Nominativus cum infinitivo - Polski Serwis Naukowy

Nominativus cum infinitivo (nom.c.inf., N.C.I.) jest to w języku łacińskim postać składni accusativus cum infinitivo, a co za tym idzie, jest to tak samo jak acc.c.inf. równoważnik zdania dopełnieniowego, tyle że składa się z wyrażenia rzeczownikowego postawionego w mianowniku (łac. nominativus) oraz bezokolicznika (łac. infinitivus).

Podmiot - część zdania, która w zdaniu w stronie czynnej oznacza wykonawcę czynności wyrażonej orzeczeniem, obiekt podlegający procesowi wyrażonemu orzeczeniem lub znajdujący się w stanie wyrażonym orzeczeniem.

Rzeczownik – samodzielna składniowo i semantycznie odmienna część mowy nazywająca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, rośliny, zwierzęta, zjawiska, pojęcia abstrakcyjne. Rzeczownik w języku polskim prymarnie pełni funkcję podmiotu w zdaniu, sekundarnie dopełnienia, okolicznika, przydawki lub orzecznika. Może odmieniać się przez liczby i przypadki, występuje w rodzajach. Odmianę rzeczowników przez przypadki określa się mianem deklinacji. Istnieje także grupa rzeczownikow całkowicie nieodmiennych (np. atelier, kiwi, bikini, taxi, kakadu, kamikadze itp.). Rzeczownik tworzy związki składniowe i semantyczne z rzeczownikami (zaimkami rzeczownymi), przymiotnikami (zaimkami przymiotnymi), liczebnikami (zaimkami liczebnymi) i czasownikami lub (rzadko) przysłówkami (zaimkami przysłówkowymi).

Nom.c.inf. wprowadzany jest po tych samych czasownikach deklaratywnych, co accusativus cum infinitivo, gdy stoją one w stronie biernej. Wymagania składniowe strony biernej powodują szereg przekształceń w stosunku do acc.c.inf.:

dopełnienie verbum regens staje się podmiotem całego zdania; co za tym idzie, zmienia się przypadek z biernika (łac. accusativus) na mianownik (łac. nominativus);

tak samo zmieniają przypadek wszelkie przydawki stojące z dopełnieniem w zgodzie co do przypadka;

ewentualny podwójny accusativus przechodzi w podwójny nominativus.

Trudności początkującym może nastręczać już samo przejście czasownika deklaratywnego na stronę bierną, zwłaszcza, jeśli polski odpowiednik tego czasownika jest nieprzechodni. Dobrym przykładem jest czasownik "mówić", który w naszym języku nie ma w ogóle strony biernej, czyli jest nieprzechodni, natomiast jego łaciński odpowiednik dicere jest czasownikiem przechodnim i ma formy strony biernej. Formy te tłumaczy się na polski czasownikami bezosobowymi ze wskazaniem osoby w zdaniu podrzędnym:

Dopełnienie jest to część zdania oznaczająca pasywny przedmiot czynności wyrażonej orzeczeniem zdania w stronie czynnej. Odpowiada na pytania przypadków zależnych czyli wszystkich z wyjątkiem mianownika i wołacza: kogo? czego? komu? czemu? kogo? co? z kim? z czym? o kim? o czym?

Accusativus cum infinitivo (acc.c.inf., A.C.I.) jest to charakterystyczny dla niektórych języków, zwłaszcza łaciny i greki klasycznej, równoważnik zdania dopełnieniowego lub podmiotowego; składa się on z wyrażenia rzeczownikowego w bierniku (łac. accusativus) oraz bezokolicznika (łac. infinitivus). W łacinie i grece konstrukcja ta powstała ze składni podwójnego biernika osoby i rzeczy, np. gr. Διδάσκω τὴν παρθένον φιλοσοφίαν - "uczę dziewczynę filozofii" rozwinęło się do Διδάσκω τὴν παρθένον φιλοσοφεῖν - "uczę dziewczynę filozofować".

dicor (dosł. jestem mówiony) = mówi się, że ja

diceris (dosł. jesteś mówiony) = mówi się, że ty

dicitur (dosł. jest mówiony) = mówi się, że on/ona/ono

dicimur (dosł. jesteśmy mówieni) = mówi się, że my

dicimini (dosł. jesteście mówieni) = mówi się, że wy

dicuntur (dosł. są mówieni) = mówi się, że oni/one

Niektóre czasowniki po przekształceniu w formy strony biernej w ogóle zmieniają znaczenie. Częstą przyczyną konfuzji jest czasownik videre (widzieć), który zarówno w łacinie jak i w języku polskim jest przechodni. Jednak formy strony biernej tego czasownika w łacinie zupełnie nie odpowiadają znaczeniowo analogicznym formom w języku polskim; inaczej mówiąc, jakkolwiek video znaczy widzę, videor jednak nie znaczy jestem widziany, lecz wygląda na to, że ja; videris = wygląda na to, że ty itd. na tej samej zasadzie, co powyżej dla dicere.

Bezokolicznik (łac. infinitivus) – forma czasownika, która wyraża czynność lub stan w sposób abstrakcyjny, zazwyczaj bez określania czasu, rodzaju, liczby, osoby, trybu, strony i aspektu. W niektórych językach może jednak wyrażać niektóre z tych kategorii, np. w łacinie istnieją bezokoliczniki wyrażające czas i stronę, a w grece klasycznej dodatkowo także aspekt. Istnieją też języki (np. arabski, nowogrecki lub bułgarski) pozbawione form bezokolicznika.

Przypadek - kategoria gramatyczna głównie języków fleksyjnych, przez którą odmieniają się rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki, zaimki, imiesłowy (określane przez to zbiorczym mianem imion), a niekiedy też czasowniki (co w języku polskim nie występuje).

Felix esse videor = Wygląda na to, że jestem szczęśliwy

Felix esse videris = Wygląda na to, że jesteś szczęśliwy

Felix esse videtur = Wygląda na to, że jest szczęśliwy

Felices esse videmur = Wygląda na to, że jesteśmy szczęśliwi

Felices esse videmini = Wygląda na to, że jesteście szczęśliwi

Felices esse videntur = Wygląda na to, że są szczęśliwi

Takie przekłady, a także ogólne w łacinie użycie form strony biernej w wyrażeniach nieosobowych powodują, że początkujący mają często wrażenie, że nom.c.inf. jest konstrukcją nieosobową co do zasady. Jest to jednak wrażenie błędne, nom.c.inf. jest konstrukcją osobową.

Przydawka (czasami zwana również atrybutem) to część zdania określająca , zaimek rzeczowny. Może być wyrażona przymiotnikiem (np. ładny kwiatek), zaimkiem przymiotnym (np. mój kwiatek), imiesłowem przymiotnikowym czynnym (np. rosnący kwiatek), imiesłowem przymiotnikowym biernym (np. podlany kwiatek), liczebnikiem (np. podlałem już trzeci kwiatek), wyrażeniem przyimkowym (np. sweter z wełny). Przydawka odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje? ile? czego? z czego?

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

Uwagi o czasie infinitiwu zob. Accusativus cum infinitivo.