Niemieckie Towarzystwo Kulturalno-Społeczne we Wrocławiu (NTKS; Deutsche Sozial-Kulturelle Gesellschaft in Breslau; DSKG) – organizacja społeczna skupiająca niemiecką mniejszość narodową na Dolnym Śląsku powstała w 1957, ponownie zarejestrowana w 1991.

Historia

Organizacja została zarejestrowana przez władze PRL 4 maja 1957. U źródeł jej powstania leżała liberalizacja polityki wobec mniejszości narodowych w połowie lat 50. Zakres terytorialny działania Towarzystwa obejmował ówczesne województwo wrocławskie (z Legnicą, Jelenią Górą i Wałbrzychem) i – mimo podejmowanych prób stworzenia oddziałów na Pomorzu oraz Warmii i Mazurach – nie wykraczał poza granice regionu. Do Towarzystwa, które w początkowym okresie liczyło 4 tys. członków, mogły należeć osoby narodowości niemieckiej zamieszkałe w województwie wrocławskim bez względu na obywatelstwo (polskie lub wschodnioniemieckie). Większość członków posiadała obywatelstwo polskie lub była bezpaństwowcami, jednak w zarządzie zasiadały osoby z obywatelstwem NRD (m.in. pierwszy przewodniczący Richard Riedel). W pierwszych latach działalności opieką otoczyła Towarzystwo ambasada NRD, w późniejszym okresie zdystansowała się jednak od organizacji.

Celem działalności Towarzystwa było pielęgnowanie kultury i języka niemieckiego oraz rozwój oświaty na obszarze Dolnego Śląska, reprezentacja mniejszości niemieckiej w kontaktach z władzami centralnymi i terenowymi oraz działalnie na rzecz zbliżenia polsko-niemieckiego.

W pierwszym zjeździe w dniu 14 kwietnia 1957 uczestniczyło 132 delegatów oraz przedstawiciele ambasady NRD i przewodniczący Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we Wrocławiu.

Początkowo Towarzystwo skupiało dwa oddziały miejskie: w Wałbrzychu i Wrocławiu oraz koła terenowe m.in. w Jeleniej Górze (Cieplicach), Mieroszowie-Unisławie, Świdnicy, Legnicy, Bolesławcu, Szczawnie-Zdroju, Kudowie, Nowej Rudzie, Boguszowie. W najbliższych latach część z tych ośrodków uległa likwidacji (m.in. Kudowa Zdrój i Świdnica) na skutek masowych wyjazdów mniejszości niemieckiej do NRD i RFN. W 1960 liczba kół wynosiła 9, a liczba członków towarzystwa zmniejszyła się do około 750 w porównaniu z okresem powstania. Około 2/3 członków należała do organizacji w Wałbrzychu i Wrocławiu.

Organizacja była finansowana ze środków Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, składek członkowskich oraz dochodów własnych (m.in. z organizacji imprez oraz utrzymywania klubu w Wałbrzychu).

W latach 60. i 70. aktywność Towarzystwa osłabła, co wiązało się z licznymi wyjazdami do NRD i RFN. W 1972 zmieniła ona nazwę na Niemieckie Towarzystwo Wspólno-Kulturalne, a Towarzystwo zobowiązano do walki o socjalizm w kraju, pokój na świecie oraz przyjaźń między narodami, jak również popularyzację tzw. dorobku NRD i PRL wśród dolnośląskich Niemców.

Organizacja w zasadzie przetrwała do przełomu demokratycznego w 1989 (w okresie stanu wojennego była zawieszona). Na początku lat 90. na jej podstawie powstały cztery Towarzystwa Społeczno-Kulturalne Niemców we Wrocławiu, w Wałbrzychu, w Jeleniej Górze i w Legnicy, następnie również Towarzystwo w Kamiennej Górze oraz wrocławski oddział Związku Młodzieży Mniejszości Niemieckiej w Polsce. Każdy z oddziałów został zaopatrzony w siedziby odnowione z pieniędzy rządu RFN.