Nowa synagoga w Ostrowie Wielkopolskim

Nowa synagoga w Ostrowie Wielkopolskim – synagoga ulokowana w Śródmieściu Ostrowa Wielkopolskiego, przy ulicy Raszkowskiej 21, na północnym skraju dawnej dzielnicy żydowskiej.

Obecnie jest to jedyna w Polsce zachowana wielkomiejska synagoga w niegdyś bardzo powszechnym stylu mauretańskim. Uważana za najcenniejszy zabytek architektury sakralnej miasta.

Gmina żydowska w Ostrowie

Pierwsza większa grupa Żydów przybyła do Ostrowa na początku XVIII wieku z Niemiec wraz z rzemieślnikami sprowadzonymi tu przez Jana Jerzego Przebendowskiego. Gmina żydowska w Ostrowie została założona w 1724 i podlegała gminie żydowskiej w Kaliszu. Dzięki pomocy ze strony kolejnych właścicieli Ostrowa wspólnota żydowska szybko się rozwijała i w roku 1846 liczyła już 1709 osób, co stanowiło 30% z ogólnej liczby 5685 mieszkańców. Żydzi słabo asymilowali się z resztą ludności miasta (ich niemieckie pochodzenie wpłynęło na nieco lepsze relacje z Niemcami), a po I wojnie światowej i odzyskaniu przez Polskę niepodległości znaczna ich część wyemigrowała do Niemiec. W dniu wybuchu II wojny światowej Żydów w Ostrowie było już tylko 66.

Komunizm (. Komunizm oparty był na idei walki klas, mającej doprowadzić do osiągnięcia sprawiedliwości społecznej poprzez stworzenie społeczeństwa pozbawionego wewnętrznych podziałów ekonomicznych (bezklasowego) i etnicznych (bezpaństwowego), w którym wszystkie środki produkcji znajdą się w posiadaniu wspólnot. Ważnymi elementami ideologii komunizmu było promowanie internacjonalizmu i ateizmu, ponieważ komuniści uważali, że wszyscy ludzie są równi bez względu na narodowość, rasę czy religię, a podziały te uważają za szkodliwe i prowadzące do konfliktów.
Izrael (. W populacji liczącej 7,59 miliona większość stanowią . Drugą co do wielkości grupę stanowią Arabowie (20%). Mniejszą grupą etniczną są Samarytanie. Pod względem wyznaniowym w Izraelu występuje duże zróżnicowanie – obok Żydów (judaizm) mieszkają Arabowie (głównie muzułmanie), chrześcijanie i druzowie, jak również inne mniejsze grupy religijne.

Ostrowscy Żydzi pierwsze nauki pobierali w stojącym niegdyś na wschód od synagogi chederze. Następnie edukacje kontynuować mogli w Królewskim Gimnazjum Męskim lub w Miejskiej Wyższej Szkole Żeńskiej, która przyjmowała również Żydów. W szkołach tych język hebrajski (przez pewien czas) był przedmiotem równoprawnym z innymi, a ostrowscy rabini tacy jak Israel Meir Freimann, Elias Plessner i Leopold Neuhaus byli jednocześnie wybitnymi przedstawicielami ówczesnej społeczności lokalnej. Po I wojnie światowej, wobec małej liczby ludności żydowskiej, posługę kapłana w Ostrowie pełnił rabin z Kępna.

Kapitel (głowica) – najwyższa, wieńcząca część kolumny, filaru lub pilastra, będąca pośrednim członem konstrukcyjnym między podporą (np. trzonem kolumny) - od której jest szersza, co zapewnia bardziej stabilną konstrukcję całości - oraz elementami dźwiganymi (np. belkowaniem). Ze względu na swoje usytuowanie głowica pełni także funkcje dekoracyjne.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Dzielnica żydowska ulokowana była po zachodniej stronie Rynku, w rejonie obecnego placu 23 stycznia potocznie nazywanego "Zielonym Rynkiem". Najprawdopodobniej teren placu dzisiaj trójkątny w rzucie, w pierwotnym założeniu miał być prostokątny oraz miał stanowić opozycyjny rynek, co ostatecznie nie udało się zrealizować. Mimo to od początku swojego założenia stawiano na nim i wokół niego najważniejsze budynki gminy, takie jak: Starą drewnianą synagogę następnie do 1780r istniał tu niewielki cmentarz. W północnej części założenia stała mała rzeźnia rytualna. W 1841 wybudowano szkołę elementarną dla młodych Żydów (wyburzona w latach 80 XX w) a w 1860 zaraz obok niej nową tym razem murowaną synagogę. Na Południe od nowego przybytku znajdowała się mykwa (obiekt zachowany) oraz dom rabina (znajdował się obok południowo-zachodniego wejścia do bożnicy).

Jom Kippur (hebr. יוֹם כִּפּוּר - Dzień Pojednania) - jedno z najważniejszych świąt żydowskich o charakterze pokutnym. Żydzi przygotowują się do tego święta podczas dni pokuty dzielących go od Rosz ha-Szana (oba święta i dni między nimi określa się jako Jamim Noraim - Straszne Dni). W wigilię święta należy odbyć rytualną kąpiel w mykwie. W niektórych środowiskach praktykowane jest symboliczne biczowanie się. Częściej spotykany jest rytuał kapparot, polegający na ofiarowaniu koguta lub kury jako "zastępcy", który zostanie uśmiercony za winy ofiarującego, podczas gdy ofiarujący "dostąpi długiego życia w pokoju".
Wieża – w architekturze konstrukcja o wymiarach poprzecznych znacznie mniejszych od wysokości, pracująca jako wspornik utwierdzony w fundamencie, obciążony działaniem wiatru w kierunku poziomym oraz obciążeniem grawitacyjnym[1]. Wieże miały różne funkcje, szczególnie popularne były w architekturze średniowiecznej, przede wszystkim jako wieże obronne i kościelne – zarówno wolno stojące (kampanile, dzwonnice), jak i stanowiące część budynku kościoła. W średniowiecznym zamku występowała tzw. wieża ostatniej obrony (donżon).

Więcej na temat cmentarzy żydowskich i starej synagogi w Ostrowie w artykułach:

cmentarze żydowskie w Ostrowie

stara synagoga w Ostrowie

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)