Nostrzyk żółty - Polski Serwis Naukowy

Kwiatostan

Nostrzyk żółty, nostrzyk lekarski (Melilotus officinalis) – gatunek rośliny należący do rodziny bobowatych (Fabaceae Lindl., dawna nazwa: motylkowate). Rodzimy obszar jego występowania to Azja i Europa, ale rozprzestrzenił się także w Nowej Zelandii i Ameryce Północnej. We florze Polski jest pospolitym na obszarze całego kraju archeofitem.

Nostrzyk biały (Melilotus albus) – gatunek rośliny z rodziny bobowatych (Fabaceae Lindl., dawniej zwanych motylkowatymi). Rodzimym obszarem jego występowania jest Afryka Północna (Egipt, Libia), znaczna część Azji oraz wschodnia, południowa i środkowa Europa, ale rozprzestrzenił się także w Australii i Nowej Zelandii, w Ameryce Południowej, Środkowej i Północnej, na Makaronezji i Hawajach. W polskiej florze jest archeofitem . Jest u nas pospolity na całym niżu i w niższych położeniach górskich.

Hemikryptofity (gr. hemi = pół, kryptos = schowany, fit = roślina), rośliny naziemnopączkowe – rośliny, których pączki, za pomocą których roślina odnawia się, znajdują się tuż przy powierzchni ziemi (albo zaraz na niej, albo tuż pod nią). Hemikryptofizm jest przystosowaniem do przetrwania zimy. W klimacie umiarkowanym roślin takich jest bardzo wiele. Należą do nich rośliny dwuletnie, jak np. naparstnica zwyczajna (Digitalis grandiflora), dziewanna kutnerowata (Verbascum phlomoides) lub byliny, np. rojnik górski (Sempervivum montanum), pierwiosnek maleńki (Primula minima). Są to rośliny, których pędy obumierają przed zimą. Zimę przetrzymują pączki chronione przed przemarznięciem przez warstwę ściółki, obumarłych i żywych liści, glebę. U niektórych roślin z tej grupy, np. u poziomki pospolitej (Fragaria vesca), jastrzębca pomarańczowego (Hieracium aurantiacum) materiały zapasowe umożliwiające odnowienie się rośliny zgromadzone są w nadziemnych rozłogach.

Morfologia

Łodyga Dołem pokładająca się, góra wzniesiona,. Jest rozgałęziona, naga (co najwyżej górą słabo owłosiona) i żebrowana, rzadko ulistniona. Osiąga wysokość do 1,5 m. Liście Górne składają się z trzech podłużnie lancetowatych listków z ząbkowanymi brzegami, dolne maja listki rombowato-jajowate. Wszystkie liście są krótkoogonkowe i nagie, mają 6–13 par nerwów. Przylistki są całobrzegie, lancetowate, zaostrzone i łatwo odpadają. Kwiaty W liczbie 30–70, o długości 5,5–7 mm, zwisające, zebrane w długoszypułkowe grona. Kielich ma dzwonkowaty kształt, jest wyraźnie kanciasty, zbudowany z zaostrzonych, lancetowatych ząbków i ma wystające nerwy. Żółta korona ma skrzydełka i łódeczkę nieco krótszą od żagielka. Skrzydełka nie stykają się z sobą, łódeczka dłuższa od dzióbka. Słupek z 5-8 zalążkami. Owoc Jajowaty strąk o długości 3,5–5 mm, zawierający 2–4 żółtozielone (czasami purpurowo paskowane) nasiona . Korzeń Palowy, rozgałęziony.

Biologia i ekologia

Roślina jednoroczna lub dwuletnia, hemikryptofit. Roślina ruderalna rosnąca na suchych glebach. Często na wyższych miejscach w dolinach rzek, na usypiskach żwiru, na przydrożach, suchych zboczach, pastwiskach, czasami w uprawach rolnych jako chwast. Roślina wapieniolubna. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O. Onopordetalia, Ass. Echio-Meliloteum. Kwitnie od lipca do października. Roślina miododajna, zapylany przez owady. Cała roślina wydziela przyjemny zapach świeżego siana.

Kumaryna (C9H6O2, benzopiron, lakton kwasu o-hydroksycynamonowego) – związek organiczny z grupy laktonów o przyjemnym zapachu świeżego siana. Wykryta w roślinach ponad 80 gatunków z rodzin: traw, storczykowatych, motylkowatych, jasnotowatych. Naturalny inhibitor kiełkowania nasion.

Korzeń (łac. radix) – część sporofitu, która dostarcza roślinom wodę i substancje odżywcze (sole mineralne), utrzymuje rośliny na podłożu i służy do gromadzenia substancji zapasowych. Występuje niemal u wszystkich roślin naczyniowych, nieobecny jest jedynie u posiadających chwytniki psylotowych i niektórych roślin, u których korzeń zanikł wtórnie (np. u pływaczy i wolffii bezkorzeniowej). Rośliny zakorzenione są zwykle w glebie, u epifitów wykształcają się korzenie powietrzne, u hydrofitów korzenie zanurzone.

Roślina trująca: Zawiera dwukumarol (pochodna kumaryny), który obniża krzepliwość krwi. Duże ilości tej rośliny spożyte doustnie powodują wewnętrzne krwawienia, uszkodzenia wątroby i nerek, oszołomienie.

Zmienność

Tworzy mieszańce z nostrzykiem białym, n. wyniosłym i n. ząbkowanym.

Zastosowanie

Roślina lecznicza:

Surowiec zielarski: ziele (herba Meliloti) zawiera kumarynę, melilotynę, garbniki, flawonoidy.

Działanie: przeciwzapalne, rozkurczające naczynia krwionośne. Stosowany jest głównie zewnętrznie przy ropniach skóry, obrzękach, stanach zapalnych skóry.

Zbiór: ścina się górne części pędów i suszy.

Roślina miododajna. Może dać do 280 kg/ha bardzo dobrego miodu z naturalnych stanowisk, a przy uprawie polowej nawet 600 kg z jednego ha.

Roślina używana jest do aromatyzowania niektórych papierosów, do odstraszania moli i stosowana jako poplon.

Przypisy

Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website/Fabaceae (ang.). 2001–. [dostęp 2009-09-23].
Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-22].
↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
POŻYTKI.PL - O pszczołach, miodzie i roślinach miododajnych - informacje. [dostęp 2010-02-25].

Bibliografia

František Činčura: Pospolite rośliny środkowej Europy. Feráková Viera, Šomšák Ladislav, Záborský Ján, Krejča Jindřich, Záborská Magdaléna (ilustracje). Kraków: IB PAN, 1990. ISBN 83-04-03281-3.
Anna Mazerant-Leszkowska: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990. ISBN 83-202-0810-6.
Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.