Naum Eitingon - Polski Serwis Naukowy

Naum Isaakowicz Eitingon (ros.: Наум Исаакович Эйтингон, Эйдингтон, Эттингтон, hebr.: נחום אייטינגון), znany także jako Leonid Aleksandrowicz Eitingon (ros.: Леонид Александрович Эйтингон) (ur. 6 grudnia 1899 w m. Szkłów, gubernia Mohylew, zm. 3 maja 1981 w Moskwie) – oficer radzieckiego wywiadu i innych służb specjalnych, generał major NKWD.

Lew Dawidowicz Trocki, wł. Lew Dawidowicz Bronstein (ur. 7 listopada 1879 w Janówce, zm. 21 sierpnia 1940 w Meksyku) – rewolucjonista rosyjski, jeden z twórców i przywódców RFSRR i ZSRR. Przewodniczący Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego[1] w Piotrogrodzie w czasie rewolucji październikowej, członek Biura Politycznego RKP(b) i WKP(b), komisarz ludowy spraw zagranicznych RFSRR, następnie komisarz ludowy wojny i marynarki wojennej w rządzie RFSRR i ZSRR (do 1925). Polityczny oponent Józefa Stalina, na jego rozkaz zamordowany.

Baszkiria (Republika Baszkirii, ros. Республика Башкортостан, Riespublika Baszkortostan, baszk. Башҡортостан Республикаһы, Bašǩortostan Respublikaḥy) – autonomiczna republika, wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej.

Urodził się w rodzinie żydowskiego urzędnika fabryki papieru.

Pomiędzy majem a październikiem 1917 wstąpił do partii lewicowych eserów; od października 1919 był członkiem Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików).

Ukończył 7 klas szkoły handlowej w Mohylewie. W 1918 wstąpił do Armii Czerwonej.

W okresie "komunizmu wojennego" aktywnie działał w procesie rekwizycji i "walki z kułactwem". W kwietniu 1919 został wysłany do Moskwy na szkolenie we Wszechrosyjskiej Radzie Spółdzielczości Robotniczej. Po powrocie od września 1919 roku pozostaje na Białorusi, brał udział w obronie Homela w oddziałach komunistów.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза - КПСС) - ostatnia nazwa założonej w 1898 r. partii komunistycznej, rządzącej w Rosji i ZSRR od 1917 do 1991 roku (1898-1912 SDPRR, Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji; 1912-1918 SDPRR(b), Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); 1918-1925 RPK(b), Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); 1925-1952 WKP(b), Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików)). Centralną instancją partii był Komitet Centralny (KC), największą zaś realną władzę posiadało jego Biuro Polityczne. Generalny sekretarz KC był przywódcą całej partii. W okresie istnienia ZSRR partia miała też swoje republikańskie platformy w każdej z republik radzieckich z wyjątkiem (do 1990 r.) Rosji. Kontrolowała też większość innych partii komunistycznych na świecie, zarówno formalnie poprzez organizacje międzynarodowe (np. Komintern, Kominform), jak i nieformalnie w wyniku faktycznego zwierzchnictwa ZSRR nad częścią z państw oraz sponsorowanie i utrzymywanie kontaktów w pozostałych przez Wydział Zagraniczny i radziecki wywiad.

Następnie pracował w Homlu jako instruktor związków zawodowych.

Służba w wywiadzie i innych instytucjach

Od maja 1920 był zatrudniony w organach bezpieczeństwa. Pierwsze stanowisko – komisarz rejonu umocnionego Homel, następnie komisarz spraw wojskowych, członek Zarządu, zastępca Przewodniczącego homelskiego CzeKa. Uczestniczył w akcji rozpracowania i ujawnienia zdrady E. O. Opperputa, likwidacji organizacji sawinkowców i walce przeciwko oddziałom gen. Stanisława Bułak-Bałachowicza.

Język hebrajski (hebr. עִבְרִית, trb. iwrit) – język z grupy kananejskiej języków semickich, należący do afroazjatyckiej rodziny językowej, zapisywany alfabetem hebrajskim.

Boris Wiktorowicz Sawinkow, ros. Борис Викторович Савинков (ur. 1879, zm. 1925) – rosyjski pisarz, polityk, w pewnym etapie swego życia znany terrorysta.

W październiku 1921 roku w bitwie pod Dawydowką został ciężko ranny w lewą nogę, przebywał w szpitalu przez 4 miesiące.

Od marca 1922 był członkiem Zarządu GPU Baszkirii. Od maja 1923 był członkiem centralnego aparatu OGPU, najpierw jako komisarz, a następnie zastępca szefa wydziału Oddziału Wschodniego, jednocześnie studiując na Wydziale Studiów Orientalnych Wojskowej Akademii RKKA.

Od października 1925 – w Oddziale Zagranicznym OGPU, zajmowane stanowiska:

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

NKWD – Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR (ros. НКВД – Народный комиссариат внутренних дел – [Narodnyj Komissariat Wnutriennich Dieł] posłuchaj ?/i) – centralny organ państwowy (ministerstwo) wchodzący w skład Rady Komisarzy Ludowych – rządu ZSRR, istniejący pod tą nazwą w latach 1917-1946. Zakres jego działalności zmieniał się na przestrzeni lat, początkowo NKWD zajmował się sprawami administracyjno-porządkowymi. Od 1934 r. rola komisariatu wzrosła po reorganizacji polegającej na wcieleniu do jego struktur OGPU i mianowania jego szefa Gienricha Jagody ludowym komisarzem spraw wewnętrznych (szefem NKWD), co było jednym z elementów przygotowań Stalina do Wielkiej Czystki lat 1936-1939. NKWD skupił więc cały aparat represji policyjnych ZSRR – od milicji kryminalnej poprzez wywiad (INO) i kontrwywiad, wojska ochrony pogranicza, administracyjne sądownictwo doraźne (trójki NKWD) po system obozów koncentracyjnych i pracy przymusowej Gułagu. Komisariat nadzorował również lokalne instytucje rządowe, następnie w 1946 r. przemianowany został na Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ZSRR. Na terenie całego kraju NKWD działał zarówno bezpośrednio, jak i przez komisariaty spraw wewnętrznych poszczególnych republik, będące jego filiami.

rezydent OGPU w Szanghaju (1925 – 1926)

rezydent OGPU w Pekinie (1926 – 1927) pod przykryciem konsula ZSRR

rezydent OGPU w Szanghaju (1927 – 1929), pod przykryciem konsula ZSRR; wiosną 1929 roku siatka wywiadowca, którą kierował została częściowo rozbita przez kontrwywiad chiński

rezydent OGPU w Stambule (1929 – 1930), oficjalnie attache konsulatu ZSRR; od grudnia 1929 podlegała mu także siatka agenturalna w Grecji; w tym okresie występuje pod nazwiskiem Leonid Naumow

zastępca kierownika specjalnej grupy Przewodniczącego OGPU (1930 – 1931)

szef 8 Wydziału Oddziału Zagranicznego OGPU (1931)

delegowany do Francji, następnie do Belgii (1931 – 1933)

szef 1 Wydziału Oddziału Zagranicznego OGPU (marzec – druga połowa 1933)

delegowany do USA (1933 – 1936), pracował tam z nielegałami

zastępca rezydenta NKWD w Hiszpanii (Orłowa) (1936 – 1938), w tym okresie występuje pod nazwiskiem Leonid Aleksandrowicz Kotow, Grozowski, Leonow, Naumow, Towarzysz Pablo

rezydent NKWD w Hiszpanii (1938 – 1939), po klęsce rządu republikańskiego w wojnie domowej organizował ewakuację radzieckich specjalistów i ochotników, z terytorium Francji kierował hiszpańską siecią agenturalną NKWD

Od 1939 do maja 1941 bierze udział w operacji "Kaczka" (Zabójstwo Trockiego), najpierw w Paryżu, a od października 1939 – w Nowym Jorku, w końcowej fazie operacji zaś w Meksyku. Po zabiciu Trockiego (20 sierpnia 1940) uciekł na Kubę i na początku 1941 przez Nowy Jork i Chiny wrócił do ZSRR, do Moskwy przyjechał w maju 1941

OGPU (Objedinionnoje Gosudarstwiennoje Politiczeskoje Uprawlenije) (ros. ОГПУ - Объединённое государственное политическое управление при СНК СССР) - Zjednoczony Państwowy Zarząd Polityczny - policja polityczna, zajmująca się również wywiadem i kontrwywiadem, działająca w ZSRR w latach 1922 - 1934.

Czeka, CzK, WCzK (ros.: ЧК, ВЧК) - akronim nazwy radzieckiego organu czuwającego nad bezpieczeństwem państwa, odpowiedzialnego za represje w Rosji Sowieckiej w latach 1917 - 1922.

zastępca kierownika Specjalnej Grupy Ludowego Komisarza Spraw Wewnętrznych (terror i dywersja na tyłach przeciwnika) (5 lipca – 1 września 1941)

zastępca szefa 1 Zarządu NKWD (wywiad) (11 sierpnia – 1 września 1941)

delegowany do Turcji (1941 – sierpień 1942), zorganizował nieudany zamach na niemieckiego ambasadora w Turcji, von Papena

zastępca Naczelnika 4 Zarządu NKWD ZSRR (terror i dywersja na tyłach przeciwnika) (20 sierpień 1942 – maj 1943)

zastępca Naczelnika 4 Zarządu NKGB – MGB (terror i dywersja na tyłach przeciwnika) (maj 1943 – październik 1946)

zastępca Dyrektora Wydziału "S" z NKWD ZSRR (koordynacja działań wywiadowczych związanych z problematyką atomową) (27 września 1945 – styczeń 1946)

zastępca Dyrektora Wydziału "S" (jak wyżej) NKGB – MGB (10 stycznia 1946 – 30 maja 1947)

zastępca szefa "DR" MGB (dywersyjno-wywiadowczy) (15 lutego 1947 – 9 września 1950)

zastępca szefa Biura Numer 1 MGB (operacje specjalne za granicą) (1950 – październik 1951)

19 października 1951 aresztowany w ramach "sprawy Abakumowa". 19 marca 1953 zwolniony z braku dowodów, zrehabilitowany, na osobiste polecenie Berii otrzymał jako odszkodowanie 35.000 rubli. Przywrócony do służby.

zastępca szefa 9 Oddziału Ministerstwa Spraw Wewnętrznych ZSRR (terror i dywersja za granicą) (31 maja – 20 lipca 1953)

20 lipca 1953 został odwołany z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, 21 sierpnia 1953 ponownie aresztowany w "sprawie Berii". 6 marca 1957 został skazany przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego na 12 lat więzienia, odbywał karę w więzieniu Włodzimierz. Zwolniony w marcu 1964 roku, od 1965 pracował jako redaktor w periodyku "Stosunki międzynarodowe" ("Международные отношения").

Zmarł na wrzody żołądka w Centralnym Szpitalu Klinicznym w Moskwie. W 1992 został pośmiertnie zrehabilitowany.

Awanse

kapitan Bezpieczeństwa Państwowego (20 grudnia 1936)

major Bezpieczeństwa Państwowego (28 kwietnia 1941)

starszy major Bezpieczeństwa Państwowego (13 sierpień 1941)

komisarz Bezpieczeństwa Państwowego (14 lutego 1943)

generał major Bezpieczeństwa Państwowego (9 lipca 1945 r.)

Ordery i odznaczenia

Order Lenina (dwukrotnie – 16 czerwca 1941 i 12 maja 1945)

Order Czerwonego Sztandaru (dwukrotnie – 13 listopada 1937 i 3 listopada 1944)

Order Suworowa II klasy (5 listopada 1944 r.)

Medal Aleksandra Newskiego.

Źródła

Normam Polmar, Thomas B. Allen: "Księga Szpiegów", Wydawnictwo Magnum Warszawa 2000

Christopher Andrew, Wasylij Mitrochin: "Archiwum Mitrochina", Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA Warszawa 2001

Paweł Sudpołatow: "Wspomnienia niewygodnego świadka (kulisy wywiadu i kontrwywiadu)", Dom wydawniczy Bellona 1999

А.И.Колпакиди, Д.П.Прохоров: "Внешняя разведка России"