Nieżyt nosa - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy medycyny. Zapoznaj się również z: inne znaczenia słowa katar.

Nieżyt nosa (łac. rhinitis, corryza, potoczna nazwa katar) - pojęcie dotyczące objawów zapalenia błony śluzowej nosa (niekiedy także zatok przynosowych).

Do objawów należą: kichanie, "drapanie" w nosie i gardle, kaszel, pieczenie spojówek, wyciek płynnej wydzieliny z nosa, zatkany nos, ogólne osłabienie, ból głowy, stan podgorączkowy.

Przyczyny nieżytu nosa

Alergiczne

Nieżyt nosa może mieć podłoże alergiczne (alergiczny nieżyt nosa, ang. Seasonal Allergic Rinitis, SAR) o przebiegu sezonowym lub przewlekłym. Alergiczny nieżyt nosa występuje jako reakcja uczuleniowa u osób cierpiących na alergie wziewne na skutek reakcji z alergenem oddziałującym drogą inhalacyjną. Do czynników alergizujących zaleczają się pyłki roślinne, roztocze kurzu domowego, zarodniki pleśni, sierść i naskórek zwierząt. W przypadku alergii na pyłki roślinne ryzyko wystąpienia alergicznego nieżytu nosa wzrasta w okresach podwyższonego stężenia pyłków roślinnych w powietrzu (luty – październik). W przypadku uczulenia na roztocze kurzu domowego, objawy trwają przez cały rok, nasilając się w okresie grzewczym.

Katar sienny – alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa. Wskutek reakcji organizmu na alergen (głównie pyłki roślin) immunoglobuliny dróg oddechowych powodują uwalnianie przez mastocyty i bazofile histaminy drażniącej błonę śluzową nosa.

Chlorowodorki - najczęściej chlorowodorki amin (chlorki amoniowe); sole zasady organicznej i kwasu solnego. Chlorowodorki amin są znacznie bardziej odporne na degradację (np. utlenianie) od neutralnych amin i często taka forma jest wykorzystywana do ich przechowywania i handlu. Ponadto chlorowodorki amin są znacznie lepiej rozpuszczalne w wodzie od wyjściowych amin, dzięki czemu leki zawierające ugrupowania aminowe w formie chlorowodorków są łatwo wchłaniane przez organizm pacjenta.

Infekcyjne

Najczęstszą przyczyną wystąpienia kataru są zakażenia wirusowe, szerzące się drogą kropelkową. Z tego względu należy unikać kontaktów z chorymi, ograniczyć przebywanie w większych skupiskach ludzi w okresach nasilania zachorowań (wiosna, jesień).

Inne przyczyny

Możliwe są również inne przyczyny nieżytu nosa: idiopatyczne, niealergiczne zapalenie błony śluzowej nosa z eozynofilią (NARES), zawodowe, hormonalne, polekowe, emocjonalne, seksualne

Alergia (popularnie stosowane synonimy uczulenie, nadwrażliwość) – patologiczna, jakościowo zmieniona odpowiedź tkanek na alergen, polegająca na reakcji immunologicznej związanej z powstaniem swoistych przeciwciał, które po związaniu z antygenem doprowadzają do uwolnienia różnych substancji – mediatorów stanu zapalnego. Może się objawiać łagodnie, jak w przypadku kataru czy łzawienia, aż po zagrażający życiu wstrząs anafilaktyczny i śmierć.

Ksylometazolina – organiczny związek chemiczny, pochodna imidazoliny. Stosowana jako lek o działaniu sympatykomimetycznym, głównie na receptory α-adrenergiczne, podobnym do działania nafazoliny.

Leczenie

Leczenie zależy od przyczyny wywołującej, najczęściej jest objawowe. Przy ostrym nieżycie stosuje się krople, które zmniejszają obrzęk błony śluzowej nosa poprzez obkurczanie drobnych naczyń krwionośnych: ksylometazolina, oksymetazolina, nafazolina. Leki z tej grupy są dostępne również w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu (pochodne pseudoefedryny). Bez dodatkowych wskazań od lekarza, leków tych nie powinno się stosować dłużej niż 3-4 dni, gdyż mogą prowadzić do tzw. wtórnego nieżytu nosa opornego na leczenie (rhinitis medicamentosa). Przy nieżycie nosa pomocne są środki powszechnie stosowane w leczeniu przeziębienia, które podwyższają odporność organizmu: w szczególności witamina C oraz cynk.

Pseudoefedryna - organiczny związek chemiczny, pochodna fenyloetyloaminy, syntetyczna substancja sympatykomimetyczna. Powszechnie stosowana w zapaleniach górnych dróg oddechowych w lekach bez recepty w postaci chlorowodorku lub siarczanu - sama lub w połączeniach z lekami przeciwhistaminowymi i przeciwbólowymi.

Leukotrieny - lipidy związane z układem immunologicznym. Biorą udział w mechanizmach odpornościowych i procesach zapalnych, m.in. związanych z astmą i alergicznym nieżytem nosa. Przewodzą sygnały na drodze autokrynnej (sygnalizując w ten sposób do tej samej komórki, które je wyprodukowały) i parakrynnej (przekazując sygnał do niewielkiej liczby sąsiadujących komórek).

W przypadku leczenia nieżytu nosa o podłożu alergicznym stosuje się leki przeciwhistaminowe II generacji, takie jak substancja czynna azelastyna . Jej działanie polega na hamowaniu dystrybucji mediatorów odczynu zapalnego - histamin, prostaglandyn i leukotrienów, które są odpowiedzialne za wywoływanie alergicznego procesu zapalnego w organizmie. Azelastyna z chlorowodorkiem w postaci sprayu do nosa to przeznaczony do stosowania miejscowego preparat przeciwhistaminowy do terapii pierwszego rzutu. Miejscowa aplikacja daje możliwość podania wyższego stężenia roztworu, który lepiej się wchłania niż leki ogólnoustrojowe i wykazuje wyższą skuteczność. Aplikowanie leku miejscowo daje również korzystny profil bezpieczeństwa, ponieważ minimalizuje ryzyko braku tolerancji organizmu i wejścia w niepożądane reakcje z innymi przyjmowanymi lekami. Pełny efekt donosowo podanej azelastyny uzyskuje się już po kilkunastu minutach.

Ból głowy (łac. cephalgia, cephalea, cephalalgia) – niespecyficzny, subiektywny objaw charakteryzujący się występowaniem bólu zlokalizowanego w obrębie głowy.

Nos – wyniosłość w obrębie twarzy stanowiąca drogę przepływu powietrza w procesie oddychania. Powietrze przechodzące przez nos zostaje ocieplone i nawilżone. Dociera później do okolicy węchowej znajdującej się w jego górnej części. Substancje chemiczne zawarte w powietrzu są rozpuszczane w śluzie i pobudzają wtedy liczne receptory znajdujące się w okolicy węchowej. Następnie impuls wędruje do mózgowia przez nerw węchowy, gdzie jest odbierany. Obecne w nosie włoski wyłapują drobinki zanieczyszczeń nie pozwalając im dostać się do płuc.

Zobacz też

katar sienny

azelastyna

Zobacz hasło katar w Wikisłowniku

Przypisy

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.