Niecierpek gruczołowaty - Polski Serwis Naukowy

Kwiaty

Mięsista łodyga

Niecierpek gruczołowaty, n. himalajski, n. Roylego (Impatiens glandulifera) – gatunek roślin należący do rodziny niecierpkowatych.

Rozmieszczenie geograficzne

Występuje w stanie dzikim w Azji środkowej, w rejonie Himalajów i w zachodnich Indiach i Pakistanie. Jako roślina ozdobna zawleczony do wielu krajów, gdzie zdziczał i stał się gatunkiem inwazyjnym w Europie, Ameryce Północnej, Azji oraz w Nowej Zelandii. Sprowadzony do Europy po raz pierwszy w 1839 do Anglii (Kew Gardens). Europę kontynentalną opanował w 1900 roku. W Polsce rozproszony jako uciekinier z miejsc uprawy, w niektórych regionach występuje często (zwłaszcza w południowej części kraju) i zajmuje rozległe przestrzenie (np. w rejonie ujścia Odry). Pierwszą naturalną populację zaobserwowano wzdłuż polskich rzek w 1960 roku. W wielu krajach zwalczany. Zwalczanie trudne i kosztowne ze względu na dużą zdolność do regeneracji i łatwe rozprzestrzenianie. Rozwój ogranicza wypas zwierząt.

Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. Tradycyjna maoryska nazwa państwa, Aotearoa, jest najczęściej tłumaczona jako Kraj długiej białej chmury. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonych Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.

Gatunek inwazyjny - gatunek alochtoniczny o znacznej ekspansywności, który rozprzestrzenia się naturalnie lub z udziałem człowieka i stanowi zagrożenie dla fauny i flory danego ekosystemu, konkurując z gatunkami autochtonicznymi o niszę ekologiczną, a także przyczyniając się do wyginięcia gatunków miejscowych.

Morfologia

Łodyga Osiąga 1-2 m wysokości, gałęzista w górnej części, dołem jest bezlistna, w węzłach zgrubiała, naga, jasnozielona i czerwono punktowana. Liście Naprzeciwległe lub po 3 w okółkach, lancetowate, piłkowane, do 25 cm długości. Kwiaty Różowe, ale bardzo różnie wysycone barwą (od białych do ciemnobordowych), w skąpokwiatowych gronach. Kwiaty mają 3-4 cm wysokości i 2 cm szerokości. Korona ma charakterystyczny, chełmiasto wysklepiony kształt, opatrzona jest małą, zakrzywioną ostrogą. Owoce Lancetowate, pękające torebki o długości 2-3 cm i szerokości 0,8 cm. Pękając wyrzucają nasiona na odległość do 7 m. Nasiona są bardzo żywotne. Jedna roślina mateczna może wyprodukować 4000 nasion.

Biologia i ekologia

Roślina jednoroczna. Kwitnie od czerwca do października. Kwiaty wydzielają duże ilości nektaru. Wykazuje szeroką tolerancje środowiskową, rośnie na glebach wilgotnych, bogatych w substancje pokarmowe. Występuje najobficiej nad rzekami, na skrajach lasów łęgowych, w ziołoroślach nadrzecznych. Liczba chromosomów 2n = 18, 20.

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Zastosowanie

Uprawiany jako roślina ozdobna w ogrodach. Wysiew nasion w marcu – kwietniu w ciepłym inspekcie. Na miejsce stałe wysadzać w końcu maja. Wymaga gleby żyznej, próchniczej, dostatecznie wilgotnej. W ogródku zwykle sam rozsiewa się.

Przypisy

Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-28].
↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-08-15].
Harry Helmisaari: Impatiens glandulifera (ang.). Nobanis, 2007. [dostęp 2009-03-29].
Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.

Bibliografia

Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.