Nazalizacja - Polski Serwis Naukowy

Nazalizacja - termin określający w najszerszym znaczeniu unosowienie, czyli przyjęcie przez głoskę cech nosowości, na przykład w otoczeniu innych głosek nosowych (zob. asymilacja fonetyczna).

W węższym znaczeniu jest to tzw. przesłonięcie (irl. uru) – regularna wymiana spółgłosek na początku wyrazu, charakterystyczna zwłaszcza dla języków celtyckich, zachodząca w określonych warunkach syntaktycznych i morfologicznych. W językach irlandzkim i szkockim wprowadzenia jej wymagają na przykład niektóre stojące przed rzeczownikiem przyimki, liczebniki oraz rodzajnik określony.

Morfologia (gr. morphē = kształt, logos = nauka) – „nauka o formach”; „morfologiczny” – związany z „morfologią”; dotyczący postaci i budowy.

Liczebnik - część mowy określająca liczbę, ilość, liczebność, wielokrotność lub kolejność. Niektóre liczebniki (np. główne, porządkowe) odmieniają się (przez przypadki i rodzaje).

W języku irlandzkim zachodzi ona według następującego paradygmatu:

spółgłoski: p, p', f, f', t, t', k, k' przyjmują dźwięczność,

spółgłoski: b, b', d, d', g, g' przechodzą w odpowiadające im pod względem miejsca artykulacji sonanty nosowe: m, m', n, ń, ŋ, ŋ',

jeżeli kontekst wymaga nazalizacji, a wyraz zaczyna się od samogłoski, to na jego początku dodawane jest w wymowie i piśmie [n],

w przypadku, gdy wyraz zaczyna się od innej spółgłoski, nazalizacja nie zachodzi

W ortografii nazalizację oznacza się w językach celtyckich najczęściej poprzez postawienie przed danym wyrazem litery odpowiadającej nowemu dźwiękowi, na przykład:

Języki celtyckie - grupa językowa w obrębie języków indoeuropejskich. Wiele języków z tej grupy wymarło. Współcześnie grupa ta jest reprezentowana przez języki: iryjski (irlandzki), szkocki (gaelicki), walijski i bretoński. Również te języki zagrożone są wymarciem, dlatego też prowadzone są działania na rzecz ich zachowania. Posługuje się nimi około 1,3 mln mówiących.

Rzeczownik – samodzielna składniowo i semantycznie odmienna część mowy nazywająca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, rośliny, zwierzęta, zjawiska, pojęcia abstrakcyjne. Rzeczownik w języku polskim prymarnie pełni funkcję podmiotu w zdaniu, sekundarnie dopełnienia, okolicznika, przydawki lub orzecznika. Może odmieniać się przez liczby i przypadki, występuje w rodzajach. Odmianę rzeczowników przez przypadki określa się mianem deklinacji. Istnieje także grupa rzeczownikow całkowicie nieodmiennych (np. atelier, kiwi, bikini, taxi, kakadu, kamikadze itp.). Rzeczownik tworzy związki składniowe i semantyczne z rzeczownikami (zaimkami rzeczownymi), przymiotnikami (zaimkami przymiotnymi), liczebnikami (zaimkami liczebnymi) i czasownikami lub (rzadko) przysłówkami (zaimkami przysłówkowymi).

irl. ceann → gceann (głowa)

Wyjaśnia to alternatywną nazwę nazalizacji - przesłonięcie, postać wyrazu w grafii zostaje bowiem dość radykalnie zmieniona.

Uwaga: Nazalizację oznacza się zawsze małą literą, nawet jeśli rzeczownik, którego głoska początkowa ulega nazalizacji, pisany jest wielką literą, na przykład:

szkoc. Béarla (język angielski) → i mBéarla (po angielsku).

Język gaelicki szkocki (gaelicki, Scots Gaelic, nazwa własna: Gàidhlig) - język z grupy goidelskiej (q-celtyckiej) języków celtyckich. Posługuje się nim około 58 tys. osób (2001) zamieszkujących północną część Wielkiej Brytanii, tj. północno-zachodnią Szkocję i archipelag Hebrydów. Władze brytyjskie przyznały mu status regionalnego języka urzędowego na Hebrydach Zewnętrznych (region Western Isles).

Rodzajnik - specyficzny rodzaj przedimka, który oprócz właściwej przedimkowi kategorii określoności bądź nieokreśloności, wyznacza dodatkowo kategorię rodzaju gramatycznego, choć nie we wszystkich językach jest to ścisłe wyznaczenie w każdym przypadku - np. formy liczby mnogiej rodzajników niemieckich (die) lub francuskich (les) pełnią wyłącznie funkcję przedimków, gdyż w żaden sposób nie określają rodzaju gramatycznego następującego po nich rzeczownika.

Zobacz też

lenicja