Nefryt - Polski Serwis Naukowy

Jasna skała tremolitowa, współwystępująca z nefrytem w Jordanowie Sląskim. Od nefrytu odróżnia się grubszymi włóknami, których grubość sięga 10-20 μm. Ciemne miejsca w tej skale to skupiska spineli Cr-Fe-Mn-Zn oraz chlorytu i jeszcze grubszego tremolitu.

Nowozelandzki nefryt. Na powierzchni próbki widać wyraźną podzielność łupkową, co wskazuje na jej posttektoniczny charakter. Nefryt taki klasyfikuje się jako semi-nefryt.

Szlif cienki nefrytu, Widoczne domieszki minerałów serpentynowych. Doskonale widać przerosty mikrowłókien amfibolowych. Ciemne punkty to pęcherzyki powietrza.

Nefryt (gr. nephros – nerka) – nazywany także żadem amfibolowym. Jest to skała metamorficzna utworzona w wyniku wielu skomplikowanych procesów metasomatycznych oraz związanych z tektoniką uskokową i działalnością ciśnień kierunkowych tzw. stressu. Jest skałą prawie monomineralną utworzoną w większości z amfiboli wapniowo żelazowo - magnezowych szeregu aktynolitu tj. tremolit i znacznie rzadziej ferroaktynolit. Barwa nefrytu jest od białej do ciemno-, a nawet czarnozielonej, oraz czasami bywa czerwonawa w wyniku utleniania żelaza w złożach pochodzenia eluwialnego i postglacjalnego. Cechą charakterystyczną dla nefrytu jest jego tekstura, która w niektórych przypadkach może być mylonityczna lub afanitowa. Badania mikroskopowe ujawniają budowę, która polega na przerastaniu się wzajemnym mikrowłókien aktynolitu na dwa sposoby - poprzeczny i podłużny. Nazwa nefryt pochodzi od greckiego słowa nephros oznaczającego nerkę. Skała według starożytnych wierzeń miała właściwości lecznicze w schorzeniach nerek.

Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. Tradycyjna maoryska nazwa państwa, Aotearoa, jest najczęściej tłumaczona jako Kraj długiej białej chmury. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonych Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.
Magma (gr. μάγμα „gęsta maść”) – gorąca, stopiona masa krzemianów i glinokrzemianów z domieszkami tlenków i siarczków, z dużą ilością wody i gazów, znajdująca się w głębi skorupy ziemskiej.

Cechy wewnętrzne

Skład mineralny

Jak wcześniej wspomniano nefryt prawie w całości zbudowany jest z minerałów szeregu aktynolitu, w którego skład wchodzą:

tremolit Ca2Mg5[Si8O22](OH)2

ferroaktynolit Ca2Fe5[Si8O22](OH)2

Jako minerały akcesoryczne występują również spinele takie jak magnetyt i chromit (najczęściej jako picotyt) oraz diopsyd, grossular, grafit, apatyt, rutyl, wezuwian, datolit, prehnit, piryt, talk, tytanit i bardzo ważne minerały serpentynowe jak antygoryt, chryzotyl i lizardyt.

Magnetyt – minerał z gromady tlenków, zaliczany do grupy spineli (żelazowych). Należy do minerałów bardzo pospolitych i wyjątkowo szeroko rozpowszechnionych.
Prehnit - nazwa pochodzi od nazwiska holenderskiego pułkownika H. von Prehna, który przywiózł go z Przylądka Dobrej Nadziei do Europy w 1773 r. (A.G. Werner, 1790 r.)

Struktura wewnętrzna

Struktura nefrytu jest jego najbardziej charakterystyczną oraz odróżniającą go od innych skał jak tremolityty i aktyolityty. Nefryt jest utworzony z mikro włókien tremolitu lub aktynolitu o długości 0,05 mm długości i około 0,002 mm średnicy (wartości uśrednione). Włókna są spilśnione tworząc masywna zbitą i bezładną teksturę - jest to powód niezwykłej wytrzymałości nefrytu na uderzenia. Kryształy mogą tworzyć teksturę pseudokierunkową nazywana wtedy mylonityczną, lub bezładną gdzie włókna są poprzerastane nawzajem poprzecznie. Zdjęcia robione na mikroskopie elektronowym (TEM) lub skaningowym pokazują podobieństwo do azbestu, a wręcz w niektórych przypadkach sugerują pseudomorfozy po minerałach azbestowych jak chryzotyl czy antygoryt.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Cechy zewnętrzne

Barwa

Barwa nefrytów jest dość zróżnicowana - biała (nefryty tremolitowe powiązane z dolomitami) powstaje wskutek całkowitego wypłukania żelaza; jasno- do średnio zielona (również nefryty tremolitowe, ale powiązane z serpentynitami) gdzie barwa pochodzi od chromu Cr, który spełnia rolę chromatofora; ciemnozielona do czarnej (nefryty znacznie bogatsze w człon ferroaktynolitowy, również genetycznie związane z serpentynitami), barwa pochodzi od żelaza Fe oraz od licznych inkluzji np. grafitu. Znacznie rzadziej spotykana jest barwa brunatna do czerwonawej. Powstaje ona w nefrytach aktynolitowych lub ferroaktynolitowych poprzez utlenianie żelaza w wyniku wietrzenia podczas gdy nefryt zostaje zdeponowany w okruchowych złożach polodowcowych lub rzecznych.

granitoidy (granitoid) – skały plutoniczne, kwaśne (bogate w krzemionkę SiO2). Zbudowane są z widocznych gołym okiem kryształów minerałów skałotwórczych: kwarcu, skaleni potasowych, plagioklazów i łyszczyków. Struktura granitoidów jest fanerytowa (jawnokrystaliczna), zwykle średnioziarnista lub gruboziarnista, niekiedy porfirowata. Tekstura zbita, bezładna, lub lekko kierunkowa. Ze względu na stosunkowo małą zawartość minerałów ciemnych, barwa granitoidów jest jasna. Do granitoidów należą: granity, granodioryty, sjenity, tonality. Zespół cech strukturalnych oraz obecność dużej ilości kwarcu, jasne zabarwienie pozwalają łatwo odróżnić tę grupę skał od innych skał magmowych. Zawartość skaleni decyduje o nazwie i przynależności systematycznej skał w obrębie granitoidów. Granitoidy powstają podczas powolnego krzepnięcia gorącej magmy w głębi ziemi na głębokości od kilku do kilkunastu tysięcy metrów.
Skały ultramaficzne – skały magmowe odznaczające się bardzo ciemną lub niemal czarną barwą spowodowaną zawartością minerałów ciemnych w granicach 90 do 100%. Reprezentowane są przez skały głębinowe (perydotyty i piroksenity) → ultramafity, oraz znacznie rzadziej wylewne → ultramafityty. Skały ultramaficzne reprezentowane są przez skały ultrazasadowe. Dodatek plagioklazów do tych skał powoduje wydzielenie grupy gabroidów.

Morfologia zewnętrzna

Charakterystyczny jest także przełam "pseudomuszlowy" nefrytu z częstymi mniejszymi odspojeniami w formie łusek. W formie surowej, nie oszlifowanej jest matowy lub pośredni między matowym lub tłustym. Niektóre gatunki odznaczają się plamistością spowodowaną większymi przerostami np. chromitu lub magnetytu. Ma chropowatą powierzchnię.

Wezuwian (nazywany także: Idokrazem) – minerał z gromady krzemianów, należy do minerałów szeroko rozpowszechnionych, występuje w bardzo wielu regionach Ziemi.
Sinciang (, ujg. شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى, Shinjang Uyghur Aptonom Rayoni), to region autonomiczny w Chinach. Jest to duży, rzadko zaludniony obszar, pokrywający ok. 1/6 część kraju. Sinciang sąsiaduje z Tybetem od południa, z prowincjami Qinghai i Gansu od południowego wschodu, z Mongolią od wschodu, Rosją od północy, a Kazachstanem, Kirgistanem, Tadżykistanem, Afganistanem, Pakistanem oraz kontrolowanymi przez Indie obszarami Kaszmiru od zachodu. Sinciang zawiera większą część Aksai Chin – regionu, który Indie uznają za część stanu Dżammu i Kaszmir.

Właściwości fizyczne

Wszystkie cechy fizyczne i optyczne zbliżone są do standardowych wartości aktynolitu. Twardość w skali Mohsa waha się między 5 a 6, gęstość natomiast od 3,02 do 3,44 g/cm. Kontrowersyjna jest natomiast jego wytrzymałość na łamanie. 7 t/cm (dla stali – 4 t/cm; granitu 2,5 t/cm). Związane jest to z wytrzymałością splotu amfiboli.

Tajwan (Formoza) – wyspa na Oceanie Spokojnym, oddzielona od Chin kontynentalnych Cieśniną Tajwańską. Jest wyspą w większości wyżynną, obrzeża Tajwanu są nizinne.
Uskok – struktura tektoniczna powstała w wyniku rozerwania mas skalnych i przemieszczenia ich wzdłuż powstałej powierzchni (lub wąskiej strefy zniszczenia), zwanej powierzchnią uskoku (lub strefą uskokową). Uskokom mogą towarzyszyć inne struktury tektoniczne (przyuskokowe podgięcia warstw, fałdy, fleksury).

Pod mikroskopem petrograficznym przy włączonym analizatorze wykazuje złocisto-pstre barwy interferencyjne.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)