Nicola Pisano - Polski Serwis Naukowy

Nicola Pisano – włoski rzeźbiarz tworzący w XIII w.

Urodził się prawdopodobnie w Apulii. Przypuszcza się, iż kształcił się w Pizie lub, przed zamieszkaniem w tym mieście, pracował na dworze Fryderyka II Hohenstaufa na Sycylii. Nicolo Pisano posiadał duży warsztat, w którym pracowali m.in. jego syn, Giovanni Pisano, oraz Arnolfo di Cambio.

Herkules (łac. Hercules) – w mitologii rzymskiej ubóstwiony heros. W późniejszym okresie jego kult zlał się całkowicie z greckim Heraklesem, jednak nawet wówczas Rzymianie zachowali kilka własnych mitów dotyczących tej postaci.

Fryderyk II (niem. Friedrich II., ur. 26 grudnia 1194, zm. 13 grudnia 1250) – król Sycylii od 1198, król Niemiec od 1212, książę Szwabii od 1212 do 1216, cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego od 1220 i król Jerozolimy od 1225-1228, z dynastii Hohenstaufów.

Twórczość

Ambona w Pizie

Ambona w baptysterium w Pizie, wysokość: 465 cm, 1260.

Jego pierwszym znanym dziełem jest ambona w baptysterium w Pizie z 1260 roku. Heksagon, na planie którego skonstruowano kazalnicę, jest symbolem śmierci Chrystusa; harmonizuje z okrągłym kształtem budynku symbolizującym powtórne narodziny, wieczność i Boga.

Apulia (wł. Puglia) to region administracyjny w południowych Włoszech, o powierzchni 19348 km², 4 miliony mieszkańców i stolicą w Bari (362,5 tys. mieszkańców). Gęstość zaludnienia 208 osób na km².

Carrara – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Toskania, w prowincji Massa-Carrara. Według danych na rok 2004 gminę zamieszkuje 65 560 osób, 923,4 os./km².

Ambonę zdobią rzeźby nawiązujące do form antycznych: pięć płaskorzeźb, pięć alegorii cnót i Jan Chrzciciel nad kolumnami, figury ewangelistów i proroków w narożnikach. Postaci w antycznych szatach o ciężkich opadających fałdach, z pełnymi harmonii gestami i charakterystycznym greckim profilem przywodzą na myśl starożytne reliefy. Niektóre z nich rzeczywiście były bezpośrednio inspirowane płaskorzeźbami z antycznych sarkofagów, które artysta oglądał w Campo Santo w Pizie. Przykładem może być personifikacja Męstwa (łac. Fortitudo) będąca klasycznym, heroizującym aktem – wizerunkiem Herkulesa umieszczonym tylko w innym kontekście. Postacie Nicoli są krępe, przysadziste, postawa zmysłowa, inna niż na Północy. Postaci całkiem nie podobne do wysmukłych, odrealnionych figur dojrzałego gotyku.

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

Nicola Pisano nie poddał się także średniowiecznej tradycji rozdzielania poszczególnych scen na pojedyncze kwatery, ale w pięciu dekorujących ambonę płaskorzeźbach scalił kilka scen w jedno przedstawienie. Białe reliefy z kararyjskiego marmuru odseparowane są od siebie poprzez brązowe antykizujące półkolumienki.

Kazalnica podtrzymywana jest przez centralną kolumnę o bazie złożonej z groteskowych figur i zwierząt oraz przez sześć kolumn zewnętrznych, z których trzy stoją na lwach triumfujących nad swoją ofiarą (romański motyw obrazujący zwycięstwo chrześcijaństwa).

Na ambonie widnieje inskrypcja: Anno milleno bis centum bisque triceno Hoc opus insingne sculpsit Nicola Pisanus Laudetur dingne tam bene docta manus. W roku tysiącznym dwuchsetnym i szśćdziesiątym To świetne dzieło wykuł Nicola Pisanus; Niech będzie godnie chwalona dłoń tak uczona.

Nawiązywanie do antycznej rzeźby było czymś nowym w rzeźbie włoskiej. Podobnie zjawisko pojawiło się już we francuskim gotyku u tzw. "Mistrza figur antycznych", ale nie znalazło ono tam swoich kontynuatorów.

Ambona w Sienie

Ambona w katedrze w Sienie, wysokość: 460 cm, 1265-68.

Podobną ambonę stworzył Nicola Pisano dla katedry w Sienie (zamówiona w 1265, a ukończona w 1268). Płaskorzeźby są tu jednak głębsze, a przedstawienia o wiele gęściej zapełnione postaciami i pełne ruchu. Ambona ma oktogonalny kształt, dekoruje ją siedem reliefów, przedstawiających Narodziny, Mękę, Sąd Ostateczny. Zamiast ciemnych półkolumienek, jak we wcześniejszym dziele, na rogach znajdują się rzeźbione w białym marmurze figury. Cztery z ośmiu zewnętrznych kolumn wsparte są na kamiennych lwach. Centralna opiera się nie na groteskowych figurach, ale na wizerunkach sztuk wyzwolonych. W XVI wieku dodano schody, a samą ambonę umieszczono na podwyższeniu, aby poprawić widoczność tego dzieła sztuki.

Przypisy

↑ Web Gallery of Art – Nicola Pisano, Pulpit (ang.).
Jan Białostocki, Sztuka cenniejsza niż złoto, patrz: bibliografia.

Bibliografia

Jan Białostocki, Sztuka cenniejsza niż złoto, PWN, wydanie I, Warszawa 1963.

Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Nicola Pisano

Pisano – Nicola i Giovanni Pisano na stronie Web Gallery of Art (ang.).