Niderlandy Południowe – nazwa katolickiej części Niderlandów, która po ostatecznym oderwaniu się zrewoltowanych prowincji kalwińskich północy (1579-1588), pozostała pod władzą królów Hiszpanii. Ukształtowanie się Niderlandów Południowych jest uznawane za początek historii Belgii, która powstała później na ich gruncie.

Historia

Podział Niderlandów w toku wojny osiemdziesięcioletniej

Początkowo Niderlandy Południowe tworzyły jedynie Luksemburg, Artois, Hainaut i część Flandrii. Były to te prowincje (z wyjątkiem Luksemburga), które w 1579 zawarły unię w Arras. Granica między częścią północną, tworzącą od 1588 Republikę Zjednoczonych Prowincji, a południową zmieniła się znacznie w ciągu toku wojny osiemdziesięcioletniej. Dzięki sukcesom militarnym hiszpańskiego namiestnika Niderlandów, Aleksandra Farnese w latach 80-tych XVI wieku Niderlandy Południowe objęły większość Flandrii i znaczną część Brabancji. Władzę hiszpańską musiały uznać zdobyte przez Aleksandra Farnese ważne i bogate miasta południa: Brugia (1580), Antwerpia (1585) i Bruksela (1585). To ostatnie miasto stało się wkrótce siedzibą namiestników hiszpańskich, a z czasem stolicą całych Niderlandów Południowych i powstałej później na ich gruncie Belgii. Granica między północą a południem utrwaliła się ostatecznie w północnej Flandrii i w centralnej Brabancji. Choć sama granica zmieniała się jeszcze wielokrotnie, to takie sukcesy hiszpańskie jak opanowanie Bredy w latach 1581-1590 i 1625-1637, okazały się nietrwałe. Ostateczną, niekorzystną dla południa granicę między obydwoma częściami Niderlandów potwierdził dopiero pokój westfalski (1648), na mocy którego Hiszpania ostatecznie uznała niepodległość północnoniderlandzkiej republiki. Traktat ten ostatecznie oddawał w ręce holenderskie północną Flandrię i Brabancję zamykając ujście rzeki Skaldy miastom południowoniderlandzkim, doprowadzając je tym samym do gospodarczego upadku.

Ekspansja francuska w Niderlandach w drugiej połowie XVII wieku

W połowie XVII wieku hiszpańskiemu panowaniu w Niderlandach bardziej niż Holendrzy zagrozili Francuzi. Francja, która już w średniowieczu rościła sobie prawo do zwierzchnictwa nad pogranicznymi prowincjami Niderlandów (zwłaszcza nad Flandrią i Artois), wszczęła za panowania Ludwika XIV szereg wojen, których jednym z głównych celów było opanowanie hiszpańskiej części Niderlandów. W wyniku wojny francusko-hiszpańskiej 1635-1659, która była częścią europejskiej wojny trzydziestoletniej Hiszpania zmuszona była oddać Francji większość Artois, zachodni skrawek Flandrii i część Luksemburga. Kolejne koncesje terytorialne na rzecz Francji zostały potwierdzone w traktatach z 1668 i 1679 roku, kiedy to Ludwik XIV zagarnął dalszą część Flandrii i Hainaut, z Lille i portem w Dunkierce. Nie powiódł się natomiast plan króla Francji pełnego opanowania hiszpańskich posiadłości w Niderlandach, czemu w drugiej połowie XVII wieku sprzeciwiali się Holendrzy sprzymierzeni wówczas z Hiszpanią.

Wojna o sukcesję hiszpańską. Niderlandy Austriackie

Gdy w roku 1700 wygasła na Karolu II hiszpańska gałąź Habsburgów wybuchła w Europie wielka wojna sukcesyjna o tron hiszpański i należące do niego posiadłości. Ludwik XIV, który ogłosił swego wnuka królem Hiszpanii miał przeciw sobie szeroką koalicję państw europejskich. Trwającą trzynaście lat wojnę sukcesyjną zakończył kompromisowy pokój w Utrechcie (1713): król Francji zdołał osadzić swego wnuka w Hiszpanii, ale pozostałe posiadłości europejskie dawnego imperium hiszpańskiego przypadły austriackiej gałęzi rodu Habsburgów. W ten sposób Niderlandy Południowe znalazły się pod panowaniem austriackim i odtąd zwane będą również Niderlandami Austriackimi. Dla Niderlandów Południowych zmiana rządów niewiele jednak zmieniła w ich położeniu zewnętrznym, gdyż Holendrzy ponownie zagwarantowali sobie w traktacie pokojowym skrępowanie handlu belgijskiego.

Przypisy