godziny w ciągu dnia i co 6 godzin w ciągu nocy bez dokarmiania dziecka

Wprawdzie po porodzie występuje okresowa bezpłodność, dłużej utrzymująca się przy intensywnym karmieniu piersią, jednak długość tego okresu jest nieprzewidywalna, a nowy cykl zaczyna się zwykle owulacją, nie zaś krwawieniem miesiączkowym.

Jama ustna (łac. cavum oris) - początkowy odcinek przewodu pokarmowego i oddechowego. Na jamę ustną składa się przedsionek jamy ustnej i jama ustna właściwa, które oddzielone od siebie są łukami zębowymi żuchwy i szczęki. Przedsionek jamy ustnej ograniczony jest od przodu częścią śluzową wargi górnej i dolnej, od tyłu łukami zębowymi oraz wyrostkami zębodołowymi pokrytymi dziąsłami, od góry i od dołu zachyłkami błony śluzowej, od której odchodzi wędzidełko górne i dolne. Jama ustna właściwa ograniczona jest od przodu i bocznie łukami zębowymi oraz wyrostkami zębodołowymi pokrytymi dziąsłami, od góry przez podniebienie (w początkowym odcinku podniebienie twarde - kostne, w tylnym odcinku przez podniebienie miękkie), od tyłu przez wały: podniebienno-językowe i podniebienno-gardłowe (łac. plica palatoglossus et plica palatopharungeus), od dołu zaś przez przeponę jamy ustnej (łac. diaphragma cavum oris), na której spoczywa język (grec.) glossus (łac.) lingua).
Metoda LAM (ang. lactational amenorrhea method (LAM) – metoda laktacyjnego braku miesiączki) – metoda regulacji poczęć, oparta na naturalnej, czasowej poporodowej bezpłodności, która występuje, gdy kobieta nie miesiączkuje i karmi wyłącznie piersią. Jeśli nie jest połączona ze stosowaniem środków chemicznych i mechanicznych, metoda ta może być uznana za jedną z metod naturalnego planowania rodziny (NPR). W celu skutecznego zapobiegania ciąży w razie powrotu miesiączek, zmniejszenia częstości lub długości trwania karmienia piersią, po wprowadzeniu karmienia butelką, a także po upływie 6 miesięcy od porodu, należy zastosować inną metodę antykoncepcji.

Zalety i wady

Oprócz powszechnych zalet i wad, każda z metod NPR ma je charakterystyczne dla siebie.

Zalety

W swojej publikacji z 1988 roku WHO wymienia następujące zalety:

stosowane dla zwiększenia i zmniejszenia szansy na zapłodnienie;

brak fizycznych efektów ubocznych;

wzrost samoświadomość i wiedzy o funkcjonowaniu ludzkiej płodności;

zwiększenie zaufanie do siebie samego przez osobę stosującą NPR;

zaangażowanie męża, współpraca, komunikacja i dzielenie odpowiedzialności małżeńskiej; dla niektórych kobiet może być to wadą

niezależność od innych procedur medycznych;

nie wymaga medycznie wykwalifikowanego personelu;

Wady

okres nauki wymaganej do stosowania NPR trwa do 6 miesięcy;

NPR musi być nauczane przez kwalifikowanych pracowników;

niezbędność zgody i współpracy małżonków;

brak zabezpieczenia przed chorobami wenerycznymi;

możliwość błędnego określenia płodności na podstawie objawów fizjologicznych (zwłaszcza konsystencji śluzu);

część kobiet w ogóle nie ma regularnych cykli miesiączkowych;

możliwość zaburzenia objawów płodności na skutek takich czynników jak np. stres, choroba, zmiana klimatu, przemęczenie, spożycie alkoholu, sen o nietypowej długości itp. co utrudnia ustalenie przebiegu cyklu i wydłuża okres wstrzemięźliwości, a w przypadku stresującego trybu życia, wykonywania pracy zmianowej, zaburzeń senności oraz w przypadku kobiet posiadających z natury nieregularne długości cyklu przeważnie metody NPR nie pozwalają na ustalenie pewnych, niepłodnych dni cyklu;

trudność w zaakceptowaniu stylu życia zgodnego z NPR, głównie abstynencji seksualnej koniecznej, w zależności od metody, przez 8-18 dni cyklu (według 27% mężczyzn i 8% kobiet jest to najważniejsza trudność podczas stosowaniu NPR);

trudności w akceptacji i stosowaniu NPR dotyczące wiedzy (np. niewiedza, poczucie przymusu używania antykoncepcji, przekonanie o nienowoczesności, nienaukowości, nieefektywności i skomplikowaniu NPR);

trudności w akceptacji i stosowaniu NPR dotyczące sfery psychoemocjonalnej (np. trudności w akceptacji roli płciowej czy w budowaniu pozytywnej tożsamości płciowej, odcięcie się od sfery seksualnej, przeszkody w wyrażaniu uczuć seksualnych);

trudności w akceptacji i stosowaniu NPR dotyczące sfery motywacyjno—dążeniowej (np. brak wsparcia czy religijności, pesymistyczne, lękowe lub obronne nastawienie do życia);

stosujący muszą codziennie przeprowadzać obserwacje i zapisywać objawy związane ze zmianami śluzu, szyjki, temperatury;

utrudnieniem może być również sytuacja życiowa (np. nałogi, praca, choroba, konflikty małżeńskie, sprzeciw współmałżonka, prymitywizm intelektualno—uczuciowy);

może ograniczać satysfakcję z życia seksualnego ponieważ wyklucza współżycie w okresie największego pobudzenia seksualnego kobiet następującego w czasie dni płodnych oraz ogranicza spontaniczność życia seksualnego.

Temperatura – jedna z podstawowych ) w termodynamice, będąca miarą stopnia nagrzania ciał. Temperaturę można ściśle zdefiniować tylko dla stanów równowagi termodynamicznej, bowiem z termodynamicznego punktu widzenia jest ona wielkością reprezentującą wspólną własność dwóch układów pozostających w równowadze ze sobą. Temperatura jest związana ze średnią energią kinetyczną ruchu i drgań wszystkich cząsteczek tworzących dany układ i jest miarą tej energii.
Ciąża, brzemienność – u samic ssaków łożyskowych oraz torbaczy okres od zapłodnienia do porodu oraz całokształt zmian zachodzących w tym okresie w organizmie zapłodnionej samicy.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)