Nestoriusz - Polski Serwis Naukowy

Nestoriusz (384-451) – mnich rodem z Syrii, teolog, świetny mówca i kaznodzieja. Jako patriarcha Konstantynopola (428-431) bezwzględnie zwalczał arian i macedonian. Opierając się na naukach Diodora z Tarsu i Teodora z Mopsuestii walczył przeciw herezji apolinaryzmu, głoszącej, że człowieczeństwo Jezusa nie było pełne, co doprowadziło go do przekonań dokładnie odwrotnych. Powstałą w ten sposób herezję, od imienia jej twórcy, nazwano nestorianizmem. Pełny jej wykład Nestoriusz dał w publicznym wystąpieniu na Boże Narodzenie 429 roku.

Teodozjusz II (Flavius Theodosius) (ur. 10 kwietnia 401, zm. 28 lipca 450) – najstarszy syn cesarza Arkadiusza i wnuk Teodozjusza I Wielkiego. Był cesarzem wschodniorzymskim w latach 408-450 (został nim samodzielnie w wieku 7 lat), choć koronowano go za życia ojca krótko po urodzeniu w 402 r.

Ewa Maria Wipszycka (ur. 1933 r.) – historyk starożytności, profesor zwyczajny na Uniwersytecie Warszawskim. Żona Benedetto Bravo, matka Pawła Bravo. Tytuł magistra uzyskała na Uniwersytecie Warszawskim w 1955 r., doktorat i habilitację tamże w 1962 i 1972 r. Od 1990 r. profesor nadzwyczajny, w 1994 r. uzyskała z rąk prezydenta Lecha Wałęsy tytuł profesora zwyczajnego. Zatrudniona w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1972-1990 oddelegowana do Filii UW w Białymstoku, gdzie była w latach 1975-1977 kierownikiem studium zaocznego na wydziale humanistycznym. Ponadto w 1978 r. była prodziekanem Wydziału Humanistycznego Filii UW w Białymstoku, a dziekanem w latach 1979-1981. W latach 1972-1974 była kierownikiem Studium Zaocznego Historii w Instytucie Historycznym UW, a w okresie 1989-1990 wicedyrektorem Instytutu Historycznego UW. W latach 1993-1996 była zastępcą kierownika Międzywydziałowych Studiów Indywidualnych. Specjalizuje się w historii Egiptu czasów greckich i późnoantycznego chrześcijaństwa. Jest autorką i współautorką licznych publikacji naukowych, podręczników akademickich i szkolnych oraz artykułów i książek popularyzatorskich. Uczestniczyła w wielu projektach naukowych i wykopaliskach archeologicznych, m.in. w Aleksandrii, Naklun i Ptolemais. Jest współzałożycielką miesięcznika "Mówią wieki" i członkiem redakcji od 1957 r. Od 2002 r. Prezes Zarządu Fundacji im. Rafała Taubenschlaga.

Nauka Nestoriusza wzbudziła sprzeciw większości wiernych świeckich i duchownych. Głównym jej przeciwnikiem, zarówno ze względów doktrynalnych, jak i prestiżowych, stał się patriarcha Aleksandrii Cyryl, który pozyskał dla swego stanowiska papieża (Celestyna I) i władze świeckie. Na skutek jego zabiegów cesarz Wschodu Teodozjusz II już pod koniec 430 zwołał do Efezu sobór powszechny, który obradował od czerwca do września 431.

Apolinaryzm jest poglądem odnoszącym się do natury Chrystusa. Nazwa pochodzi od głównego przedstawiciela tej doktryny, Apolinarego, w latach około 360 - 392 biskupa Laodycei. Był on gorącym zwolennikiem dogmatu ogłoszonego na Soborze Nicejskim (325), który ogłosił, że Chrystus w całej pełni posiada boską naturę. Apolinary twierdził, że aby zachować boskość Chrystusa, Jego natura ludzka była niekompletna, czyli nie posiadała duszy rozumnej.

Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.

Nestoriusz wraz ze swoimi uczniami uczestniczył w tym soborze, który ostatecznie okazał się dla niego zupełną porażką. Nauka Nestoriusza została potępiona jako heretycka. On sam został pozbawiony godności patriarszej. Cesarz zarządził wygnanie go do Bostry w Arabii, a potem do klasztoru w egipskiej Wielkiej Oazie. Tam Nestoriusz zmarł jako wygnaniec i więzień, nie wyrzekłszy się jednak swych przekonań. Jego prace teologiczne z tego okresu spalono po jego śmierci.

Adam Ziółkowski (ur. 1951) - polski historyk starożytnego Rzymu, profesor Uniwersytetu Warszawskiego oraz Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, tłumacz, autor podręczników szkolnych i akademickich. Rozprawa habilitacyjna: The Temples of Mid-Republican Rome and Their Historical and Topographical Context (broniona na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego w 1993 roku).

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

Zobacz też

nestorianizm,

monofizytyzm,

kościół nestoriański,

Eutyches,

Sobór Chalcedoński.

Bibliografia

B. Altaner, A. Stuiber, Patrologia, Warszawa 1990,

A. Atiya, Historia kościołów wschodnich, Warszawa 1978,

Breviarum Fidei, wyd. 2, Poznań 1988,

F. Cayré, Patrologie et histoire de la théologie, t. I, Paris 1953,

Pierwsze spory chrystologiczne: od Apolinarego z Laodycei do Nestoriusza. W: J.Daniélou, I. Marrou: Historia Kościoła. M. Tarnowska (przekład), R. Aubert (wprowadzenie). T. 1: Od początku do roku 600. Warszawa: IW PAX, 1986, s. 253-256. ISBN 83-211-0577-7.

H. Denzinger, Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum de rebus fidei et morum, ed. 37, Freiburg 1991,

Ewagriusz Scholastyk, Historia Kościoła, Warszawa 1990,

M. Karas, Życie Nestoriusza, patriarchy Konstantynopola (V w.), „Nowy Filomata”, nr 4 (2001), s. 262-271.

J. Kelly, Początki doktryny chrześcijańskiej, Warszawa 1988,

R. Laurentin, Matka Pana, Warszawa 1989

G. Ostrogorski, Dzieje Bizancjum, wyd. 2, Warszawa 1968

Sokrates Scholastyk: Historia Kościoła. S. J. Kazikowski (przekład), E. Wipszycka (wstęp), A. Ziółkowski (komentarz). Warszawa: IW "PAX", 1986, s. 540-549. ISBN 83-211-0519-X. Tekst grecki: Ekklesiastike Historia, w: PG 67, col. 29-872.

H. Rahner, Kościół i państwo we wczesnym chrześcijaństwie, Warszawa 1986.

L. I. Scipioni: Nestorio e il concilio di Efeso. Storia, dogma, critica. Mediolan: Vita e pensiero, 1974, s. 453, seria: Studia Patristica Mediolanensia 1. (wł.)

Sobór Chalcedoński – czwarty sobór powszechny biskupów chrześcijańskich, który odbywał się w dniach 8-31 października 451 roku w kościele św. Eufemii w Chalkedonie (mieście zwanym obecnie Kadi-Koy, położonym w Turcji). Został zwołany przez cesarza Marcjana i zatwierdzony przez papieża Leona I Wielkiego listem do tegoż cesarza.

Patriarcha – z jęz. gr. "praojciec"; w Nowym Testamencie określenie protoplastów Izraelitów (Abraham, Izaak, Jakub oraz dwunastu synów Jakuba), ale także protoplastów ludzkości, oraz protoplastów rodów, np. Dawid.