Nikomedes IV - Polski Serwis Naukowy

Nikomedes IV Filopator (gr. Νικομήδης , Nikomḗdēs) (zm. 74 p.n.e.) – ostatni król Bitynii w latach 94-91 p.n.e., 90-88 p.n.e. i od 85 p.n.e. do swej śmierci. Syn króla Bitynii Nikomedesa III Euergetesa i królowej Nysy I.

Konflikt z bratem

Początki panowania Nikomedesa przypadły na okres względnego pokoju w regionie. Jednakże ze względu na kłopotliwe sąsiedztwo z królestwem Pontu, zaczął mieć kłopoty z jej królem Mitrydatesem VI Eupatorem Dionizosem. Ten, jeden z największych nieprzyjaciół Rzymu, zaczął niepokoić granice Bitynii. Wspierał jego młodszego brata Sokratesa Chrestosa w walce o tron bityński. W 91 r. wysłał go na Bitynię, dając mu pomoc wojskową. Walka o władzę nad ojczyzną między nimi zakończyła się porażką Nikomedesa. Ten postanowił udać się na wygnanie do Rzymu.

Nikomedes III Euergetes (gr. Νικομήδης , Nikomḗdēs) (ur. ok. 185, zm. 94 p.n.e.) – król Bitynii od 127 p.n.e. do swej śmierci. Syn Nikomedesa II Epifanesa, króla Bitynii.

Sokrates Chrestos lub Nikomedes V (gr. Σωκρατης Χρηστος, Sōkratēs Khrēstos; Νικομήδης , Nikomḗdēs) (zm. 89 p.n.e.) – król Bitynii w latach 91-90 p.n.e. Syn Nikomedesa III Euergetesa, króla Bitynii. Walczył ze starszym bratem Nikomedesem IV Filopatorem o władzę. W 91 r. zdobył tron dzięki Mitrydatesowi VI Eupatorowi Dionizososowi, królowi Pontu, który wysłał go z wojskiem na Bitynię. Prawdopodobnie panował pod imieniem Nikomedes V. Rzymianie jednak po roku ponownie wprowadzili Nikomedesa IV na tron bityński, usuwając Sokratesa. Mitrydates VI, chcąc przypodobać się Rzymianom, zgładził Chrestosa, przeciw któremu senat rzymski nakazał wyprawę wojenną.

Odzyskanie tronu

W 90 r. Rzymianie jednak podjęli decyzję o udzieleniu pomocy jemu oraz usuniętemu z Kapadocji królowi Ariobarzanesowi I Filomajosowi. Wysłali w tym celu posłów pod przewodnictwem Maniusza Akwiliusza oraz wydali polecenie Gajuszowi Kasjuszowi Longinusowi, namiestnikowi prowincji Azji, aby pomógł im militarnie. Ci z pomocą Galatów i Frygów ponownie wprowadzili Nikomedesa na tron bityński a Ariobarzanesa I na tron kapadocki.

Gaius Iulius Caesar, Gajusz Juliusz Cezar, Cezar, ur. 12 lipca 100 p.n.e. (13 lipca 102 r. p.n.e. – koncepcja Mommsena i Diona) w Rzymie, zm. 15 marca (idy marcowe) 44 p.n.e. w Rzymie – rzymski polityk, wódz, dyktator i pisarz. Jeden z członków stronnictwa popularów, spowinowacony z Cynną i Mariuszem. Po ich śmierci piastował kolejno urzędy kwestora, edyla, pretora, konsula i dyktatora. Sławę zdobył dzięki namiestnictwu w Galii i dzięki pomocy swych żołnierzy udało się mu pokonać opozycję, skupioną wokół senatu i Pompejusza – tzw. optymatów, aby następnie, po wieloletnich walkach, przejąć pełnię władzy w Rzymie. Zamordowany w dniu id marcowych przez senatorów pod przywództwem Marka Brutusa oraz Gajusza Kasjusza. Przed śmiercią adoptował Oktawiana Augusta (wtedy jeszcze Gaiusa Octaviusa), wyznaczając go na swego spadkobiercę.

Paflagonia (gr.: Παφλαγονία, Paphlagonίa) – starożytna kraina w północnej części Azji Mniejszej (ob. Turcja) nad południowym brzegiem Morza Czarnego między Bitynią na zachodzie a Pontem na wschodzie. Na południu graniczyła z Frygią (późniejsza Galacja). Według Strabona, geografa greckiego, zachodnią granicą regionu była rzeka Parthenius (ob. Bartın), a wschodnią Halys (ob. Kızılırmak).

Wojna z Mitrydatesem

Po tym Rzymianie namawiali obu do napadu na kraj Mitrydatesa VI, ich wroga, by sprowokować go do wojny. Obaj wahali się, bowiem obawiali się potęgi sąsiada. Nikomedes, mając długi u Rzymian, wbrew swej woli spustoszył Pont aż do miasta Amastris. Mitrydates unikał wydania bitwy, by mieć więcej powodów do wszczęcia wojny. Gdy Nikomedes wrócił z dużymi łupami do domu, król Pontu wysłał posła Pelopidasa do Rzymian, by się poskarżyć. Poseł przypominając o więzach przyjaźni i przymierza łączących oba kraje, zarzucał Rzymianom zabranie Frygii i Kapadocji, oba zawsze należące do Pontu. Krytykował ich, że patrzyli spokojnie na najazd Nikomedesa na jego kraj. Powiedział, że król Mitrydates wzywa ich do pomocy w ukróceniu gwałtom Nikomedesa. Posłowie króla Bitynii, którzy tam byli, odpierali te zarzuty. Mówili, że Mitrydates stale knuł przeciw Nikomedesowi, bowiem wysłał pomoc wojskową jego bratu Sokratesowi w walce o tron. Wspomnieli, że zawarł powinowactwo z królem Armenii Tigranesem II, próbuje pozyskać przyjaźń królów Egiptu i Syrii, posiada 300 okrętów i następne buduje. Uważali, że te zbrojenia są skierowane przeciwko Rzymianom, a nie przeciw Nikomedesowi. Rzymianie na słowa posła pontyjskiego Pelopidasa, który ponownie zażądał udzielenia pomocy Mitrydatesowi, że nie podejmą wojny przeciw Nikomedesowi.

Pont – kraina historyczna w północno-wschodniej Azji Mniejszej, nadmorska część Kapadocji, w starożytności niezależne królestwo, a następnie prowincja rzymska.

Frygia (łac. Phrygia) to starożytna kraina w zachodniej części Azji Mniejszej, położona między Bitynią, Myzją, Lidią, Karią, Lycją, Pamfylią, Lykaonią i Galacją. Była znana z kwitnącego rolnictwa i chowu bydła, kopalni złota i kamieniołomów marmuru. Zamieszkiwali ją spokrewnieni z Trakami indoeuropejscy Frygowie, którzy przybyli na te ziemie około 1000 r. p.n.e. Stolicą Frygii było Gordion. Aż do najazdu Kimmerów (około 700 p.n.e.) Frygia była niezależnym królestwem. Około 600 p.n.e. dostała się pod panowanie Lidów, a w 546 p.n.e. Persów. Ponad dwieście lat później zdobył ją Aleksander Wielki. Po jego śmierci (323 p.n.e.) pozostawała pod zmiennymi rządami diadochów. W III w. p.n.e. na jej terytorium osiedlili się celtyccy Galatowie. Od 188 p.n.e. Frygia była w granicach Pergamonu i wraz z nim została przekazana w 133 p.n.e. republice rzymskiej przez ostatniego króla Pergamonu, Attalosa III Filometera. Po podziale imperium rzymskiego w 395 r. znalazła się w cesarstwie wschodnim. Po bitwie pod Manzikert w 1071 r. Frygia przejściowo znalazła się pod panowaniem Seldżuków. Pod koniec XI w, wraz z całą zachodnią Anatolią, wróciła ona pod panowanie Bizantyjczyków. W 1204, po zdobyciu Konstantynopola przez Krzyżowców - uczestników IV Krucjaty - Cesarstwo Bizantyńskie uległo rozpadowi. Frygia weszła w skład Cesarstwa Nikei. Po odbiciu Konstantynopola w 1261, za rządów cesarza Michała VIII Paleologa, Frygia weszła ponownie w skład Cesarstwa bizantyjskiego. W XIV wieku jej terytorium podbili Turcy Osmańscy. Od tego czasu Frygia pozostaje częścią Turcji.

W 88 r. Mitrydates VI postanowił rozpocząć wojnę. Wysłał syna Ariaratesa IX do Kapadocji, by zajął tron. Wysłał ponownie posła Pelopidasa do wodzów rzymskich, by poinformować o ich odpowiedzialności za obecne wydarzenia. Oskarżał ich o wszczynanie wojny z Mitrydatesem, nasyłając na niego Nikomedesa i Ariobarzanesa. Kazał im powściągnąć Nikomedesa albo zerwać rzekomą przyjaźń między obydwoma krajami. Rzymianie jednak kazali Mitrydatesowi zostawić w spokoju Nikomedesa, wyjść z Kapadocji, a posłowi usunąć się z obozu.

Tigranes II, zwany później Wielkim (ur. 138, zm. 56 p.n.e.) - król Armenii w latach 95-56 p.n.e. z dynastii Artaksydów. Syn Tigranesa I lub Artawazdesa I. Za jego czasów Armenia uzyskała status mocarstwa.

Appian z Aleksandrii (ur. ok. 95 - zm. ok.165 r.; łac. Appianus Alexandrinus, gr. Ἀππιανὸς ὁ Ἀλεξανδρεύς Appianos ho Aleksandreus), historyk rzymski żyjący w II w. Z pochodzenia Grek, urodzony w egipskiej Aleksandrii.

Wodzowie rzymscy nie czekali na decyzję senatu. Zgromadzili wojsko z Bitynii, Kapadocji, Paflagonii i Galacji. Podzielili wojsko na trzy części. Każda z nich miała 4 tys. jazdy i ok. 40 tys. piechoty. Połączył się ponadto z nimi Nikomedes IV na czele 50 tys. piechoty i 6 tys. jazdy. Na równinie nad rzeką Amnias, dopływem rzeki Halys w Paflagonii, doszło między Nikomedesem a Archelaosem i jego bratem Neoptolemosem, wodzami Mitrydatesa, do walki. Nikomedes wyprowadził całe swe wojsko, a bracia tylko lekkozbrojnych, jazdę pod wodzą Arkatiasa oraz część wozów bojowych. Aby ich nie otoczyli liczniejsi Bitynowie, postanowili zająć skaliste wzniesienie. Kiedy się to nie udawało Neoptolemos przybył z pomocą, wzywając Arkatiasa. Nikomedes widząc to ruszył na nich i wywiązała się między nimi walka. Bitynowie mając większą siłę zmusili wrogów do ucieczki, dopóki nie udzielił im pomocy Archelaos, który stawił czoło ścigającym. Po taktycznym wycofywaniu, ponownie uderzył na Bitynów z wozami uzbrojonymi w kosy. Wojsko Nikomedesa na widok spustoszenia poczynionego przez kosy przestraszyło się. Wówczas uderzyli na nich z frontu Archelaos, a z tyłu Neoptolemos i Arkatias. Walka trwała zaciekle. Wielu Bitynów poległo, a król Nikomedes uciekł z resztkami do Paflagonii. W ten sposób Bitynia weszła w skład Pontu.

Prowincje rzymskie - jednostki administracyjne imperium rzymskiego, tworzone na podbitych terytoriach (poza Italią). Liczba i rozmiary poszczególnych prowincji zmieniały się na przestrzeni dziejów Imperium w zależności od warunków zewnętrznych i polityki wewnętrznej. Pierwszą rzymską prowincją była wyspa Sycylia, podbita w 241 p.n.e. w czasie I wojny punickiej. Zasadniczo prowincje rzymskie dzieliły się na dwa rodzaje:

Starożytna Syria zajmowała obszar między Morzem Śródziemnym, a rzeką Eufrat oraz między Azją Mniejszą (konkretnie górami Taurus) i Palestyną. Takie ramy terytorialnie przyjmuje się najczęściej w literaturze, z punktu widzenia geograficznego dla tego regionu. Nie są one tożsame z obecnymi granicami państwa syryjskiego.

Niebawem Lucjusz Korneliusz Sulla, mianowany wodzem w wojnie z Mitrydatesem, walczył z wrogiem przez następne trzy lata. W 86 r. Sulla założył obóz pod Orchomenos naprzeciw Archelaosa. Jesienią br. doszło między nimi do bitwy, zwycięskiej dla Rzymian. Kiedy król Pontu dowiedział się o porażce, kazał Archelaosowi uzyskać pokój na honorowych warunkach. Ten spotkał się w tym celu z Sullą w Delion w Beocji, który mając braki wojskowe i finansowe zgodził się na rozmowy. Po wstępnych rozmowach i wysłaniu gońców do króla, zaczął ściągać żołnierzy z różnych stron. Mitrydates VI Eupator zgodził się na warunki pokojowe. W sierpniu 85 r. doszło między królem a Sullą do spotkania w Dardanos nad Hellespontem. Na mocy tego pokoju Nikomedes mógł ponownie objąć władzę w swoim królestwie.

Bitynia to historyczna górzysta, a zarazem urodzajna kraina znajdująca się w Azji Mniejszej, nad Morzem Czarnym, na terenie dzisiejszej Turcji. Od VII wieku p.n.e. zamieszkiwana przez Traków. Podbita przez Lidię ok. 550 roku p.n.e., przyłączona do Persji w 334 p.n.e. Od II do I wieku p.n.e. uzależniana od Rzymu − przekształcona w prowincję rzymską. W XI wieku wchłonięta przez Turków osmańskich. Dzięki listom Pliniusza Młodszego do cesarza Trajana posiadamy wiele wiadomosci o tej krainie.

Kapadocja – kraina historyczna w Tureckiej Anatolii, znana przede wszystkim z charakterystycznych form tufowych tworzących księżycowy krajobraz oraz z domów i kościołów wykutych w tufowych skałach. Kapadocja była aż do średniowiecza silnym ośrodkiem chrześcijaństwa oraz miejscem narodzin idei życia klasztornego.

Ostatnie lata

Panowanie Nikomedesa od tego czasu przebiegało bez większych zakłóceń. W Bitynii coraz bardziej pogłębiały się wpływy Rzymu. W 80 r. młody Gajusz Juliusz Cezar przybył na dwór Nikomedesa. Cezar był tam wysłany na polecenie pretora Marka Termusa z Azji, by ściągnąć flotę bityńską. Jednak on zabawił się tam nieco dłużej u boku króla.

Wojny Rzymu z Mitrydatesem to seria trzech wojen pomiędzy Rzymianami a Mitrydatesem VI Eupatorem - królem Pontu, hellenistycznego państwa leżącego u południowych wybrzeży Morza Czarnego (obejmującego też Frygię, czyli środkową Anatolię) - które toczyły się w latach 88-66 p.n.e..

Ariobarzanes I Filoromajos (gr. Ἀριοϐαρζάνης, Ariobarzánēs) (zm. 63 p.n.e.) – król Kapadocji w latach ok. 96-93 p.n.e., 92-90 p.n.e., 89-88 p.n.e. i 86-63 p.n.e.

Jednym z ostatnich posunięć Nikomedesa IV było zapisanie w testamencie królestwa Bitynii republice rzymskiej w r. 74 p.n.e. Senat rzymski przekształcił ją w prowincję rzymską. Śmierć Nikomedesa pod koniec 74 r. była bezpośrednią przyczyną najazdu króla Pontu Mitrydatesa VI na Bitynię i rozpoczęcia trzeciej wojny między Rzymem a nim. Wiosną 73 r. Mitrydates zmusił Marka Aureliusza Kottę, rzymskiego konsula 74 r., namiestnika Bitynii i naczelnego dowódcy floty do ucieczki do Chalcedonu. W ten sposób kraj ponownie stał się częścią Pontu.

Beocja (gr. Βοιωτία,Boiotia, łac. Beotia) – kraina historyczna w środkowej starożytnej Grecji między Zatoką Koryncką a cieśninami Eubejską i Ewripos. Obecnie Beocja (Viotia) jest prefekturą w Republice Greckiej w regionie administracyjnym Grecja Środkowa, ze stolicą w Liwadii. Graniczy z nomarchiami Attyka Zachodnia i Attyka Wschodnia (region Attyka) oraz prefekturami Fokida i Ftiotyda (Grecja Centralna). Powierzchnia prefektury Beocja wynosi 2952 km², zamieszkuje ją około 130,7 tys. ludzi (stan z 2005 roku).

Ariarates IX Eusebes Filopator lub Arkatias (gr. Ἀριαράθης, Ariaráthēs) (ur. ok. 108, zm. 85 p.n.e.) – król Kapadocji z dynastii Mitrydatydów w latach 101-ok. 95 p.n.e., 93-92 p.n.e., 90-89 p.n.e. i 88-86 p.n.e. Młodszy syn Mitrydatesa VI Eupatora Dionizosa, króla Pontu.

Małżeństwa i potomstwo

Nikomedes IV był dwukrotnie żonaty. Pierwszą z nich była nieznana z imienia ciotka, siostra ojca. Małżeństwo ich było bezdzietne. Z drugą żoną Nysą II, córką Ariaratesa VI Epifanesa Filopatora, króla Kapadocji, miał zapewne dwoje dzieci (córkę i prawdopodobnie syna):

Mitrydates VI Eupator (ur. 132 p.n.e., zm. 63 p.n.e.) – król Pontu z dynastii Mitrydatydów, panował w latach 120-63 p.n.e., władca Bosporu od około 107 do 63 p.n.e.

Senat rzymski (łac. Senatus) – w czasach republiki było to ciało ustawodawcze i wykonawcze, a w czasach cesarstwa rzymskiego było to najwyższe ciało ustawodawcze.

Nysa (zm. po 74 p.n.e.)

Nikomedes (zm. po 74 p.n.e.), pochodzenie jego jest podważane z powodu oskarżenia matki o niewierność małżeńską.

Bibliografia

Appian z Aleksandrii, Historia rzymska (ks. XII. Wojny z Mitrydatesem, rozdz. 10-19, 49-50, 54-58, 60 i 71), t. I, przekł., oprac. i wstęp L. Piotrowicz, Ossolineum & Wydawnictwo PAN, Wrocław 1957.
Gajus Swetoniusz Trankwillus, Żywoty cezarów (ks. I, rozdz. 2), przekł., wstęp i kom. J. Niemirska-Pliszczyńska, przedmowa J. Wolski, wyd. VI, Ossolineum, Wrocław 1987, ISBN 83-04-01648-6.