Novemdiales - Polski Serwis Naukowy

Novemdiales (łac. dziewięć dni) – okres żałoby po śmierci papieża, trwający od jego pogrzebu do rozpoczęcia konklawe.

Nazwa tego czasu wywodzi się z tradycji starożytnego Rzymu. Dziewiąty dzień miesiąca uznawano za pokutny, tego dnia odprawiano nabożeństwa (tzw. novemdiales sacrum) za dusze zmarłych.

Nabożeństwo pogrzebowe Jana Pawła II

Obecnie czas novemdiales to czas od pogrzebu biskupa Rzymu (zwyczajowo 4-6 dzień po śmierci) do zebrania się zgromadzenia kardynałów elektorów w Kaplicy Sykstyńskiej (według 37. punktu części drugiej obowiązującej obecnie konstytucji apostolskiej Universi Dominici Gregis następuje to najwcześniej 15, a najpóźniej 20 dni po śmierci papieża). W trakcie tego okresu codziennie odprawiane są msze żałobne za duszę zmarłego papieża. Celebransami tych nabożeństw są kapłani z papieskiej kaplicy, rzymscy duchowni z większych bazylik, Kurii Rzymskiej oraz księża zakonni. Dobór celebransów określa dokument De Funere Summi Pontificis.

Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), sługa Boży Kościoła katolickiego, kawaler Orderu Orła Białego.

Konklawe (łac. cum clave, "pod kluczem", zamknięte pomieszczenie, pokój) – ogólne zgromadzenie kardynałów, zwoływane po 15, maksymalnie po 20 dniach od śmierci papieża (tyle czasu mają nieobecni kardynałowie na przybycie na spotkanie), poprzedzone okresem novemdiales.

W czasie żałoby po biskupie Rzymu kardynałowie (według zakazu wydanego przez papieża Feliksa IV) nie mogą dyskutować na temat zbliżającego się głosowania. W praktyce jednak rozmowy takie są prowadzone. Podczas novemdiales wygłasza się również dwa uroczyste wystąpienia, nazywane de eligendo pontifice ("O wyborze Biskupa Rzymskiego"). Według procedury mówcami zostają kardynałowie wybrani na kongregacji ogólnej. Przemówienia dotyczą stanu Kościoła, bardzo często również sugerują cechy, jakimi powinien wyróżniać się kandydat (niekiedy wręcz wskazując w ten sposób konkretnych kandydatów). Pierwsze de eligendo pontifice wygłasza się podczas jednej z pierwszych sesji kongregacji ogólnej, drugie - zaraz po rozpoczęciu konklawe.

Duch Święty (hebr. רוּחַ הַקֹּדֶשׁ Ruach ha-Kodesz, gr. τὸ ἅγιον Πνεύμα to hagion Pneuma lub τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον to Pneuma to hagion, łac. Spiritus Sanctus) – w religii chrześcijańskiej trzecia osoba Trójcy Świętej, równa Ojcu i Synowi w bóstwie, majestacie, substancji i naturze. Nie jest bytem zrodzonym, ani stworzonym. Pochodzenie Ducha Świętego interpretowane jest zależnie od tradycji chrześcijańskiej. Według tradycji zachodniej Duch pochodzi od Ojca i Syna, natomiast w tradycji wschodniej - od Ojca przez Syna ( zob. filioque). Według doktryn antytrynitarnych nie jest Osobą Boską, często uważana jest jedynie za przejaw działalności Bożej.

Pod terminem starożytny Rzym rozumie się zazwyczaj państwo stworzone przez mieszkańców miasta Rzym, leżącego w Italii nad rzeką Tyber. Historia starożytnego Rzymu zaczyna się wraz z założeniem miasta w 753 roku p.n.e., a kończy obaleniem cesarza Romulusa Augustulusa w 476 roku n.e.

Novemdiales stanowi także okres dużego zainteresowania mediów zbliżającą się elekcją, jak również publicznego dyskursu o stanie Kościoła katolickiego i jego przyszłości. Podczas żałoby ukazują się liczne wywiady z papabili i pozostałymi członkami kolegium kardynalskiego, publikacje teologów, watykanistów oraz innych komentatorów.

Kolegium kardynałów (Collegium Cardinalium Sanctae Romanae Ecclesiae – Kolegium Kardynałów Świętego Kościoła Rzymskiego) jest to ogół kardynałów Kościoła katolickiego, którego zadaniem jest wspomaganie papieża w kierowaniu Kościołem. Kolegium kardynałów zbiera się na konsystorzach zwoływanych przez papieża. Po wystąpieniu wakatu Stolicy Apostolskiej kolegium to zbiera się na konklawe w celu wybrania nowego papieża.

Wotywa, msza wotywna - w Kościele katolickim jest to msza odprawiana w czyjejś/jakiejś intencji nie według formularza przypisanego na dany dzień, lecz według formularza odpowiadającego pobożności wiernych lub szczególnej okazji.

Kaplica sykstyńska - miejsce konklawe

Nad ranem w dniu rozpoczęcia konklawe w Bazylice św. Piotra odprawiana jest msza wotywna pro eligendo papa - w intencji przyszłego papieża. Później, po południu kardynałowie elektorzy zbierają się w Kaplicy Paulińskiej. Intonując hymn Veni, Creator jako prośbę do Ducha Świętego o pomoc przy wyborze, purpuraci ruszają w procesji do Kaplicy Sykstyńskiej, gdzie, po złożeniu przysięgi przez kardynałów, mistrz ceremonii wydaje polecenie: Extra omnes! ("nikt więcej" lub "wszyscy wychodzą"), które obliguje osoby nieupoważnione do wyjścia z kaplicy i rozpoczyna konklawe.

Universi Dominici Gregis (pełny tytuł: Konstytucja Apostolska Universi Dominici Gregis o wakacie Stolicy Apostolskiej i wyborze biskupa rzymskiego) – konstytucja apostolska promulgowana przez Jana Pawła II 22 lutego 1996 reguluje czynności przeprowadzane po śmierci papieża związane z jego pogrzebem oraz wyborem następcy.

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

Bibliografia

Allen J. L. jr., Konklawe, przeł. Bakalarz D., Budzyński A., Studio Emka, Warszawa 2004.