Nizina Zachodniosyberyjska - Polski Serwis Naukowy

Pejzaż Niziny Zachodniosyberyjskiej.

Rzeka Wasiugan w górnym biegu

Nizina Zachodniosyberyjska (ros. Западно-Сибирская равнина, Zapadno-Sibirskaja rawnina) – rozległa nizina (niż) w azjatyckiej części Rosji, między Uralem na zachodzie i Wyżyną Środkowosyberyjską na wschodzie (rzeka Jenisej jest granicą) oraz od Morza Karskiego na północy do Pogórza Kazachskiego, Płaskowyżu Turgajskiego i Ałtaju na południu.

Niż - nizina obejmująca duże obszary, termin stosowany także dla rodzaju wielkiej jednostki podziału fizycznogeograficznego na szczeblu megaregionu bądź prowincji.

Jenisej (ros. Енисей) – rzeka w azjatyckiej części Rosji, w Syberii środkowej. Jej długość wynosi 4102 km, a powierzchnia dorzecza 2580 tys. km2. Powstaje z połączenia Wielkiego i Małego Jeniseju, w pobliżu miasta Kyzył. W górnym biegu przełamuje się przez pasma górskie Sajanu Wschodniego i Sajanu Zachodniego. W środkowym i dolnym biegu, Jenisej oddziela Nizinę Zachodniosyberyjską od Wyżyny Środkowosyberyjskiej. W odległości ok. 300 km od ujścia do Morza Karskiego dzieli się na szereg ramion. Niemal na całej długości żeglowna, dostępna dla statków morskich na odcinku ok. 1000 km od ujścia. Jenisej jest najbardziej zasobną w wodę rzeką syberyjską, dzięki czemu posiada olbrzymi potencjał energetyczny wykorzystywany przez liczne elektrownie wodne.

Rozciągłość równoleżnikowa wynosi do 2000 km, rozciągłość południkowa wynosi ok. 2500 km. Powierzchnia wynosi około 3 mln km², natomiast wysokość do 285 m n.p.m.

Nizina Zachodniosyberyjska stanowi opadającą ku północy równinę zbudowaną z silnie sfałdowanych skał paleozoicznych przykrytych miąższym kompleksem luźnych osadów mezozoiku i kenozoiku. Na północy czwartorzędowe utwory polodowcowe tworzą niewysokie wzgórza morenowe. Obszar odznacza się bardzo małymi różnicami wzniesień.

Torf – skała osadowa powstała w wyniku zachodzących w szczególnych warunkach przemian obumarłych szczątków roślinnych, najmłodszy węgiel kopalny. Zawiera mniej niż 60% węgla.

Wzgórza morenowe – naturalne wzniesienia terenu, o niewielkich wysokościach i łagodnych zboczach. W Polsce występują głównie na pojezierzach jako efekt działalności lodowca. W Polsce najwyższym wzniesieniem morenowym jest Wieżyca na Pomorzu.

Klimat jest tutaj umiarkowany chłodny, wybitnie kontynentalny, na północy subpolarny. Roczna suma opadów wynosi tu w granicach 200-500 mm.

Gęsta sieć hydrograficzna (ponad 2 tys. rzek), największe rzeki: Ob, Irtysz, Jenisej, a także Taz, Iszym, Toboł. Występują tu rozległe bagna i liczne jeziora m.in. Jezioro Czany, Jezioro Ubińskie, Jezioro Kułundyńskie.

W części północnej występuje roślinność tundrowa, ku południowi przechodząca w lasotundrę, w środkowej części niziny występuje tajga (głównie świerki, sosny, limby, jodły i modrzewie), natomiast w południowej występują lasostepy i stepy.

Morze Karskie – część Oceanu Arktycznego u północnych wybrzeży Azji, między wyspami Nowej Ziemi i archipelagami Ziemi Franciszka Józefa i Ziemi Północnej. Jest to morze szelfowe. Można spotkać się z nazwą Arktycznego Morza Śródziemnego. Od zachodu Morze Karskie łączy się z Morzem Barentsa za pośrednictwem kilku cieśnin: Rów św. Anny, Karskie Wrota, Jugorski Szar. Od wschodu z Morzem Łaptiewów głównie przez Cieśniny: Wilkickiego, Szokalskiego i Czerwonej Armii. Do Morza Karskiego wpadają duże syberyjskie rzeki: Ob i Jenisej.

Toboł (ros. Тобол) – rzeka w Rosji zauralskiej i w północnym Kazachstanie, lewy dopływ Irtyszu. Długość - 1591 km, powierzchnia zlewni - 426 tys. km², średni przepływ - 805 m³/s.

Występują tu bogate złoża ropy naftowej i gazu ziemnego, dzięki temu jest tutaj największe na świecie zagłębie naftowe – Zachodniosyberyjskie Zagłębie Naftowe. Są tu również duże pokłady torfu i soli kamiennej.

W czasie zlodowacenia północnopolskiego na Nizinie Zachodniosyberyjskiej rozciągało się peryglacjalne Jezioro Zachodniosyberyjskie.