Neron - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy cesarza rzymskiego. Zapoznaj się również z: Neron – imię.

Neron (Lucius Domitius Ahenobarbus, po adopcji przez Klaudiusza Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus, ur. 15 grudnia 37 w Ancjum, zm. 9 czerwca 68 w Rzymie) – cesarz rzymski w latach 54-68, syn Gnejusza Domicjusza Ahenobarbusa i Agrypiny Młodszej, późniejszej żony cesarza Klaudiusza.

Lucius Annaeus Seneca (Minor) (ur. ok. , zm. 65 r.n.e.), Lucjusz Anneusz Seneka (Młodszy), zwany Filozofem, syn Seneki Starszego (Seneca Maior) zwanego Retorem (Seneca Rhetor). Retor, pisarz, poeta, filozof rzymski. Stoik, piewca heroicznej etyki. Jego filozofia wywarła znaczny wpływ na chrześcijaństwo. Pisał tragedie przeznaczone do czytania. Wychowywał Nerona. Był konsulem w roku 56 n.e. W 63 roku wycofał się z polityki, a dwa lata później Neron zmusił go do popełnienia samobójstwa, gdy odkryto jego rzekome powiązania ze spiskiem Pizona.
Oktawia, Octavia (ur. w marcu 40 n.e.; zm. 9 czerwca 62) – córka cesarza Klaudiusza i Messaliny. Od 53 roku żona cesarza Nerona. Cieszyła się wielką miłością mieszkańców Rzymu, co wzbudzało zazdrość w ambitnej kochance Nerona - Poppei Sabinie. Zdołała ona przekonać Nerona, żeby rozwiódł się w styczniu 62 roku z Oktawią pod pretekstem rzekomego jej cudzołóstwa. Została zesłana na wyspę więzienie - Pandaterię. Neron mógł teraz poślubić Poppeę Sabinę. Zamieszki w Rzymie, w czasie których wysuwano żądania odwołania Oktawii z wygnania, przestraszyły Nerona, który zdecydował się, ulegając interwencji Poppei, na wydanie rozkazu uśmiercenia Oktawii. Została uduszona w gorącej kąpieli, a ściętą głowę odesłano do Rzymu, żeby ją obejrzała Poppea.

Życiorys

Wychowanek Seneki Młodszego, wbrew powszechnie panującej opinii (pochodzącej od historyka Tacyta) miał duży talent poetycki i aktorski.

Cesarz

Cesarz rzymski od 54 roku, kiedy jego matka otruła swojego męża i przejęła władzę. Oficjalna tytulatura cesarska: Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus. Neron odsunął później matkę od wpływów, a w 59 roku zlecił jej zamordowanie. W 62 roku Neron poślubił Poppeę, która poprzednio była żoną Rufriusa Crispinusa, a następnie Otona – przyjaciela Nerona. Poppea była kochanką Nerona już od 58. Zmarła w 66 roku, według Swetoniusza w wyniku kopnięcia zadanego przez małżonka, gdy była w ciąży.

Gnaeus Domitius Ahenobarbus (ur. 11 grudnia 17 p.n.e., zm. w styczniu 40 n.e.), pochodził ze znakomitego rodu rzymskiego Domicjuszy Ahenobarbów. Powiązany rodzinnie z najznakomitszymi postaciami końca republiki rzymskiej i początków pryncypatu. Cioteczny prawnuk triumwira Marka Emiliusza Lepidusa, wnuk drugiego triumwira Marka Antoniusza, cioteczny wnuk trzeciego triumwira Oktawiana, czyli pierwszego cesarza Augusta. Brat Domicji i Domicji Lepidy, równie jak on mających znaczącą pozycję w tamtym czasie. Jego ojcem był Lucjusz Domicjusz Ahenobarbus konsul w 16 p.n.e. a matką Antonia Starsza.
Deifikacja (łac. deificatio; deus — bóg, facere — czynić) - ubóstwienie, przypisanie cech boskich temu co Bogiem nie jest a następnie uprawienie kultu ubóstwionej istoty lub rzeczy.

W polityce wewnętrznej Neron w dużym stopniu kierował się wskazówkami swoich doradców. Początkowo największą rolę odgrywali jego nauczyciel, Seneka Młodszy oraz prefekt pretorianów, Sekstus Afraniusz Burrus. Po śmierci tego ostatniego (62) oraz wycofaniu się z życia politycznego Seneki, miejsce ich zajęli Feniusz Rufus oraz otoczony złą sławą prefekt pretorianów, Ofoniusz Tygellinus. Duże wpływy na dworze cesarskim miał również Gajusz Petroniusz, zwany arbiter elegantiae.

Galba (Serwiusz Sulpicjusz Galba, Servius Sulpicius Galba, Servius Galba Imperator Caesar Augustus; ur. 25 grudnia 3 p.n.e., zm. 15 stycznia 69 n.e.) - cesarz rzymski od 8 czerwca 68 r. do swojej śmierci. Jego panowanie zapoczątkowało rok czterech cesarzy.
Sekstus Afraniusz Burrus (? - 62) - pochodzący z Galii Narbońskiej wojskowy rzymski, w 51 nominowany przez cesarza Klaudiusza prefektem pretorianów, bliski współpracownik Agrypiny Młodszej, przez pierwszych osiem lat panowania Nerona prawa ręka cesarza (wspólnie z Seneką Młodszym). Zmarł w 62 roku, prawdopodobnie z powodu raka gardła, istniała również plotka, że został otruty na zlecenie Nerona.

Żądny władzy Neron, zaledwie siedemnastolatek w chwili objęcia władzy, dążył do narzucenia hellenistycznych form sprawowania władzy, nieustannie rywalizował z senatem o wpływy, w końcowym okresie panowania poddał się nawet deifikacji. Postępowanie to sprawiło, iż postrzegany był wśród arystokracji rzymskiej jako tyran: w 65 wyszedł na jaw spisek Gajusza Pizona, w wyniku czego samobójstwa popełnili m.in. znienawidzeni przez Tygellina (i prawdopodobnie niesłusznie w spisek zamieszani) Seneka i Petroniusz.

Galia (łac. Gallia) - kraina historyczna w Europie Zachodniej, obecnie tereny Francji, Belgii i północnych Włoch, zamieszkana przez plemiona celtyckie. Termin ten, wprowadzony przez Rzymian, do czasu podboju przez Juliusza Cezara w latach 58-51 p.n.e. nie miał pokrycia w rzeczywistej organizacji państwowej czy międzyplemiennej. Istniały tylko pewne luźne podobieństwa kulturowe i niezbyt intensywne związki ekonomiczne między poszczególnymi plemionami.
Gaius Iulius Vindex – Gal z Akwitanii, był po ojcu senatorem rzymskim, zarządzał prowincją Galią (prawdopodobnie Lugdunensis). W marcu 68 roku n.e. stanął na czele powstania Galów przeciwko Neronowi. Został pokonany przez namiestnika Germanii, Rufusa w bitwie pod Vesontio. W wyniku tej przegranej popełnił samobójstwo.

Pożar Rzymu

W 64 r. spłonął Rzym. Neron wykorzystał fakt, że spora powierzchnia miasta się zwolniła i rozkazał wybudować duży pałac. Wywołało to podejrzenia, rozpowszechniane przez wrogie cesarzowi stronnictwa w senacie, jakoby to Neron rozkazał podpalić miasto. Nie jest to zapewne prawdą, gdyż wówczas Rzym płonął często, co było związane ze sposobem stawiania budynków. Największy pożar Rzymu ówczesnych czasów miał miejsce za Oktawiana Augusta, jednak to ten z czasów Nerona zapadł bardziej w pamięci ze względu na nieprzychylność do osoby władcy ze strony zarówno arystokracji (a to ona była piśmienna i przekazywała swoje poglądy w tekstach), jak i późniejszych nieprzychylnych mu autorów chrześcijańskich.

Othon (28 kwietnia 32 n.e. - 16 kwietnia 69 n.e.) Marek Salwiusz Oton, Marcus Salvius Otho, Imperator Marcus Otho Caesar Augustus, urodzony 28 kwietnia 32 roku w Ferentium - pochodził ze znanej etruskiej rodziny. Przyjaciel cesarza Nerona. Przyjaźń skończyła się w 58, gdy jego żona Poppea Sabina, została kochanką, a później żoną Nerona.
Statilia Messalina - wywodziła się z najwyższych kręgów arystokracji senatorskiej, prawnuczka Tytusa Statyliusza Taurusa - konsula w 26 p.n.e. i wybitnego dowódcy cesarza Augusta.Nie znamy imion trzech pierwszych jej mężów, czwartym był Marek Julisz Westynus Attyk, konsul w 65 n.e. Cesarz Neron, którego była kochanką, rozkazał stracić Attyka bez oskarżenia i procesu, żeby sam mógł ją poślubić. W początkach 66 n.e. została jego trzecią żoną. Przeżyła upadek Nerona, zakończony jego śmiercią samobójczą w czerwcu 68 n.e., zapewne dlatego, że następni, krótkotrwale panujący cesarze: Galba, Oton i Witeliusz wywodzili się z tych samych, senatorskich kręgów. Cesarz Oton zamierzał nawet poślubić ją i w ostatnim liście przed samobójczą śmiercią właśnie ją prosił, by zadbała o jego pochówek.

Niezaprzeczalną zasługą Nerona było zaprojektowanie nowego planu miasta z szerokimi ulicami, dużymi odstępami między budynkami i obowiązkiem posiadania sprzętu do gaszenia pożaru w każdej kamienicy. Tego nie było wcześniej i o tym zapomniano, widząc w tym pożarze największy, a faktycznie po prostu ostatni z wielkich, gdyż później miasto było na tego typu katastrofy lepiej przygotowane.

Gaius Calpurnius Piso (zm. 19 kwietnia 65) – polityk rzymski, senator od czasów cesarza Kaliguli, jeden z przywódców nieudanego spisku na życie cesarza Nerona.
Senat rzymski (łac. Senatus) – w czasach republiki było to ciało ustawodawcze i wykonawcze, a w czasach cesarstwa rzymskiego było to najwyższe ciało ustawodawcze.

Według Tacyta (Roczniki ks. XV, rozdz. 44), Neron chcąc odciągnąć od siebie podejrzenia, winą za pożar obarczył zamieszkujących w Rzymie chrześcijan, co stało się przyczyną fali krwawych represji. O owych represjach wspomina Swetoniusz w żywocie Nerona rozdz. 16: "Ukarano torturami chrześcijan, wyznawców nowego i zbrodniczego zabobonu".

Gaius Ofonius Tigellinus, Tigellinus Sophonius (8 ? – 69) – pochodzący z Agrigento wojskowy rzymski, bliski przyjaciel cesarza Nerona, prefekt straży nocnej, a od 62 (po śmierci Sekstusa Afraniusza Burrusa) prefekt pretorianów i prawa ręka cesarza.
Wielki Pożar Rzymu (łac.: Magnum Incendium Romae) – w 64 r. strawił dużą część miasta Rzym. Tacyt wspomina o szybkim rozprzestrzenieniu się pożaru, który trwał pięć i pół dnia. Tylko cztery z czternastu dzielnic ówczesnego Rzymu uniknęły zniszczeń, trzy zostały kompletnie strawione przez ogień, zaś kolejnych siedem zostało poważnie zniszczonych.

Śmierć

Despotyzm Nerona wywoływał coraz większe niezadowolenie w kręgach arystokracji, patrycjuszów i bogatych warstwach społecznych. W marcu w Galii zbuntował się przeciwko niemu Windeks, powstania wybuchły w Hiszpanii i Judei. Już na początku kwietnia wojska w Hiszpanii obwołały cesarzem Galbę. Opuszczony nawet przez gwardię pretoriańską, zdradzony przez najbliższych współpracowników, Neron popełnił samobójstwo 9 czerwca 68 roku.

Po jego śmierci spekulowano, że cesarz żyje i jedynie sfingował samobójstwo, aby uciec przed oprawcami. Jego grób był otoczony kultem, składano na nim kwiaty. Kilkukrotnie pojawiali się samozwańcy podający się za Nerona. Fakt ten sugeruje, że Neron był w istocie lubianym i cenionym przez niższe warstwy społeczne władcą, skoro samozwańcy liczyli na odzew zarówno wśród legionów, jak i wśród poddanych, a co więcej, w pewnym zakresie ich oczekiwania się spełniały.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)