Nepal - Polski Serwis Naukowy

Nepal (nep. नेपाल trl. Nepāl, trb. Nepal; nazwa tymczasowa: Federalna Demokratyczna Republika Nepalu, nep. संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल trl. Saṁghīya Lokatāntrik Gaṇatantra Nepāl, trb. Sanghija Lokatantrik Ganatantra Nepal) – demokratyczna republika federalna w Azji Południowej, w środkowej części Himalajów, granicząca na północy z Chinami i na południu, wschodzie i zachodzie z Indiami; bez dostępu do morza.

Azja Południowa – region Azji obejmujący kraje subkontynentu indyjskiego na południe od Himalajów, czyli: Indie, Nepal, Bhutan, Bangladesz oraz wyspiarskie państwa Sri Lankę i Malediwy.
Sagarmatha (nep. कोशी) - to jedna ze stref w regionie Purwańćal, w Nepalu. Stolicą tej strefy jest miasto Rajbiraj. Nazwa strefy pochodzi od Mount Everestu, którego nepalska nazwa to Sagarmatha. Znajduje się tu też Park Narodowy Sagarmatha.

Geografia

Osobny artykuł: Geografia Nepalu.

Ponad 80% powierzchni kraju pokrywają góry o średniej wysokości ok. 6000 m n.p.m. W północnej części panuje klimat górski, a w południowej zwrotnikowy monsunowy. Kraj ten jest nieustanne odwiedzany przez rzesze alpinistów pragnących zmierzyć się z najwyższymi szczytami świata.

Transkrypcja – w językoznawstwie to system zapisu głosek danego języka przy pomocy symboli graficznych – inaczej pisownia fonetyczna - lub system fonetycznej konwersji innego pisma. W szczególności może służyć do zapisu wyrazów jednego języka w formie pozwalającej łatwo odtworzyć brzmienie osobie go nie znającej – głoski jednego języka oddaje się wtedy znakami pisma innego języka, przy czym danej głosce nie zawsze musi odpowiadać tylko jeden znak, a niektóre znaki mogą być używane na oznaczanie kilku różnych głosek w języku wyjściowym. Transkrypcja taka zorientowana jest na odbiorcę posługującego się jednym, określonym językiem.
Komunizm (. Komunizm oparty był na idei walki klas, mającej doprowadzić do osiągnięcia sprawiedliwości społecznej poprzez stworzenie społeczeństwa pozbawionego wewnętrznych podziałów ekonomicznych (bezklasowego) i etnicznych (bezpaństwowego), w którym wszystkie środki produkcji znajdą się w posiadaniu wspólnot. Ważnymi elementami ideologii komunizmu było promowanie internacjonalizmu i ateizmu, ponieważ komuniści uważali, że wszyscy ludzie są równi bez względu na narodowość, rasę czy religię, a podziały te uważają za szkodliwe i prowadzące do konfliktów.

Południową część kraju zajmują wyżyny i tereny pagórkowate pokryte dżunglą oraz północny skraj Niziny Hindustańskiej (tzw. Teraj). Na północy rozciąga się główny łańcuch Himalajów (Himalaje Wysokie) z najwyższym szczytem świata, Czomolungmą (Mount Everest) – 8848 m n.p.m. oraz siedmioma innymi ośmiotysięcznikami. W środkowej części kraju leżą Himalaje Małe o średniej wysokości 2400-4300 m n.p.m. z licznymi kotlinami (Dolina Katmandu jest wśród nich największa). W północno-wschodnim rejonie kraju leży wysokogórski Park Narodowy Sagarmatha, zaś wokół masywu Annapurny utworzono Obszar Chroniony Annapurny. Większość rzek Nepalu płynie z północy na południe i wpada do Gangesu. Trzy główne rzeki to: Karnali, Kosi i Narayani.

Biratnagar – miasto w południowo-wschodnim Nepalu, przy granicy z Indiami. 198 tys. mieszkańców (2008); główny ośrodek przemysłowy kraju; łuszczarnie ryżu, cukrownie, zakłady bawełniane, jutowe; lotnisko. Czwarte co do wielkości miasto kraju.
Gyanendra Bir Bikram Shah Dev (nep. ज्ञानेन्द्र वीर बिक्रम शाहदेव; Jñānendra Vīra Vikrama Śāhadeva) (ur. 7 lipca 1947) – król Nepalu na przełomie lat 1950 i 1951 oraz od czerwca 2001 do maja 2008, drugi syn króla Mahendry. Po raz pierwszy na krótko wstąpił na tron podczas powstania przeciw dziedzicznym premierom z rodziny Rana w 1950 roku. Drugi raz przyjął tytuł króla w 2001 roku po tym, jak jego bratanek i następca tronu książę Dipendra – według Gyanendry – wymordował prawie całą rodzinę królewską, w tym ówczesnego króla Birendrę i popełnił samobójstwo.

Ze względu na warunki naturalne Nepal jest jednym z najsłabiej zurbanizowanych państw na świecie. Liczba ludności jak na obszar o niedostępnym krajobrazie przekracza 28 milionów. Średnia gęstość zaludnienia kraju to 203 osoby/km², choć w Dolinie Katmandu sięga ona 600 osób/km². Oprócz stolicy innymi dużymi miastami są Patan (inaczej Lalitpur), Biratnagar, Bhaktapur, Pokhara i Dharan. Całkowita długość granic Nepalu to 2926 km, z czego 42% stanowi granica z Chinami, a 58% z Indiami. Wzdłuż granic rozciągają się wysokie pasma górskie, skutecznie izolujące kraj od wpływów zewnętrznych. Himalaje izolują Nepal od Tybetu i Chin, a góry Mahabharat od Indii.

Manusmryti ( skr. मनुस्मृति manusmṛti ) - starożytny indyjski traktat dotyczący dharmy, omawiający wszystkie aspekty i przejawy życia jednostki i społeczeństwa. Powstał ok. II w. p.n.e. – II w. n.e.. Tradycja autorstwo przypisuje mitycznemu praojcu ludzkości — Manu.
Nepalskie Siły Powietrzne dysponują 9 samolotami i śmigłowcami służącymi jako jednostki pomocnicze. Do celów cywilnych wykorzystuje się 3 samoloty Short Syvan. Ich głównym zadaniem jest zaopatrywanie w żywność górskich regionów kraju. Pozostały sprzęt to 2 średnie śmigłowce typu S.A. 330 Puma oraz 3 S.A.-316B Alouette III, z których 2 wyprodukowano w Indiach (HAL Chetak) i Rumunii (IAR Alouette III)

Podział administracyjny

Osobny artykuł: Podział administracyjny Nepalu.

Nepal dzieli się na 5 regionów (nep. विकास क्षेत्र - wikas kszetr), które podzielone są na 14 stref (nep. अञ्चल - ańćal), a te na 75 dystryktów (जिल्ला).

Strefy Nepalu

Madhyamańćal Wikas Kszetr (ang.: Central Development Region)
1. Bagmati
2. Narajani (ang.: Narayani)
3. Dźanakpur (ang.: Janakpur)
Sudur-Paśćimańćal Wikas Kszetr (ang.: Far-Western Development Region)
1. Seti
2. Mahakali
Madhja-Paśćimańćal Wikas Kszetr (ang.: Mid-Western Development Region)
1. Bheri
2. Karnali
3. Rapti
Purwańćal Wikas Kszetr (ang.: Eastern Development Region)
1. Kośi (ang.: Koshi)
2. Meći (ang.: Mechi)
3. Sagarmatha
Paśćimańćal Wikas Kszetr (ang.: Western Development Region)

Historia

Warunki naturalne (dominacja gór i bieg rzek) w Nepalu skutecznie utrudniały poruszanie się po kraju, który rozciąga się ze wschodu na zachód. To sprzyjało względnej izolacji poszczególnych regionów, a co za tym idzie rozwojowi licznych, odrębnych, samodzielnych organizmów państwowych.

Madhyamańćal Wikas Kszetr (nep. मध्यमाञ्चल, ang. Central Development Region) - jeden z pięciu regionów Nepalu. Graniczy z Indiami na południu, z Chinami na północy, z regionem Purwańćal na wschodzie oraz z regionem Paśćimańćal na zachodzie. Stolicą regionu jest Katmandu.
Wybory parlamentarne w Nepalu w 2008 roku odbyły się 10 kwietnia. Kandydaci ubiegali się o miejsca w Zgromadzeniu Konstytucyjnym mającym dokonać przekształcenia monarchii w republikę. Termin wyborów przekładano dwukrotnie: początkowo miały się odbyć 20 czerwca 2007, potem ze względu na brak uchwalonej ordynacji wyborczej przesunięto je na 22 listopada. Zmiany w rządzie wpłynęły jednak na kolejną zmianę daty głosowania, na kwiecień 2008

Dodatkowo Himalaje izolujące Nepal od Tybetu i Chin, góry Mahabharat oddzielające kraj od Indii i panująca na podmokłym Teraju malaria sprawiły, że Nepal rozwijał się mocno wyizolowany.

Najstarsze poświadczone osady w Nepalu pojawiły się w Teraju, jednakże sercem tego kraju jest Dolina Katmandu – od wieków ważny ośrodek handlowy, polityczny i gospodarczy. Mówiąc o historii Nepalu mamy na myśli przede wszystkim właśnie tę dolinę.

Pierwsze pisane źródło informacji o historii Nepalu to kroniki Wanśawali z końca XIV wieku, spisane w sanskrycie oraz klasycznym języku newarskim. Wspomina się w nich o pierwszych, mitycznych dynastiach: dynastii Gopala i panującej po niej dynastii Mahisapala. Mahisapalów obaliło plemię Kiratów (ok. VIII w. p.n.e.), które zapoczątkowało własną dynastię. Źródła historycznie nie dostarczają wielu informacji na temat Kiratów – wiadomo, tylko że władcę z tej dynastii – Sthunko – odwiedził ok. 265 roku p.n.e. Aśoka.

Konstytucja (od łac. constituo,-ere – urządzać, ustanawiać, regulować) – akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, która zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie.
Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.

Ostatni król kiracki został obalony przez Radźputów, którzy zapoczątkowali dynastię Liććhawich. Panowała ona w przybliżeniu w latach 400–750 n.e. przede wszystkim nad Doliną Katmandu i przyległościami. Pierwszy ważny władca tej dynastii to Manadewa I (464-505 n.e.), którego wymienia inskrypcja w świątyni w Ćangu Narajan. Prawdopodobnie w końcowym okresie panowania Liććhawich, na przełomie VII i VIII wieku, Nepal funkcjonował w bliżej nieokreślonej politycznej zależności od Tybetu. (Bhrykuti, córka Amśurwamy (605-621), króla z dynastii Liććhawich, została poślubiona władcy Tybetu Soncen Gampo (Srong-btsan sgam-po). Za czasów panowania Liććhawich rozwinął się system wiejskich pańćajatów, zgodnie z którym władzę w wiosce pełni pięciu najstarszych jej mieszkańców. (Obecny system władzy terenowej w Nepalu nadal opiera się na pańćajatach.)

Wisznu (hindi: विष्णु) – jeden z najpopularniejszych dewów w hinduizmie, Bóg jedyny w wisznuizmie (największym wyznaniu hinduistycznym). Jeden z Trimurti (trójcy hinduistycznej) tworzonej wraz z Brahmą i Śiwą. Symbolizuje utrzymujący aspekt Boga, najczęściej identyfikowany z dwoma swoimi Awatarami: Kryszną i Ramą.
Purwańćal Wikas Kszetr (nep. पुर्वाञ्चल, ang. Eastern Development Region) - jeden z pięciu regionów Nepalu. Jest najbardziej wysuniętym na wschód regionem Nepalu. Graniczy z Indiami na południu, z Chinami na północy oraz z regionem Madhyamańćal na zachodzie (w Nepalu). Stolicą regionu jest Dhankuta.

Po okresie panowania Liććhawich przez około 200 lat Nepal trwał w stanie rozbicia dzielnicowego. Jeden z ważniejszych władców tego okresu to Gunakamadewa (942-1008), założyciel miasta Katmandu. Później następuje słabo opisany okres panowania Thakurów z Nuwakot (1043-1082) i Thakurów z Patanu (1082-1200). Za czasów Thakurów przeważają rządy typu kolegialnego – powtórzy się to także w czasach Mallów.

Narayani – village development committee w zachodniej części Nepalu w strefie Lumbini w dystrykcie Nawalparasi. Według nepalskiego spisu powszechnego z 2001 roku liczył on 1449 gospodarstw domowych i 8044 mieszkańców (4234 kobiet i 3810 mężczyzn).
Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma – "Nauka Przebudzonego") – system filozoficzno-etyczny uznawany przez wielu ludzi za religię, rzadziej za psychologię. Założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Jako religia buddyzm zalicza się do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.

Od ok. 1200 roku rozpoczynają się rządy dynastii Mallów. Zapoczątkował ją Ari Malla – jego linia panowała do 1382 roku (za czasów ostatniego władcy tego rodu w Nepalu pojawia się kult bogini Taledźu (boskiej patronki królów tego kraju), z którego później rozwija się kult Kumari, żywej bogini). W tym okresie Nepal cieszył się jednością polityczną, intensywnym rozwojem gospodarczym. Pod koniec XIV wieku Nepal poważnie ucierpiał z powodu trzęsień ziemi i najazdów. W 1346 roku najazd bengalskiego sułtana Szams-ud-din-Iljasa wstrząsnął podstawami państwa Mallów. Dolina Katmandu została spustoszona.

Pentekostalizm (ruch zielonoświątkowy) – kierunek w chrześcijaństwie wyrosły i zakorzeniony w ewangelikalnym protestantyzmie. Powstał w USA w 1901, kładzie duży nacisk na osobiste przeżywanie wiary oraz dary Ducha Świętego – w tym prorokowanie, uzdrawianie chorych (np. przez nałożenie rąk i modlitwę), dar glosolalii (tj. "mówienia językami", chodzi tu o języki, których osoba mówiąca nie zna i nie może znać), wypowiadane w innym stanie świadomości (wspomniane w rozdziale 12 Pierwszego Listu do Koryntian).
Bhaktapur, również Bhadgaon - miasto w Nepalu, które leży w Dolinie Katmandu, 16 km od miasta Katmandu. Liczy ono ok. 150 tys. mieszkańców, w większości Newarów.

Ułatwiło to przejecie władzy Dźjasthiti Mallowi (panowanie: ok. 1382-1395), który zapoczątkował drugą linię Mallów (1382-1768). Władca ten był wielkim reformatorem. Umocnił władzę centralną, uregulował kwestię własności ziemskiej, ujednolicił system miar i wag, skodyfikował system kastowy (w oparciu o Manusmryti), tworząc tym samym podwaliny systemu społecznego, który przetrwał niemalże do dnia dzisiejszego. Wnuk Dźajasthitiego – Jaksza Malla – umierając (ok. 1472 roku) podzielił Nepal między trzech synów i zięcia na 4 państwa: Banepa, Katmandu, Bhadgaun i Patan. To posunięcie sprawiło, że powróciły rządy kolegialne, a rozległe królestwo rozpadło się na maleńkie, słabe państewka. I tak do końca XVIII wieku Nepal nie był jednym organizmem państwowym, lecz tworem rozbitym na kilkadziesiąt państewek systematycznie ze sobą walczących, zawierających przymierza, unie personalne itp.

Republika federalna, republika federacyjna, ustrój polityczny państwa złożonego, w którym poszczególne części składowe posiadają znaczny zakres swobody pod względem prawnym, gospodarczym, administracyjnym i innym, lecz bez prawa secesji. Organy władzy są wybierane przez ogół lub grupy obywateli w wyborach. Republikami federalnymi są np. Republika Federalna Niemiec i Brazylia.
Narajani (nep. नारायणी) - to jedna ze stref w regionie Madhyamańćal, w Nepalu. Nazwa tej strefy pochodzi od rzeki Narayani, oddzielającej tą strefę od Gandaki i Lumbini.

Władcy Mallów byli hinduistami (uważali się za inkarnacje boga Wisznu – podobnie jak władców późniejszej dynastii Szahów), wspierali jednak także rozwój buddyzmu.

Od 13 lutego 1996 do 21 listopada 2006 roku trwała w Nepalu zbrojna rebelia maoistów – zwolenników obalenia monarchii w Nepalu i wprowadzenia na jej miejsce ustroju komunistycznego. Rebelianci w chwili zakończenia działań wojennych kontrolowali znaczną część terenów wiejskich kraju. Szacuje się (pod naciskiem ONZ Nepal przygotowuje raport o ofiarach 10 lat krwawej wojny domowej), że w wyniku rebelii w Nepalu życie straciło ponad 16 tys. ludzi, z czego prawie połowa to cywile. Liczba ta będzie wzrastać ponieważ wciąż trwają dochodzenia. Natomiast liczba osób, która opuściła swoje gospodarstwa domowe wynosi prawie 71 tys.

Patan (dawniej Lalitpur – Miasto Piękna) – miasto w Nepalu, w zespole miejskim Katmandu. Około 204,1 tys. mieszkańców; ośrodek handlu (zboża, owoce), rzemiosła artystycznego (tkanie dywanów, wyroby z metalu, drewna) i turystyki. Zachował się tu średniowieczny układ zabudowy miejskiej (wąskie uliczki, zabytkowe domy), stupy buddyjskie (III w. p.n.e, przebudowane), pałac królewski (IX-XVII wiek), liczne hinduistyczne świątynie (XV-XVII wiek), tzw. złoty klasztor (założony XII wiek).
Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

1 czerwca 2001 roku w pałacu królewskim miała miejsca masakra, w której zginął ówczesny król Birendra wraz z większością członków swojej najbliższej rodziny. Zabójcą był królewicz Dipendra, który rzekomo zemścił się w ten sposób za odmówienie mu przez rodziców prawa do wyboru własnej żony. Istnieją opinie, że zamach był zorganizowany przez maoistów. Brat króla – biznesmen Gyanendra – odziedziczył wówczas koronę.

Malaria, zimnica (łac. malaria, plasmodiosis, dawna nazwa febra z łac. febris = gorączka, także paludyzm) – ostra lub przewlekła tropikalna choroba pasożytnicza, której różne postacie wywoływane są przez jeden lub więcej z czterech gatunków jednokomórkowego pierwotniaka z rodzaju Plasmodium rotium
Sterfa Bagmati (nep: बागमती) to jedna z 14 stref w Nepalu. Nazwa pochodzi od przepływającej tam rzeki Bagmati. Jest częścią Madhyamańćal Wikas Kszetr, czyli centralnego regionu Nepalu. W skład strefy wchodzi aglomeracja Doliny Katmandu, w której mieszka 1,5 miliona osób. Strefa sąsiaduje ze strefami Gandaki - na zachodzie , na południu Lumbini oraz Narajani. Zaś na wschodzie ze strefą Janakpur. Ponad to strefa sąsiaduje z chińskim Tybetańskim Regionem Autonomicznym na północy.

1 lutego 2005 roku król Gyanendra wprowadził w Nepalu stan wyjątkowy i objął władzę absolutną, zawieszając prawa obywatelskie i aresztując przeciwników politycznych, co spotkało się z negatywnym przyjęciem zarówno przez opozycję w Nepalu, jak i na arenie międzynarodowej.

We wrześniu 2005 roku rebelianci ogłosili jednostronne zawieszenie broni, odwołali je w styczniu 2006. W kwietniu 2006 r. król Gyanendra Bir Bikram Shah Dev, w wyniku nasilających się protestów, rozpoczął restytucję parlamentaryzmu. W odpowiedzi na wezwania nowego premiera Girija Prasad Koirala maoiści ponownie ogłosili zawieszenie broni. 21 listopada 2006 podpisano umowę pokojową kończącą dziesięcioletnią wojnę domową.

Masakra rodziny królewskiej w Nepalu – zabójstwo dziewięciu i ranienie czterech członków nepalskiej rodziny królewskiej, dokonane 1 czerwca 2001 przez księcia i następcę tronu Dipendrę, zakończone jego samobójstwem.
Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej (KSNG) - komisja odpowiedzialna za ustalanie polskich nazw geograficznych świata (egzonimów) oraz za reprezentowanie Polski w kwestiach nazewnictwa geograficznego na arenie międzynarodowej.

15 stycznia 2007 roku podpisano tymczasową konstytucję, na mocy której rozwiązano dotychczasowy parlament i powołano nowy, w skład którego wchodzą również maoiści, dotychczasowi rebelianci. Nowa konstytucja powierza sprawowanie funkcji głowy państwa premierowi do czasu wyłonienia w wyborach składu nowego parlamentu. Początkowo wybory planowano na 20 czerwca 2007, następnie jednak przekładano je dwukrotnie, na 22 listopada 2007 i na 10 kwietnia 2008 roku.

Protestantyzm — jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.
Język nepalski, nepali (dawne nazwy: gorkhali, khas kura) - język z grupy indoaryjskiej, z rodziny języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 17 mln ludzi - w tym ok. 11 mln (spis z 2001 r.)[1] to mieszkańcy Nepalu (reszta to m.in. mieszkańcy północnych Indii - przede wszystkim okolic Dardżylingu) i Sikkimu.

28 grudnia 2007 roku nepalski parlament zatwierdził wniosek o zniesienie monarchii i proklamowanie republiki, ale ostateczna decyzja miała zapaść dopiero po wyborach do Zgromadzenia Konstytucyjnego, którego zadaniem jest opracowanie ustawy zasadniczej tego kraju. Wybory odbyły się 10 kwietnia 2008, zaś 28 maja 2008 roku Zgromadzenie Narodowe oficjalnie zniosło monarchię i proklamowało federalną republikę demokratyczną. Z 564 deputowanych Zgromadzenia Narodowego za utrzymaniem monarchii opowiedziało się zaledwie 4. Po głosowaniu w parlamencie, królowi i jego rodzinie nakazano opuszczenie pałacu królewskiego w ciągu 15 dni. Do czasu utworzenia urzędu prezydenta republiki obowiązki króla przejął premier Girija Prasad Koirala.

Girija Prasad Koirala (ur. 20 lutego 1925, zm. 20 marca 2010 w Katmandu) – czterokrotny premier Nepalu, urząd ten pełnił w latach 1991-1994, 1998-1999, 2000-2001 oraz 2006-2008. Przewodniczący partii Kongres Nepalski.
Nepal jest podzielony na 14 stref administracyjnych (ne.अञ्चल) które są podzielone na 75 dystryktów (जिल्ला). Z pięciu regionów powstała nepalska strefa rozwoju. Każda z 14 stref administracyjnych posiada własnego administratora który jest odpowiedzialny za poprawne wykonywania prawa oraz koordynowanie lokalnymi departamentami ministerialnymi.

Obecnie Nepal posiada dwuizbowy parlament, na który składają się: izba niższa – Izba Przedstawicieli (205 miejsc) oraz izba wyższa – Izba Narodowa (60 miejsc).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)