Nowa Południowa Walia - Polski Serwis Naukowy

Nowa Południowa Walia (ang. New South Wales, NSW) – najstarszy i najbardziej zaludniony stan Australii. Leży w południowo-wschodniej części kraju. Na północy graniczy ze stanem Queensland, od zachodu z Australią Południową, a od południa ze stanem Wiktoria. Ponadto sąsiaduje z Australijskim Terytorium Stołecznym, który jest enklawą wewnątrz Nowej Południowej Walii, oraz z Terytorium Jervis Bay, będącym półenklawą. Stolicą stanu i jego zdecydowanie największym miastem jest Sydney.

Tenterfield – miejscowość w Australii, w stanie Nowa Południowa Walia, w regionie Northern, położona przy skrzyżowaniu dróg New England Highway z Bruxner Highway, w odległości ok. 700 km na północ od Sydney i 275 km na południowy zachód od Brisbane.
Mulwala - miejscowość w Australii w stanie Nowa Południowa Walia, hrabstwo Corowa. Miejscowość położona nad rzeką Murray i jeziorem Mulwala, przy drodze Murray Valley. Mulwala jest połączona mostem z miejscowością Yarrawonga w stanie Wiktoria.

Historia

Odkrycia Nowej Południowej Walii dokonał kapitan James Cook w czasie swej wyprawy wzdłuż wschodnich wybrzeży Australii w roku 1770. W dzienniku, który prowadził w czasie badań wybrzeża najpierw nazwał ten obszar "Nową Walią", ale później zapis ten skorygował.

Pierwsza brytyjska osada została założona przez tzw. Pierwszą Flotę pod dowództwem komandora Arthura Phillipa, który pełnił rolę gubernatora zasiedlonego obszaru od przybycia w roku 1788 do 1792. W latach tych Nowa Południowa Walia była wyłącznie kolonią karną dla zsyłanych tu z Wielkiej Brytanii przestępców.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.
Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. Tradycyjna maoryska nazwa państwa, Aotearoa, jest najczęściej tłumaczona jako Kraj długiej białej chmury. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonych Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.

Po latach przepełnionych chaosem, anarchią oraz tzw. "rebelią rumową", co doprowadziło do obalenia gubernatora Williama Bligha, przysłany został w roku 1809 z Wielkiej Brytanii nowy gubernator, podpułkownik (później generał) Lachlan Macquarie, którego zadaniem było zreformowanie i unowocześnienie osadnictwa. Macquarie ogłaszał przetargi na budowę dróg, przystani, kościołów i budowli publicznych, wysyłał ekspedycje badawcze w głąb kontynentu i zatrudniał planistów, którzy wytyczali przyszłe ulice Sydney. Spuścizna Macquariego jest do dnia dzisiejszego widoczna.

Klimat kontynentalny – jeden z podstawowych rodzajów klimatu. Kształtuje się w głębi lądu. Wyróżnia się największą dobową oraz roczną amplitudą temperatury powietrza. Lata są upalne, a zimy surowe, mroźne. Wraz ze zwiększaniem się odległości od morza maleje wilgotność powietrza, przeciętne zachmurzenie nieba oraz ilość opadów. Zwiększone jest za to zapylenie powietrza.
Ordynacja proporcjonalna to szczególny sposób przeliczania głosów na liczbę mandatów, co ma duże znaczenie w wyborach (na przykład w wyborach parlamentarnych). Pierwsza odmiana ordynacji proporcjonalnej została wymyślona przez belgijskich socjalistów pod koniec XIX wieku i w intencji twórców miała lepiej oddawać preferencje wyborców.

W ciągu XIX wieku następowało powolne separowanie od siebie poszczególnych kolonii brytyjskich. W roku 1825 oddzieliła się Tasmania (proklamowana wówczas jako Ziemia Van Diemena), Australia Południowa (1836), Nowa Zelandia (1841), Wiktoria (1851) i Queensland (1859). Nowa Południowa Walia otrzymała w roku 1855 swój własny rząd.

Rugby – popularne określenie grupy sportów drużynowych o wspólnym pochodzeniu. W Polsce rugby zwykle jest utożsamiane z rugby union lub rugby 7, rzadziej z rugby league. Pozostałe sporty z tej grupy to futbol amerykański, futbol kanadyjski oraz futbol australijski.
A-League – piłkarskie rozgrywki ligowe na najwyższym szczeblu w Australii, które są organizowane i zarządzane przez Football Federation Australia. Liga została założona w 2004, występuje w niej 10 drużyn australijskich oraz 1 drużyna z Nowej Zelandii. Głównym sponsorem ligi jest koncern Hyundai Motor Company stad oficjalna nazwa ligi to Hyundai A-League.

Pod koniec XIX wieku zaktywizował się ruch na rzecz federalizacji kolonii australijskich. Wiele czasu zajmowały debaty przywódców poszczególnych kolonii. Propozycja, by NSW stała się stanem wolnego od ceł handlu, napotykała na sprzeciw ze strony innych kolonii, zwłaszcza Wiktorii, gdzie hołdowano idei protekcjonizmu w gospodarce. W tamtych czasach komory celne na granicznej rzece Murray były zjawiskiem powszednim, a podróż z NSW do Wiktorii niewiele różniła się od dzisiejszej podróży z Australii do Nowej Zelandii.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.
Monarcha Australii - tytuł głowy państwa australijskiego, którym obecnie jest królowa Elżbieta II. Australia jest jednym z królestw Wspólnoty Narodów (Commonwealth Realm), podobnie jak Kanada czy Nowa Zelandia, która związana jest unią personalną z Koroną brytyjską.

Zwolennikami federacji byli premier NSW Henry Parkes, które przemówienie w roku 1889 w Tenterfield miało kluczowe znaczenie w tej kwestii, a także Edmund Barton, późniejszy pierwszy premier australijski. Zjazd w Corowa w roku 1893 przyjął pierwszy projekt konstytucji.

W 1898 przeprowadzono w sprawie federacji referendum w późniejszych stanach NSW, Wiktoria, Australia Południowa i Tasmania. Wszędzie wyborcy opowiedzieli się "za", ale rząd NSW z premierem George'em Reidem (znanym powszechnie jako "tak–nie Reid" ze względu na częste zmiany opinii) uznał, że potrzebna jest bardziej znacząca przewaga głosów i odrzucił wynik.

Premier Nowej Południowej Walii stoi na czele rządu stanowego w australijskim stanie Nowa Południowa Walia. Formalnie powołuje go i odwołuje gubernator Nowej Południowej Walii, jednak w praktyce funkcję te pełni zawsze stanowy lider partii (lub największej z partii koalicyjnych) posiadającej większość miejsc w Zgromadzeniu Ustawodawczym Nowej Południowej Walii. Przed powstaniem Związku Australijskiego w 1901, premier kierował autonomicznym rządem kolonii brytyjskiej.
Generał Lachlan Macquarie (ur. 31 stycznia 1762 na wyspie Ulva - zm. 1 lipca 1824 w Londynie) - brytyjski żołnierz i administrator kolonialny szkockiego pochodzenia. W latach 1810-1821 był gubernatorem Nowej Południowej Walii. Przez wielu historyków uważany jest za postać o kluczowym znaczeniu dla przeobrażenia Australii z miejsca służącego jedynie jako odosobnienie skazańców w rozwijającą się kolonię, przyciągającą także wolnych osadników.

W roku następnym powtórzono referendum w tych samych stanach oraz w Queenslandzie (Zachodnia Australia udziału nie brała). Wszędzie odnotowano znaczny wzrost głosów na "tak". Należało również odpowiedzieć na pytanie, gdzie ma znajdować się stolica zfederalizowanej kolonii. NSW poszła na kompromis i zgodziła się, że stolica winna znaleźć się na jej terytorium, ale nie bliżej niż 100 km od Sydney. W końcu ustalono, że stolicą Australii zostanie niewielkie wówczas miasteczko Canberra.

Krykiet – sport drużynowy, w którym mecze rozgrywane są między dwiema drużynami po jedenastu zawodników. Pochodzi z Anglii, gdzie podobna gra była znana już na przełomie XIII i XIV wieku.
Klimat umiarkowany – rozległa strefa klimatyczna, dzieląca się na półkuli północnej na chłodniejszą północną i cieplejszą południową i na półkuli południowej na cieplejszą północną i chłodniejszą południową. Średnia roczna temperatura waha się od 0 °C do 10 °C, a opady atmosferyczne występują w różnych porach roku. Charakterystyczną formacją roślinną dla klimatu umiarkowanego w części chłodniejszej jest tajga, natomiast części cieplejszej lasy liściaste i mieszane (kraje Europy Środkowej i południowa, czasem też środkowa część Skandynawii). Pory roku są w tej strefie łatwo rozpoznawalne i wyznaczane przez przebieg temperatury (ciepła, wilgotna wiosna, ciepłe, zazwyczaj suche lato, chłodna, wilgotna jesień i zima z niewykluczonymi opadami śniegu).

Ustrój polityczny

Nowa Południowa Walia jest jednym z sześciu stanów wchodzących w skład Związku Australijskiego. Posiada kompetencje we wszystkich dziedzinach, których konstytucja federalna nie zastrzega dla Związku. Stan ma też własną konstytucję, pochodzącą jeszcze z czasów, gdy był odrębną kolonią brytyjską.

Pływanie – metoda poruszania się w wodzie wykorzystywana przez człowieka oraz zwierzęta. Jest popularną aktywnością rekreacyjną, szczególnie w krajach o cieplejszym klimacie i naturalnych zbiornikach wodnych. Pływanie jest też dyscypliną sportową.
Wielkie Góry Wododziałowe (ang. Great Dividing Range) – łańcuch górski ciągnący się wzdłuż wschodnich wybrzeży Australii od Cieśniny Bassa na południu po półwysep Jork na północy na przestrzeni ponad 3500 km. Zostały wypiętrzone częściowo w orogenezie kaledońskiej, a częściowo w hercyńskiej.

Władzę ustawodawczą na szczeblu stanowym sprawuje dwuizbowy parlament stanowy, złożony ze Zgromadzenia Ustawodawczego (wybieranego z zastosowaniem ordynacji preferencyjnej) i Rady Ustawodawczej, gdzie przy wyborach stosuje się ordynację propocjonalną. Na czele władzy wykonawczej formalnie stoi gubernator, będący osobistym przedstawicielem królowej Australii. Faktycznie kieruje nią premier stanu, którym zostaje przywódca partii lub koalicji posiadającej większość w izbie niższej parlamentu.

Żeglarstwo – niegdyś odmiana transportu, dziś dyscyplina sportów wodnych, oraz rodzaj turystyki lub rekreacji, a także forma szkoleń – zarówno dla późniejszych marynarzy, oficerów i kapitanów jednostek, jak i jako tzw. szkoła charakterów dla młodzieży.
Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.

Więcej informacji znajdziesz w kategorii Polityka Nowej Południowej Walii.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)