Nowa Irlandia - Polski Serwis Naukowy

Nowa Irlandia – wyspa na Pacyfiku, wraz z pobliskimi mniejszymi wyspami stanowi najdalej na północny wschód wysuniętą prowincję Papui-Nowej Gwinei.

Mapa fizyczna Nowej Irlandii

Geografia

Wyspa stanowi część Archipelagu Bismarcka, często porównuje się jej kształt do muszkietu. Nowa Irlandia jest długa, wąska i górzysta (najwyższy szczyt: Lambel, 2150 m). Ma 320 km długości, lecz jej szerokość w niektórych miejscach nie przekracza 10 km. Wyspa leży między 1. a 5. stopniem szerokości geograficznej południowej.

Papua-Nowa Gwinea (Papua New Guinea, Niezależne Państwo Papui-Nowej Gwinei – Independent State of Papua New Guinea) – państwo w . Lądowo graniczy jedynie z Indonezją, ale w najbliższym otoczeniu leżą również Australia i Wyspy Salomona. Papuę-Nową Gwineę oblewają wody Oceanu Spokojnego, Morza Nowogwinejskiego oraz Morza Koralowego.

Holendrzy - naród germański zamieszkujący głównie Holandię (około 13 mln), a także USA (ok. 5 mln osób pochodzenia holenderskiego), Kanadę (około 900 tys.) oraz Niemcy i holenderskie posiadłości na Morzu Karaibskim. W Południowej Afryce mieszka około 5 milionów Afrykanerów, którzy są w dużej mierze potomkami holenderskich osadników.

W skład prowincji Nowa Irlandia wchodzą również mniejsze wyspy: Nowy Hanower, Saint Matthias Group (Mussau, Emirau), Tabar Group (Tabar, Tatau, Simberi), Tanga Group (Malendok, Boang), Wyspy Feni (Ambitle, Babase), Djaul, Lihir, Anir i mniejsze, łącznie 149 wysp. Łączna powierzchnia prowincji wynosi 9600 km², a zamieszkuje ją 119 tys. mieszkańców (dane z 2000). Największe miasto i stolica prowincji to Kavieng (11 560 mieszkańców) na wyspie Nowa Irlandia.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.

Historia

Ślady ludzkiej obecności od 40 tys. lat, znana kultura Lapita pojawiła się ok. 3300 lat temu. Późniejsze słabo udokumentowane próby penetracji chińskiej oraz przez ludy Azji południowo-wschodniej. Jako pierwsi z Europejczyków na wyspę dotarli Holendrzy w 1616. Działalność misjonarzy od 1877, w 1886 wyspa skolonizowana przez Niemcy jako Neu-Mecklenburg (Nowa Meklemburgia).

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Ludność miejscowa była w XIX w. masowo wywożona do Australii oraz na wyspy Pacyfiku do pracy na plantacjach.

W 1914 wyspa przeszła pod panowanie Australii, została wówczas przemianowana na Nową Irlandię. Od 1921 terytorium mandatowe Ligi Narodów pod australijską administracją. Podczas II wojny światowej była okupowana przez Japonię (1941-1945). Po II wojnie światowej nadal w posiadaniu Australii, aż do uzyskania niepodległości przez Papuę-Nową Gwineę w 1975.

Kavieng - miasto w Papui Nowej Gwinei; 15 800 mieszkańców (2006). Przemysł spożywczy, włókienniczy. Miasto jest stolicą prowincji Nowa Irlandia leżącej na wyspie o tej samej nazwie. Jest również głównym portem wyspy.

Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).