Nazewnictwo gwiazd zmiennych - Polski Serwis Naukowy

Nazewnictwo gwiazd zmiennych – stały, ogólnoświatowy sposób nadawania nazw kolejno odkrytym gwiazdom zmiennym.

Międzynarodowa Unia Astronomiczna (IAU) powołała komisję, która zajmuje się nadawaniem nazw gwiazdom zmiennym. Nazwy są nadawane według kolejności, w jakiej gwiazdy zmienne zostały odkryte w konkretnym gwiazdozbiorze. Jeśli gwiazda posiadała wcześniej nadaną nazwę oznaczoną literą alfabetu greckiego, będzie ona dalej nazywana w ten sposób. Jeśli nie posiada ona takiej nazwy, otrzymuje w kolejności literę R, S i dalej do litery Z oraz dopełniacz łacińskiej nazwy gwiazdozbioru, w którym się znajduje. Następne gwiazdy otrzymywały oznaczenia od RR, RS do RZ, dalej SS do SZ, TT do TZ aż do ZZ. W dalszej kolejności nazwy nadawano od AA, AB do QZ, jednak z każdorazowym pominięciem litery J. Ten sposób nazewnictwa pozwala na nadanie 334 nazw dla każdej konstelacji. Ponieważ w Drodze Mlecznej odkryto ponad 40 000 gwiazd zmiennych oraz kolejnych kilka tysięcy gwiazd podejrzewanych jako zmienne, koniecznym okazało się wyznaczenie dodatkowego nazewnictwa. Dlatego po nazwach QZ kolejnym gwiazdom zmiennym nadawano nazwy V335, V336 i dalej, ponieważ 334 nazwy zostały nadane już wcześniej według przyjętej nomenklatury. Ten sposób nazewnictwa gwiazd zmiennych jest już nieograniczony i służy do pełnej identyfikacji gwiazdy.

Droga Mleczna – galaktyka spiralna z poprzeczką, w której znajduje się m.in. nasz Układ Słoneczny. Droga Mleczna inaczej nazywana jest Galaktyką (dla odróżnienia od innych galaktyk pisaną przez duże "G"). Zawiera od 200 (wg starszych szacunków) do 400 miliardów (wg nowszych szacunków) gwiazd, średnicę około 100 000 lat świetlnych i grubość ok. 12 000 lat świetlnych[1].

Gwiazdozbiór (konstelacja) to grupa gwiazd zajmujących określony obszar sfery niebieskiej. Z czasem gwiazdy te połączono w symboliczne kształty i nadano im nazwę pochodzącą z mitologii (np. gwiazdozbiór Centaura, Cefeusza itp). Gwiazdy tworzące gwiazdozbiór nie są ze sobą zazwyczaj fizycznie związane, a ich bliskie położenie na niebie jest wywołane geometrycznym efektem rzutowania ich położeń na sferę niebieską.

Ten system nazewnictwa zainicjował Friedrich Argelander. Nadawanie nazw od wielkiej litery R rozpoczął z dwóch powodów: małe litery oraz pierwsza część wielkich liter alfabetu została wcześniej wykorzystana dla innych oznaczeń, pozostawiając wolne ostatnie litery alfabetu, a także uważał, że zmienność gwiazd jest zjawiskiem rzadkim i z pewnością nie zostanie odkrytych więcej niż 9 gwiazd zmiennych w jakiejkolwiek konstelacji. Powód, dla którego litera J została pominięta w tej nomenklaturze pozostaje nieznany.

Dopełniacz (łac. genetivus) - forma używana w relacjach przynależności, jak np. w wyrażeniu kot Ali. W języku polskim ma o wiele szersze zastosowanie - używany jest zamiast biernika przy czasownikach w formie przeczącej, przy wielu innych, np. udzielić wywiadu, oraz zastępuje nieistniejący już ablativus na zasadzie tzw. synkretyzmu przypadków, przejąwszy przy tym również podległość czasownikom rządzącym pierwotnie ablatiwem (np. używać czegoś).

Alfabet grecki – powstały ok. IX w. p.n.e. alfabet służący do zapisu języka greckiego i języków kilku ludów znajdujących się pod wpływem kultury greckiej. Jego znaki służyły Grekom także do zapisu liczb oraz do notacji muzycznej. We wczesnej starożytności istniało wiele form alfabetu greckiego, wypartych w okresie klasycznym przez formę jońską (zachodnią), której w niezmienionej postaci używa się do dziś do zapisu języka nowogreckiego.

Przykładami nazw gwiazd zmiennych są R Coronae Borealis (R CrB), RR Lyrae (RR Lyr), KY Cygni (KY Cyg) czy V838 Monocerotis (V838 Mon).

Zobacz też

Gwiazda zmienna

Linki zewnętrzne

Naming Variable Stars (ang.)

Nazewnictwo gwiazd zmiennych (plik Microsoft Word)