Nona Gaprindaszwili - Polski Serwis Naukowy

Nona Gaprindaszwili, gruz. ნონა გაფრინდაშვილი (ur. 3 maja 1941 w Zugdidi) – gruzińska szachistka, mistrzyni świata w szachach w latach 1962–1978.

Kariera szachowa

W 1961 roku w wieku dwudziestu lat Gaprindaszwili efektownie zadebiutowała w turnieju pretendentek do meczu o mistrzostwo świata kobiet, zdobywając 13 punktów z 16 (+10 -0 =6). Rok później w Moskwie zdeklasowała Elizawietę Bykową w meczu o tytuł mistrzyni świata (+7 -0 =4). Przez następne szesnaście lat była niekwestionowaną królową szachów. W kolejnych cyklach rozgrywek obroniła tytuł, trzykrotnie wygrywając z najgroźniejszą rywalką, Ałłą Kusznir: w 1965 roku w Rydze, w 1969 roku w Tbilisi i Moskwie oraz w 1972 roku ponownie w Rydze. W 1975 roku w Tbilisi pokonała swoją rodaczkę Nanę Aleksandriję 8½ - 3½.

Mistrzostwa świata seniorów w szachach – rozgrywane od roku 1991 zawody, mające na celu wyłonienie mistrzyni świata szachistek powyżej 50. roku życia oraz mistrza świata szachistów powyżej 60. roku życia. Wśród dotychczasowych zwycięzców znajdują się klasyczni mistrzowie świata: Nona Gaprindaszwili i Wasilij Smysłow, jak również pretendenci do tego tytułu: Walentyna Kozłowska, Jelena Fatalibekowa, Marta Lityńska, Tatiana Zatułowska oraz Jefim Geller, Wiktor Korcznoj i Mark Tajmanow. Spośród reprezentantów Polski największe sukcesy w tych rozgrywkach odniosła Hanna Ereńska-Barlo, która w roku 2007 zdobyła tytuł mistrzyni świata, w latach 1998 i 2005 - medale srebrne, a w 1997 i 2003 - brązowe. W roku 2000 mistrzostwa zostały zorganizowane w Polsce, w miejscowości Rowy.

Lone Pine International – otwarty turniej szachowy, rozgrywany w latach 1971 - 1981 w Lone Pine w Kalifornii; w okresie tym jeden z najsilniej obsadzonych openów w Stanach Zjednoczonych.

Dominacja Nony Gaprindaszwili w kobiecych szachach spowodowała gwałtowny wzrost popularności szachów w Gruzji i zaowocowała całą plejadą znakomitych szachistek z tego kraju. Najbardziej utalentowaną z nich była Maja Cziburdanidze, która w wieku siedemnastu lat zdołała przedrzeć się przez sito eliminacji i przystąpić do meczu z Gaprindaszwili. W 1978 roku w Tbilisi dotychczasowa mistrzyni musiała oddać swój tytuł po emocjonującym i wyrównanym meczu, przegranym w stosunku 6½ - 8½. Po utracie tytułu Gaprindaszwili przez wiele lat uczestniczyła w rozgrywkach o mistrzostwo świata (dwukrotnie w meczach pretendentek, w 1980 i 1983 roku i trzykrotnie w turniejach pretendentek, w 1988, 1990 i 1992 roku), nigdy jednak nie zdołała się zakwalifikować do decydującego meczu z panującą mistrzynią. W 2001 roku w Moskwie została wyeliminowana w I rundzie przez Martę Zielińską na mistrzostwach świata rozgrywanych systemem pucharowym.

Nana Aleksandria, gruz. ნანა ალექსანდრია (ur. 13 października 1949 w Poti) – gruzińska szachistka, dwukrotna wicemistrzyni świata, arcymistrzyni od 1976 roku.

System pucharowy (rozgrywki pucharowe) – sposób rozgrywania zawodów sportowych w dyscyplinach, w których rywalizacja polega na bezpośrednich pojedynkach między uczestnikami. Uczestnicy rozgrywają mecze (gry) pomiędzy sobą, po których zwycięzca kwalifikuje się do dalszych gier, pokonany odpada z rywalizacji. Ten sposób prowadzenia zmagań nazywany jest również systemem knock-out.

Gaprindaszwili odnosiła liczne sukcesy w turniejach radzieckich i międzynarodowych. Była pięciokrotną mistrzynią Związku Radzieckiego. W latach 1963 - 1990 reprezentowała ZSRR na olimpiadach szachowych, w 1992 roku razem z drużyną Gruzji zdobyła złoty medal olimpijski dla tego kraju. Jest rekordzistką pod względem liczby zdobytych złotych olimpijskich medali - w swoim dorobku posiada ich 20 (11 wraz z drużyną oraz 9 indywidualnie). Jako jedna z nielicznych kobiet, a pierwsza po Verze Menchik, z powodzeniem brała udział w silnych turniejach szachowych, zdominowanych przez mężczyzn. W 1963 roku w Hastings wygrała turniej B, kwalifikując się do rozegranego rok później elitarnego turnieju, w którym zajęła piąte miejsce (wygrała wówczas cztery partie i zremisowała ze zwycięzcą turnieju, Paulem Keresem). W 1976 roku zajęła drugie miejsce w turnieju szwajcarskim w Sandomierzu, rok później podzieliła z Oscarem Panno, Jurijem Bałaszowem i Dragutinem Sahoviciem pierwsze miejsce na turnieju w Lone Pine. W 1978 roku Międzynarodowa Federacja Szachowa FIDE przyznała jej, jako pierwszej kobiecie, tytuł arcymistrza (obok tytułu arcymistrzyni, który otrzymała w 1976 roku). Na przełomie 1982 i 1983 r. zwyciężyła w kolejnym międzynarodowym turnieju, rozegranym w Reggio Emilii.

Sandomierz to miasto i gmina miejska w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, położona nad rzeką Wisłą (268,5 km od jej źródła i 673,7 km od jej ujścia do Morza Bałtyckiego), na siedmiu wzgórzach (stąd miasto nazywane jest czasem "małym Rzymem"), na granicy Wyżyny Sandomierskiej. Przemysłowa część miasta, zwana Nadbrzeziem leży na prawym brzegu Wisły, w Kotlinie Sandomierskiej, graniczy z Tarnobrzegiem, z którym tworzy konurbację. Nazwa miasta pochodzi od imienia Sędomir, rozpowszechnionego w całej Słowiańszczyźnie (por. czes., rus. i serbsko-chor. Sudomir).

Ałła Kusznir (Alla Kushnir-Stein, ur. 11 sierpnia 1941 w Moskwie) – izraelska szachistka rosyjskiego pochodzenia, trzykrotna uczestniczka meczów o mistrzostwo świata kobiet.

W latach 1995 i 2009 dwukrotnie zdobyła tytuły mistrzyni świata "weteranek" (zawodniczek powyżej 50. roku życia).

Przypisy

OlimpBase

Źródła

W.Litmanowicz, J. Giżycki, "Szachy od A do Z", tom I, Warszawa 1986, str. 281-282

Nona Gaprindashvili – the legendary fifth world champion (ang.)

Linki zewnętrzne

Nona Gaprindaszwili – wybrane partie szachowe (ang.)

Nona Gaprindaszwili – karta na stronie FIDE (ang.)