Nazwy Jerozolimy - Polski Serwis Naukowy

Jerozolima - widok z 1910 roku

W ciągu stuleci miasto Jerozolima (Jeruzalem) znane było pod wieloma nazwami w różnych językach.

Nazwy

Salem

Biblijny hebrajski שלם š-l-m "cały", "kompletny" (prawdopodobnie w idiomatycznym znaczeniu "w pokoju")

Akadyjski (Uru) Salim

Asyryjski (dialekt akadyjskiego) (Ur) Salimmu

(Akadyjskie Uru oraz asyryjskie Ur współgrają z hebrajskim rdzeniem Ir ("miasto należące do..."), którego nie należy mylić z Jeru- w nazwie Jeruzalem pochodzącego od jerusza - "dziedzictwo".)

Chrześcijaństwo, chrystianizm ( ludzi (1/3 ludności świata), biorąc pod uwagę wszystkie odłamy wchodzące w jej skład. Zgodnie z Dziejami Apostolskimi (11,26) "W Antiochii po raz pierwszy nazwano uczniów chrześcijanami" (gr. Χριστιανός).

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Biblijny grecki Σαλημ Salēm, Σολυμα Solyma

Klasyczna łacina Solyma

Biblijna łacina Salem

Arabski ساليم Sālīm

Hebrajski tyberiadzki שָׁלֵם Šālēm

Hebrajski standardowy שָׁלֵם Šalem

Biblijny polski Salem, Szalem

W biblijnej Księdze Rodzaju, Salem występuje jako nazwa miasta w czasach Abrahama. Panował tam Melchizedek, którego imię oznacza "król prawości".

Publiusz Eliusz Hadrian (Publius Aelius Hadrianus; ur. 24 stycznia 76 w Itálice lub Rzymie, zm. 10 lipca 138 w Bajach) - w latach 117-138 cesarz rzymski. Po śmierci został zaliczony w poczet bogów.

Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:

Salem to również skrótowa nazwa Jerozolimy.

Moria

Biblijny hebrajski מוריה m-w-r-y-h "wybrane przez Jahwe"

Biblijny grecki Μωριας Mōrias

Biblijna łacina Moria

Arabski مريّا Muriyyā lub Murayyā (?)

Hebrajski tyberiadzki מוֹרִיָּה Môriyyāh

Hebrajski standardowy מוֹרִיָּה Moriyya

Biblijny polski Moria

W biblijnej księdze Rodzaju, Moria to nazwa Wzgórza Świątynnego, zanim zostało zamieszkane. W tym miejscu Abraham miał ofiarować swego syna.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.

Dawid (hebr. דָּוִד - Dāwiḏ; arab. داود - Dāʾūd) (ur. ok. 1040 p.n.e. – zm. ok. 970 p.n.e.) – postać biblijna, król Izraela od ok. 1010 p.n.e., poeta. Najmłodszy syn Jessego z Betlejem, ojciec Salomona. Ojciec rodu Dawidytów.

Jebus

Biblijny hebrajski יבוס y-b-w-s

Biblijny grecki Ιεβους Iebous

Biblijna łacina Iebus

Arabski يبوس Yabūs

Hebrajski tyberiadzki יְבוּס Yəvûs

Hebrajski standardowy יְבוּס Yəvus

Biblijny polski Jebus, Jebuz

W Starym Testamencie jest to nazwa kananejskiej fortecy w czasach króla Dawida, które zamieszkiwali Jebuzejczycy. Dawid zdobył to miasto i uczynił je swoją stolicą, którą nazywano Miastem Dawida.

Język syryjski (syriacki, ܣܘܪܝܝܐ suryāyā) – dialekt wschodnioaramejski z okolic Edessy (obecnie Şanlıurfa w Turcji). Chociaż przestał być używany w mowie w VIII wieku po najeździe Arabów na Syrię, stał się głównym językiem literackim i liturgicznym chrześcijaństwa na Bliskim Wschodzie. Używany jest do dziś m.in. przez kościoły jakobicki, nestoriański, maronicki i malabarski.

Lucius Aelius Verus Caesar, urodzony jako Lucius Ceionius Commodus (ur. 13 stycznia 101, zm. 1 stycznia 138) – adoptowany syn cesarza rzymskiego Hadriana (od 136 roku), wyniesiony przez Hadriana do godności cezara i przewidywany na następcę tronu, zmarł kilka miesięcy przed nim. Ojciec cesarza Lucjusza Werusa i Cejonii Fabii.

Jerozolima

Biblijny hebrajski ירושלם y-r-w-š-l-m prawdopodobnie "Dziedzictwo [podwójnego] pokoju"

Aramejski יְרוּשְׁלֶם Yərûšəlem

Biblijny grecki Ιερουσαλημ Hierousalēm, Ierousalēm, Ιεροσολυμα Hierosolyma, Ierosolyma

Syriacki ܐܘܪܫܠܡ Ūrišlem

Biblijna łacina Hierusalem

Arabski اورشليم trl. Ūršalīm, trb. Urszalim

Hebrajski tyberiadzki יְרוּשָׁלַםִ / יְרוּשָׁלָםִ Yərûšāláim / Yərûšālāim

Hebrajski standardowy יְרוּשָׁלַיִם trl. Yerušalayim, trb. Jeruszalajim

Staronordyjski Jorsala

Biblijny polski Jerozolima, Jeruzalem

Jerozolima to nazwa miasta najczęściej występująca w Biblii i dlatego preferowana przez Żydów i chrześcijan na świecie. Arabski odpowiednik, Ūrshalīm, jest używany przez rząd Państwa Izrael w języku arabskim, oraz przez Arabów w kontekście historycznym lub biblijnym.

Jebuzyci (także Jebusyci, Jebuzejczycy) – plemię zamieszkujące niegdyś okolice Jerozolimy. Zostało one podbite przez izraelskiego króla Dawida około 1003 r. p.n.e.

Wzgórze Ofel (hebr. העופל; arab. Az-Zahura) - niewielkie wzniesienie w południowo-wschodniej Jerozolimie w Izraelu (708 do 630 m n.p.m.). Kolebka miasta Jerozolimy, która pierwotnie obejmowała swym terytorium tylko najwyższą część Ofelu (X w.p.n.e.).

Greckie formy Hierousalēm i Hierosolyma oraz łacińska wersja Hierusalem przywodziły w starożytności do interpretacji nazwy w połączeniu z greckim słowem hieros czyli "święty".

Syjon

Biblijny hebrajski ציון Z-y-w-n "wysokość"

Biblijny grecki Σιων Siōn

Biblijna łacina Sion

Syryjski ܨܗܝܘܢ Zehyôn

Arabski صهيون Zuhyūn

Hebrajski tyberiadzki צִיּוֹן Ziyyôn

Hebrajski standardowy צִיּוֹן Ziyyon

Biblijny polski Syjon, Sjon, Sion

Syjon to tradycyjna nazwa Miasta Dawida i Wzgórza Świątynnego.

Melchizedek - (hebr. מַלְכִּי־צָדֶק król sprawiedliwości, mój król [jest] sprawiedliwością, [bóg] Cedek [jest] królem) - kapłan Boga Najwyższego (hebr. El Eljon), król Szalemu (Salemu, prawdopodobnie obecnej Jerozolimy) tzn. pokoju. Wyniósł chleb i wino na powitanie Abrama przybywającego po wygranej bitwie.

Aelia Capitolina (pełna nazwa łacińska: Colonia Aelia Capitolina) miasto zbudowane przez Hadriana w roku 130 r. n.e., na miejscu Jerozolimy zrujnowanej w 70 r. Miało status kolonii rzymskiej. Prawdopodobie jego fundacja przyczyniła się do wybuchu powstania Bar Kochby (lata 132-135).

Ariel

Biblijny hebrajski אריאל `-r-y-`-l "Lew Boży"

Biblijny grecki Αριηλ Ariēl

Arabski اريئيل Arī'īl

Hebrajski tyberiadzki אֲרִיאֵל `Ărî`ēl

Hebrajski standardowy אֲרִיאֵל Ari`el

Biblijny polski Ariel

Ariel to poetycka nazwa miasta.

Aelia Capitolina

Łacina Aelia Capitolina "Wzgórze Kapitolińskie (domu) Aeliusa"

Arabski إيلياء, Īlyā

Hebrajski tyberiadzki אֵילִיָּה קַפִּיטוֹלִינָה `Êliyyāh Qappîtôlînāh

Hebrajski standardowy אֵילִיָּה קַפִּיטוֹלִינָה Eliyya Qappitolina

Polski Aelia Capitolina

Aelia Capitolina to nadana przez Rzymian nazwa dana Jerozolimie po stłumieniu powstania Bar Kochby (132 - 135 n.e.). Nazwa nawiązuje do rodu Eliuszów, do którego należał Hadrian i do świątyni Jowisza Kapitolińskiego, zbudowanej na Wzgórzu Świątynnym.

Księga Rodzaju [Rdz], Pierwsza Księga Mojżeszowa [1 Mojż] (hebr. בראשית Bereszit (od pierwszych słów Na początku), gr. Γένεσις Genesis) - pierwsza księga Biblii, należąca do Starego Testamentu, zaliczana do Pięcioksięgu (Tory).

Wzgórze Ofel (hebr. העופל; arab. Az-Zahura) - niewielkie wzniesienie w południowo-wschodniej Jerozolimie w Izraelu (708 do 630 m n.p.m.). Kolebka miasta Jerozolimy, która pierwotnie obejmowała swym terytorium tylko najwyższą część Ofelu (X w.p.n.e.).

Al-Quds

Arabski القدس trl. Al-Quds, trb. Al-Kuds "Święte Miejsce", القدس الشريف al-Quds aš-Šarīf "Szlachetne Święte Miejsce"

Turecki Kudüs

Hebrajski tyberiadzki הַקֹּדֶשׁ haqQōdeš "Święte"

Hebrajski standardowy הַקֹּדֶשׁ haQódeš

Al-Quds jest najczęściej spotykaną nazwą arabską Jerozolimy, przyjętą także przez inne narody wyznające islam. Nazwa ta pochodzi prawdopodobnie od hebrajskiego określenia Ir Ha-Qodesh ("Miasto Świętości"), które dostało się do arabskiego prawdopodobnie za pośrednictwem aramejskiego.

Arabowie (arab.: عرب `Arab, w pierwotnym znaczeniu: "koczownicy") – grupa ludów pochodzenia semickiego zamieszkująca od czasów starożytnych Półwysep Arabski. Większość Arabów to ludzie biali, choć w Afryce spotkać też można Arabów o negroidalnym wyglądzie.

JHWH, IHWH (hebr. יהוה) – istota nadprzyrodzona, będąca przedmiotem kultu religijnego m.in. w judaizmie i chrześcijaństwie, której imię w języku polskim zapisywano zwykle jako Jahwe bądź Jehowa.

Bayt ul-Maqdis

Arabski بيت المقدس Bayt ul-Maqdis, Bayt ul-Muqaddas "Dom Świętości"

Bayt ul-Maqdis lub Bayt ul-Muqaddas to rzadszy wariant arabskiej nazwy Jerozolimy. Pochodzi od hebrajskiego Beit Ha-Miqdash ("Świątynia", dosłownie "Dom Świętości").

al-Balat

Arabski البلاط al-Balāt, rzadkie poetyckie określenie Jerozolimy, z łaciny palatium "pałac".

Linki zewnętrzne

Nazwa Jerozolimy i jej historia (ang.) - dokument PDF