Nestor Machno - Polski Serwis Naukowy

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Nestora Machny

Nestor Iwanowicz Machno, ukr. Нестор Іванович Махно (Bat’ko Machno), ur. 26 października 1888 w Hulajpolu na Ukrainie, zm. 6 lipca 1934 w Paryżu) – ukraiński anarchista i rewolucjonista.

Jego rodzice Iwan Rodionowicz i Eudokia Matwiejewna byli chłopami wyzwolonymi edyktem carskim w 1863 r. Ukończył szkołę cerkiewno-parafialną . Brał udział w rewolucji 1905 roku jako członek anarchokomunistycznej grupy. Aresztowany, osadzony w więzieniu "Butyrki" w Moskwie. W 1909 za zabójstwo naczelnika policji skazany na karę śmierci, zamienioną na 10 lat katorgi. Odbywając karę przystąpił do anarchistów.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Wolne Terytorium (ukr. Вільна територія, wilna teritorija, ros. свободная территория, swobodnaja territoria); lub Machnowszczyza (ros. Махновщина, Machnowszczina), lub Anarchistyczna Ukraina (styczeń 1919 – 1921) – historyczne państwo na terenach wschodniej Ukrainy, istniejące w latach 1918-1921.

Zwolniony z więzienia w czasie rewolucji lutowej 1917 powrócił do Hulajpola i tam utworzył oddział zbrojny. Oddział walczył z okupacyjną armią austro-węgierską, a później z władzami niemieckimi. Oddział zyskał wielką popularność wśród miejscowego chłopstwa. Żołnierze Machny wyróżniali się odwagą ale i okrucieństwem. W latach 1919–1920 walczył z oddziałami Białej Gwardii i oddziałami Petlury, później przywódca anarchizującej Rewolucyjno Powstańczej Armii Ukrainy (machnowców). RPAU(m) na przemian współpracowała z bolszewikami i walczyła z nimi. Trzy razy zawierał przymierza z władzami sowieckimi i trzy razy były one zrywane i była prowadzona walka. Po wspólnym zwycięstwie nad wojskami białych, bolszewicy rozbili machnowców i zlikwidowali ich anarchistyczną republikę w Hulajpolu.

Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза - КПСС) - ostatnia nazwa założonej w 1898 r. partii komunistycznej, rządzącej w Rosji i ZSRR od 1917 do 1991 roku (1898-1912 SDPRR, Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji; 1912-1918 SDPRR(b), Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); 1918-1925 RPK(b), Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); 1925-1952 WKP(b), Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików)). Centralną instancją partii był Komitet Centralny (KC), największą zaś realną władzę posiadało jego Biuro Polityczne. Generalny sekretarz KC był przywódcą całej partii. W okresie istnienia ZSRR partia miała też swoje republikańskie platformy w każdej z republik radzieckich z wyjątkiem (do 1990 r.) Rosji. Kontrolowała też większość innych partii komunistycznych na świecie, zarówno formalnie poprzez organizacje międzynarodowe (np. Komintern, Kominform), jak i nieformalnie w wyniku faktycznego zwierzchnictwa ZSRR nad częścią z państw oraz sponsorowanie i utrzymywanie kontaktów w pozostałych przez Wydział Zagraniczny i radziecki wywiad.

Rewolucja rosyjska 1905 roku – ogólnokrajowy spontaniczny zryw skierowany zarówno przeciw rządowi, jak i przeciw przemocy państwa wobec obywateli. Wydarzenie to uważa się za początek zmian ustrojowych w Rosji, prowadzący do rewolucji 1917 roku.

Machno przedostał się do Rumunii 28 sierpnia 1921 r. Przez pewien czas mieszkał w Polsce (w Toruniu) w 1922, po czym przez Gdańsk w 1923 przedostał się do Paryża, gdzie pracował jako szewc i robotnik w drukarni. Zmarł 6 lipca 1934, został pochowany na cmentarzu Pere Lachaise.

W 2006 r. na podstawie jego życia został nakręcony 12-odcinkowy film biograficzny pt. Dewjat żyznei Nestora Machno (Девять жизней Нестора Махно) w reż. Nikołaja Kaptana. W filmie w roli głównej wystąpił Paweł Derewianko.

Język ukraiński (українська мова, ukrajinśka mowa) to język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego, używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.

Butyrki ros. Бутырская тюрьма – więzienie przejściowe i śledcze w Moskwie, służące także do przetrzymywania więźniów politycznych. Drugie obok Łubianki, znane moskiewskie miejsce kaźni w okresie stalinowskim.

Zobacz też

Wolne Terytorium

Powstanie Machny na Ukrainie

anarchizm

Przypisy

Taka data figuruje w księgach metrykalnych cerkwi w Hulajpolu, które znajdują się w Państwowym Archiwum Zaporoskiego Obwodu. W. Werstiuk, Machnowszsczyna, Kyiv 1991, s. 19; W. Wołkowyński, Nestor Machno. Lehendy i realnist, Kyiv 1994.
Zbigniew Karpus, Rosjanie i Ukraińcy na Pomorzu w latach 1920-1939 [w:] Mniejszości narodowe i wyznaniowe na Pomorzu w XIX i XX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 1998, s.107-108

Anarchizm (od gr. ἀναρχία anarchia – "bez władcy") lub wolnościowy socjalizm – doktryna postulująca model społeczeństwa opartego na dobrowolnej współpracy, równości społecznej, solidarności międzyludzkiej i poszanowaniu wolności jednostki, odrzucająca potrzebę istnienia instytucji państwa, kapitalizmu oraz innych form władzy, wyzysku, przymusu i hierarchii, a także ruch społeczny dążący do realizacji tych celów.

Ukraina (ukr. Україна, Ukrajina) – państwo położone w Europie Wschodniej. Graniczy od północy z Białorusią, od zachodu z Polską, Słowacją i Węgrami, od południa z Rumunią i Mołdawią oraz Morzem Czarnym, od północnego wschodu i wschodu z Federacją Rosyjską. Ukraina jest członkiem-założycielem ONZ oraz organizacji regionalnych i subregionalnych tj. Wspólnota Niepodległych Państw, OBWE, GUAM i Organizacja Państw Morza Czarnego. Jedynym skrawkiem Ukrainy w Azji jest wyspa Tuzła w cieśninie kerczeńskiej.

Linki zewnętrzne

Ukrainian Anarchists - The Serpents Wall

Archiwum Nestora Machny

Encyclopedia of Ukraine

Maria Nikiforowna – władczyni stepu

Od watażki do bohatera narodowego. Transformacja obrazu N. Machny w społeczeństwie ukraińskim