Niewypał - Polski Serwis Naukowy

Niewypał - amunicja zawierająca ładunek miotający, która nie wypaliła mimo stworzenia odpowiednich warunków do tego procesu. Podobnym pojęciem jest niewybuch, który odnosi się jednak nie do ładunku miotającego lecz do ładunku wybuchowego. Pojęcia niewypału używa się wobec dwóch rodzajów amunicji: wybuchającej z siłą mniejszą od detonacji, oraz zapalającej się.

Detonacja to wybuch (fala reakcji chemicznych) rozprzestrzeniający się w materiale wybuchowym z prędkością ponaddźwiękową (z reguły wynosi kilka tys. m/s do max 10 tys. m/s), powodujący powstanie w otaczającym go ośrodku fali uderzeniowej. Na jej czole występuje bardzo wysokie ciśnienie (do ok. 500 tys. atm) i temperatura (do ok. 5800 °C).

Niewybuch – to każdy przedmiot zawierający ładunek wybuchowy lub materiał wybuchowy w stanie wolnym, który powinien zdetonować jednak pomimo stworzenia warunków koniecznych do tego procesu nie doszło do wybuchu. Podobnym pojęciem jest niewypał, który odnosi się jednak nie do ładunku wybuchowego lecz do ładunku miotającego.

Generalnie pojęcie odnosi się do środków zawierających materiał wybuchowy o charakterze miotającym, czyli takich, w których wybuch ma charakter deflagracji, mogą to być jednak także inne naboje, np. ze sprężonym gazem. Niewypałem może stać się również spłonka lub inny zapalnik.

Amunicja – ogół rakiet, nabojów artyleryjskich, min, bomb lotniczych, torped, bomb głębinowych, granatów ręcznych oraz naboje do broni strzeleckiej.

Materiał wybuchowy to pojedynczy związek chemiczny lub mieszanina kilku związków chemicznych, która jest zdolna w odpowiednich warunkach do gwałtownej reakcji chemicznej o charakterze egzotermicznym, której towarzyszy wydzielenie wielkiej ilości produktów gazowych w postaci wybuchu (detonacji lub deflagracji).

Oprócz nabojów, niewypałami mogą stać się również inne środki zawierające materiały wybuchowe deflagrujące, np. materiały hukowe, ale także różnego rodzaju inne środki pirotechniczne, nawet nie deflagrujące, ale np. spalające się gwałtownie, lub mogące się palić bez dostępu powietrza z zewnątrz. Do niewypałów zalicza się również środki zapalające się, np. race świetlne, świece dymne itp.

Deflagracja (zwana też dawniej wybuchem właściwym) - spalanie, które propaguje się z prędkością niższą, niż wynosi prędkość dźwięku w danym materiale (poniżej ok. 2000 m/s), powstające wskutek szybkiej reakcji utleniania.

Flara zwana też racą lub rakietą sygnalizacyjną – przyrząd pirotechniczny służący oświetleniu terenu, bazujący na reakcji egzotermicznej. Flary są często zaopatrywane w silnik rakietowy, dzięki którym mogą one wzlatywać wysoko w niebo. Pociski te mogą być odpalane zarówno z ziemi, jak i ze specjalnych rakietnic, zwanych też pistoletami sygnałowymi.

Przyczyną powstania niewypału może być nieuruchomienie lub złe działanie zapalnika, zmiany chemiczne w samym materiale itp. Za niewypały nie uważa się środków właściwie składowanych, a jedynie te, które zostały użyte, ale nie zadziałały, lub zadziałały nieprawidłowo, skutkiem czego mogą nadal stanowić niebezpieczeństwo. Oprócz tego za niewypały uważa się również środki pozbawione właściwego nadzoru i kontroli, np. gdzieś wykryte, niewiadomego pochodzenia, uszkodzone, przeterminowane itp.

Świeca dymna - puszka zawierająca substancję dymotwórczą oraz urządzenie zapłonowe. Jest to artykuł pirotechniczny, którego zadaniem jest ograniczenie widoczności na danym terenie (zasłona dymna). Wykorzystywany jest także w celach sygnalizacyjnych (np. kolorowa świeca dymna).

Sposób obchodzenia się z niewypałami oraz metody ich niszczenia regulują szczegółowo odpowiednie instrukcje dla saperów. Przede wszystkim zabroniony jest jakikolwiek kontakt osób postronnych z niewypałami, gdyż środki tego typu zachowują zazwyczaj swoją aktywność przez bardzo długi czas i może się zdarzyć, iż bardzo delikatny bodziec (np. szturchnięcie) spowoduje eksplozję niewypału.