Norwegia - Polski Serwis Naukowy

Portal:
Norwegia

Norwegia, Królestwo Norwegii (bokmål Norge, Kongeriket Norge, nynorsk Noreg, Kongeriket Noreg) – państwo położone w Europie Północnej na Półwyspie Skandynawskim. Administracyjnie podlegają Norwegii też Jan Mayen, archipelag Svalbard, Wyspa Bouveta, Wyspa Piotra I i Ziemia Królowej Maud na Antarktydzie (dwie ostatnie zgodnie z Traktatem Antarktycznym). Nazwa kraju pochodzi od Nordvegen, co znaczy droga na północ.

Wyspa Bouveta (norw. Bouvetøya) – należące do Norwegii terytorium zależne, będące bezludną, wulkaniczną wyspą na południowym Atlantyku, na południowy zachód od Przylądka Dobrej Nadziei.
Irlandia – trzecia pod względem wielkości wyspa w Europie. Pod względem politycznym wyspa podzielona jest na dwie części: Irlandię i Irlandię Północną, która jest częścią Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej.

Ustrój polityczny

Osobne artykuły: Ustrój polityczny Norwegii i Władcy Norwegii.

Norwegia jest monarchią konstytucyjną. Według konstytucji, król ma bardzo szeroką władzę, m.in. wybiera Radę Państwa, w skład której wchodzi premier i co najmniej siedmiu członków, egzekwuje podatki, mianuje wszystkich urzędników cywilnych, kościelnych i wojskowych, jest naczelnym dowódcą sił lądowych i morskich, ma też prawo łaski.

Molibden (Mo, łac. molybdenum) - pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Nazwa znaczy "podobny do ołowiu" i pochodzi od greckiego określenia ołowiu - μόλυβδος molybdos.
Luksemburg, Wielkie Księstwo Luksemburga (Lëtzebuerg) to państwo położone w Europie Zachodniej. Graniczy z Francją od południa, Niemcami od wschodu i z Belgią od zachodu i północy. Państwo członkowskie Unii Europejskiej oraz NATO.

W rzeczywistości władza wykonawcza spoczywa jednak w rękach rządu, na czele którego stoi premier. Władza ustawodawcza jest w rękach Stortingu (jednoizbowy parlament), w którym zasiada łącznie 169 deputowanych. Składa się z dwóch wydziałów: Lagtingu (¼) i Odelstingu (¾). Wybierany jest na kadencję czteroletnią. Projekty ustaw wnoszone są do Odelstingu przez jego członków lub rząd za pośrednictwem członka Rady Państwa. Konstytucja Norwegii obowiązuje od 17 maja 1814 roku, z późniejszymi zmianami.

Svalbard – norweska prowincja w Arktyce obejmująca swym zasięgiem archipelag Svalbard (którego największą wyspą jest Spitsbergen dawniej zwany Spitsbergen Zachodni – Vestspitsbergen) wraz z kilkoma wyspami nie wchodzącymi w skład archipelagu (m. in. Wyspa Niedźwiedzia – Bjørnøya) w granicach 71° – 81° N i 10° – 35° E, 800 km na północ od Norwegii i 1100 km od Bieguna Północnego. Norwegia sprawuje pełne zwierzchnictwo nad tym obszarem na mocy Traktatu Spitsbergeńskiego z 1920 r.
Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – powstały . W określeniu europejskości Unii naczelną rolę odgrywają czynniki historyczne i kulturowe oraz wspólna tożsamość i identyfikacja z wartościami demokratycznymi.

System prawny

System prawny Norwegii stanowi swoiste połączenie systemu common i civil law. Występuje tu zarówno prawo ustawowe, co jest typowe dla systemów kontynentalnych, jak i prawo precedensowe typowe dla systemów anglosaskich.

Geografia

Osobny artykuł: geografia Norwegii.

Norwegia jest najmniej, po Islandii, zaludnionym krajem europejskim. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 14,7 mieszkańca na 1 km². Ludność jest skupiona głównie w południowej części kraju, w regionie Oslofjord oraz na wybrzeżach. W miastach mieszka 3,3 mln osób (73% ludności, dane z roku 2001). Największą aglomeracją jest Oslo. Średnia gęstość zaludnienia aglomeracji wynosi 3787 osób na km². Inne duże miasta Norwegii to Bergen, Stavanger, Trondheim, Tromsø, Drammen, Fredrikstad, Molde, Lillestrøm, Kristiansand, Narwik.

Konstytucja Norwegii, Konstytucja eidsvollska – ustawa zasadnicza Królestwa Norwegii, uchwalona przez Norweskie Zgromadzenie Konstytucyjne w dniu 16 maja 1814 w miejscowości Eidsvoll, a podpisana 17 maja 1814. Po zawarciu unii personalnej ze Szwecją (1814-1905), została uznana przez króla Karola XIII. Obowiązuje do dziś, jednakże była wielokrotnie zmieniana (ostatnia zmiana z 19 czerwca 1992).
Olaf Haakonsson (ur. w 1370 - 23 sierpnia 1387) - król Danii w latach 1376 - 1387 (jako Olaf II (Oluf 2.) i Norwegii w latach 1380 - 1387 (jako Olaf IV (Olav 4.).

Granice

Osobny artykuł: Granice Norwegii.

Norwegia graniczy z:

Finlandią na odcinku 727 km

Szwecją na odcinku 1619 km

Rosją na odcinku 196 km

Klimat

Południowa i środkowa Norwegia jest położona w strefie klimatu umiarkowanego morskiego, a północ (za kołem polarnym) w zakresie umiarkowanego chłodnego morskiego, graniczącego na północnych wybrzeżach z subpolarnym. W niektórych rejonach kraju śniegi utrzymują się cały rok, a temperatura dochodzi do -30 °C

Granica fińsko-norweska - to granica międzypaństwowa, ciągnąca się na długości 727 km od trójstyku ze Szwecją (Treriksröset) na zachodzie do trójstyku z Rosją na wschodzie.
Unia kalmarska – zawarta 20 lipca 1397 na zamku w Kalmarze unia między Danią, Szwecją i Norwegią. Związek powstał w wyniku zabiegów politycznych królowej Danii Małgorzaty I i jednoczył trzy państwa pod berłem jednego monarchy.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)