Nicienie - Polski Serwis Naukowy

Nicienie (Nematoda) – typ zwierząt bezkręgowych, dawniej klasyfikowanych jako gromada w typie obleńce.

Środowisko

Zamieszkują środowisko wodne, ale również glebę. Niektóre gatunki żyją w wodach szczelinowych znajdujących się nawet 3,6 km pod powierzchnią ziemi - głębiej, niż jakiekolwiek inne znane organizmy wielokomórkowe. Większość z nich jest pasożytami zwierząt i roślin.

Nie posiadają one układu krążenia, a przenoszenie substancji odżywczych możliwe jest dzięki płynowi, który wypełnia przestrzenie między komórkami parenchymy. U niektórych płazińców transport substancji jest ułatwiony dzięki silnie rozgałęzionemu jelitu.

Rozmnażanie, reprodukcja – proces biologiczny polegający na wytwarzaniu nowych osobników tego samego gatunku (osobników potomnych, potomstwa) przez organizmy rodzicielskie (komórki rodzicielskie, rodziców). Podstawowa właściwość wszystkich organizmów leżąca u podstawy procesu życia i umożliwiająca trwanie organizmów żywych oraz kontynuację gatunków. Istotą rozmnażania jest przekazanie potomstwu własnych genów.

Budowa zewnętrzna

Kształt ciała: Silnie wydłużone, o zróżnicowanych wymiarach (dymorfizm). W większości są to organizmy niewielkie, osiągające długość od 0,3 mm do mniej niż 10 cm, niektóre osiągają około 1,2 m, a jeden z gatunków osiąga 8 m długości ciała.

Zewnętrzna powłoka: Zewnętrzną powłokę ciała stanowi wór powłokowo-mięśniowy składający się z oskórka, nabłonka i pojedynczej warstwy mięśni.

Oskórek – (zwany kutikulą) stanowi warstwę ochronną, przepuszcza jedynie wodę i gazy, zbudowany jest on z substancji białkowej. Dzięki niemu nicienie są bardzo odporne na trucizny i niekorzystne warunki środowiska.

Nabłonek – (zwany hypodermą) leży pod oskórkiem, jego budowa jest zależna od wielkości nicieni, tworzy on zgrubienia zwane wałkami hyperdermalnymi, biegnące wzdłuż ciała.

Warstwa mięśniowa- zbudowana jest z mięśni podłużnych. Nie ma tu mięśni poprzecznych, jakie spotykamy u wirków. Jamę ciała wypełnia płyn surowiczy, który zapewnia zwierzęciu sprężystość, zastępuje on również układ krążenia rozprowadzając substancje odżywcze.

Budowa wewnętrzna

Posiadają szkielet hydrostatyczny.

Układ pokarmowy ma postać przewodu. Dzieli się on na trzy odcinki: przedni (początkowy) i tylny (końcowy) - pochodzenia ektodermalnego, oraz środkowy - pochodzenia endodermalnego. Rozpoczynają się otworem gębowym, który prowadzi do gardzieli łączącej się z jelitem, a kończy otworem odbytowym. U niektórych gatunków może dojść do redukcji otworu odbytowego, a nawet jelita środkowego.

Nicienie nie posiadają układu oddechowego, a wymianę gazową prowadzą całą powierzchnią ciała. Pasożyty potrafią oddychać beztlenowo.

Układ krążenia nie został wyspecjalizowany, substancje odżywcze rozprowadzane są po organizmie przez płyn surowiczy.

Układ nerwowy składa się z pierścienia okołogardzielowego (obrączki okołogardzielowej), w skład którego wchodzi 5 zwojów nerwowych, i z pni nerwowych (pnia brzusznego i pnia grzbietowego), połączonych spoidłami poprzecznymi.

Układ wydalniczy jest przekształconym (przystosowanym do usuwania płynnych metabolitów) układem protonefrydialnym. Niekiedy zwany układem H. Zbudowany z 2 przewodów, które mają wspólne ujście.

Narządem zmysłów są amfidie

Rozmnażanie

Większość nicieni jest rozdzielnopłciowa, u niektórych występuje wyraźny dymorfizm płciowy. Większość z nich jest jajorodna (jajożyworodny jest włosień kręty), a rozwój dzieli się na kilka stadiów.

komórki fagocytarne to gwieździste komórki ułożone w przedniej części jamy ciała nicieni wzdłuż bocznych wałków wydalniczych, zatrzymują one i gromadzą nierozpuszczalne produkty przemiany materii, jak również ciała stałe, które dostały się do organizmu.

Pasożyt - organizm cudzożywny, który wykorzystuje stale lub okresowo organizm żywiciela jako źródło pożywienia i środowisko życia. Pasożytnictwo to oddziaływanie antagonistyczne między organizmami, które przynosi korzyść jedynie pasożytowi; żywicielowi, zwanemu czasem gospodarzem, związek ten przynosi wyłącznie szkody (straty substancji odżywczych, destrukcja tkanek, zatrucie produktami przemiany materii pasożyta itp.). Pasożyt może doprowadzić organizm żywiciela do wyniszczenia, a nawet śmierci.

Przedstawiciele

wolno żyjące: Turbatrix aceti – węgorek octowy

odżywiające się bakteriami – mikrobionty

odżywiają się grzybami – micetofagi

pasożyty roślin wewnętrznych

Rodzina: Anguinidae

Anguina tritici – węgorek pszeniczny

Ditylenchus dipsaci – niszczyk zjadliwy

Rodzina: Pratylenchidae

Pratylenchus penetrans – korzeniak szkodliwy

Rodzina: Heteroderidae – mątwikowate

Globodera rostochinsis – mątwik ziemniaczany

Heterodera schachtii – mątwik burakowy

Meloidogyne hapla – guzak północny

Rodzina: Aphelenchoididae

Aphelenchoides ritzemabosii – węgorek chryzantemowiec

Aphelenchoides fragariae – węgorek truskawkowiec

nicienie drapieżne

rozwijające się w innych nicieniach żywiących się roślinami – pantofagi

pasożyty zwierząt i człowieka:

glisty (np. glista ludzka), włosień kręty (Trichinella spiralis), owsik ludzki, włosogłówka, tęgoryjec dwunastnicy, filaria Bancrofta (Wuchereria bancrofti),

Systematyka

Gromada: Adenophorea

Podgromada: Chromadoria

Rząd: Araeolaimida

Rząd: Desmodorida

Rząd: Desmoscolecida

Rząd: Monhysterida

Podgromada: Enoplia

Rząd: Dorylaimida

Rząd: Enoplida

Rząd: Mermithida

Rząd: Muspiceida

Rząd: Trichocephalida

Gromada: Secernentea

Rząd: Aphelenchida

Rząd: Ascaridida

Rząd: Camallanida

Rząd: Diplogasterida

Rząd: Rhabdiasida

Rząd: Rhabditida

Rząd: Spirurida

Rząd: Strongylida

Rząd: Tylenchida

Przypisy

G. Borgonie, A. García-Moyano, D. Litthauer, W. Bert, A. Bester, E. van Heerden, C. Möller, M. Erasmus i T. C. Onstott. Nematoda from the terrestrial deep subsurface of South Africa. „Nature”. 474, s. 79–82, 2011. doi:10.1038/nature09974 (ang.).
Czesław Jura: Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-14595-8.

Zobacz też

komórki fagocytarne