Nowa Galicja - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy historycznego terytorium na ziemiach polskich. Zapoznaj się również z: Nueva Galicia.

Mapa Królestwa Galicji

Nowa Galicja, Galicja Zachodnia (niem. Neu-Galizien, West-Galizien) – jednostka podziału terytorialnego ziem polskich zagarniętych przez Austrię na mocy III rozbioru Polski w 1795. Istniała w latach 1795-1809, do 1803 jako osobny kraj koronny, 13 maja 1803 włączona w skład Galicji.

Województwo sandomierskie – województwo, część Małopolski, jednostka administracyjna w okresie I Rzeczypospolitej oraz później, w pierwszym okresie istnienia Królestwa Kongresowego. Na północy graniczyło ono z Mazowszem i Wielkim Księstwem Litewskim (z tą jego częścią, którą zwano Podlasiem – od sąsiedztwa Lachów). Od wschodu sąsiadowało ono z Rusią Czerwoną. Na zachodzie Pilica stanowiła granicę z województwem łęczyckim i sieradzkim, zaś na południowym zachodzie znajdowało się województwo krakowskie.

Cyrkuł krakowski - jednostka terytorialna Nowej Galicji (Galicji Zachodniej) w latach 1795-1809. Powstała na części obszaru zagarniętego przez Austrię wskutek tzw. III rozbioru Polski.

Utworzenie

21 marca 1796 cesarz Franciszek II Habsburg wydał patent, formalnie włączający to terytorium do Austrii pod nazwą prowincji Galicji Zachodniej.

Swym zasięgiem objęła tereny byłych województw I Rzeczypospolitej: lubelskiego, sandomierskiego oraz część krakowskiego i mazowieckiego.

Podział administracyjny

W lipcu 1796 Galicja Zachodnia została podzielona na 12 cyrkułów, podporządkowanych Zachodnio-Galicyjskiej Nadwornej Komisji Urządzającej, a od 1797 Gubernium Krajowemu dla Galicji Zachodniej w Krakowie pod prezydencją komisarza radcy dworu Johanna Wenzla von Margelika:

Cyrkuł chełmski - jednostka terytorialna Nowej Galicji (Galicji Zachodniej) w latach 1795-1803, powstała na części obszaru zagarniętego przez Austrię wskutek tzw. III rozbioru Polski.

Pokój w Schönbrunn – podpisany 14 października 1809 pomiędzy Cesarstwem Francuskim a Cesarstwem Austriackim w pałacu Schönbrunn w Wiedniu. Kończył wojnę Francji z V koalicją i będącą jej częścią wojnę polsko-austriacką. Do jego postanowień należało uznanie przez Austrię wszystkich poprzednich podbojów Napoleona. Austria zrzekała się Nowej Galicji (swych ziem zabranych w III rozbiorze Polski) i cyrkułu zamojskiego na rzecz Księstwa Warszawskiego, przekazywała Tyrol i Salzburg Bawarii, Triest i Dalmację na południe od rzeki Sawy oddała Francji (Prowincje Iliryjskie). Austria zmuszona została ponadto do przekazania Rosji okręgu tarnopolskiego. Cesarstwo austriackie uznało też tytuł króla Hiszpanii Józefa Bonaparte. W stanie wojny z Francją pozostała jedynie Wielka Brytania.

cyrkuł bialski, z siedzibą w Białej Podlaskiej

cyrkuł chełmski, z siedzibą w Chełmie

cyrkuł józefowski, z siedzibą w Józefowie

cyrkuł kielecki, z siedzibą w Kielcach

cyrkuł konecki, z siedzibą w Końskich

cyrkuł krakowski, z siedzibą w Krakowie

cyrkuł lubelski, z siedzibą w Lublinie

cyrkuł łukowski, z siedzibą w Radzyniu Podlaskim

cyrkuł miński, z siedzibą w Wiązownie

cyrkuł radomski, z siedzibą w Radomiu

cyrkuł sandomierski, z siedzibą w Sandomierzu (od 1798 w Opatowie)

cyrkuł siedlecki, z siedzibą w Siedlcach

W 1803 Nowa Galicja została podzielona na 6 cyrkułów podległych Gubernium Galicji we Lwowie:

Cyrkuł miński - jednostka terytorialna Nowej Galicji (Galicji Zachodniej) w latach 1795-1803. Powstała na części obszaru zagarniętego przez Austrię wskutek tzw. III rozbioru Polski.

Chełm (ukr., ros. Холм – Chołm) – miasto na prawach powiatu we wschodniej Polsce. Znajduje się na południowy wschód od Lublina, na północ od Zamościa oraz na południe od Białej Podlaskiej, w odległości 25 km od granicy z Ukrainą. Leży nad rzeką Uherką, lewym dopływem Bugu.

cyrkuł kielecki, z siedzibą w Kielcach

cyrkuł krakowski, z siedzibą w Krakowie

cyrkuł lubelski, z siedzibą w Lublinie

cyrkuł radomski, z siedzibą w Radomiu

cyrkuł siedlecki, z siedzibą w Siedlcach

cyrkuł włodawski, z siedzibą w Białej Podlaskiej

Władze

Komisarz

Johann Wenzel von Margelik radca dworu 16 marca 1796-1801

Gubernatorzy

hrabia Johann Graf von Trautmannsdorf 6 lutego 1801-1803

Anton Baum von Apfelhofen (pełniący obowiązki) czerwiec 1803-1 listopada 1803

Epilog

Po zwycięskiej dla wojsk polskich wojnie polsko-austriackiej, administrację nad wyzwolonymi ziemiami Nowej Galicji i Galicji Wschodniej przejął z rąk Gubernium we Lwowie Rząd Centralny Wojskowy Tymczasowy Obojga Galicji. Zgodnie z postanowieniami podpisanego 14 października 1809 pokoju w Schönbrunn, Nowa Galicja i cyrkuł zamojski zostały włączone do Księstwa Warszawskiego.

Kielce – miasto wojewódzkie położone w południowej części centralnej Polski, stolica województwa świętokrzyskiego. Położone w Górach Świętokrzyskich nad rzeką Silnicą. Stanowi regionalny ośrodek gospodarczy, turystyczny oraz wystawienniczo-targowy. Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 203 804 mieszkańców. Na terenie Kielc znajduje się 5 rezerwatów przyrody.

Księstwo Warszawskie (fr. Duché de Varsovie) – istniało w latach 1807-1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym księstwa był król Królestwa Saksonii, które wchodziło w skład Związku Reńskiego, będącego protektoratem pierwszego Cesarstwa Francuskiego.

Osobny artykuł: Podział administracyjny Księstwa Warszawskiego.

Przypisy

Pilleriana z 1803 r. Nr XXXII, s. 150